Skip to main content

Posts

Showing posts with the label Gamthu

Where to Myanmar political moves

Tulai Kawlgam Gamthu In Koilam Manawh Hiam? Bob Tuangpi       Abeisa 2015 gambup kiteelpi pan hong kah kumpi thak NLD in gambup uknaza hong neih zawh kum (2) bang hong cing ding hita hi. Hih hunsung ah amasa kum (5) gamukza sem Thein Sein makaih USDP kumpi maban bang teng gamsung ah kikhelna (Political change), gamsung kilemna (Peace process/Union Accord), gamsung mite nuntak khuasak zonna (Socio-economic & Job creation leh leitung gamdangte tawh kizopna (Foreign policy/International Relation) ah bang dinmun ciang tungta hiam cih etna tomkim kong kum nuam hi.     Gamvai Kikhelna (Political Change)           Abeisa 2010-2015 hunsungin gamvai kikhelna nasiatak kinei-in leitung bup in lamdang sakna mit tawh hong en uh aa khutbetna tawh hong muakciat uhhi. Nisuahna gamlaite khanlawhna (Arab spring) khit ah amasa pawlin hong kiciamteh-in Kawlgam khuakhalhuih (Myanmar spring) ci'n ki minthang vangvang hi. Tua zah khop mah in gams...

Kawlte’ Makaih kipawlnate’ kikhen nate pan Zomite pilna ding

General Aung San in , suahtakna lak ding avai hawm ciangin mualtung mite ( Zomi, Shan, Kachin ) na zawn hi. A cil pekpan in mualtungmi makaiten Kawlte na muang hetlo khin ahih manin biahtakin na zolzo hetlo hi. A tawpna taktak ah, (a) amau mailam amau vaihawm thei ding,(b) State te in kum 10 khitteh inntuan nop leh kingah (c) Kawlte in pek khat a ngah leh Zomiten/Shan/Kachin pek khat ngah ding cih, General Aung San’ kamciamna amuanna hangin Kawlte belpawl in gamkhat in dinding in thukim uh hi. Thukimna Panlong Agreement pen 12th Feb, 1947 in suaikai uh in, tua ni pen Union Day ci-in tuni dongin gambup holiday thupi mahmah khat in kizang den hi. Hih tungtawnin 4th Jan, 1948kum in Mualtung mite, Kawlte kigawm in Mangkang kumpi tungpan suahtakna lakhawm uh hi. Hih bangin suahtakna ngah nangin a hanciam kipawlna a lian deuhte’ ( a diakin Kawl mite ) kipatna, a ki khenna te atom kim in en suk dih ni. Tua khitteh, hun lai-in South East Asia bup ah ahau pen anopsa pen dinmun pan Leitung ...

Government System of Union of Myanmar

Kawlgam Kumpi Kilamzia                Gam Ki-ukzia(government system) ahih leh presidentialism cipong uh hi. Ahizongin, presidentialism kumpi ki-ukna azang USA te khong tawh lah kibang lozel hi. USA gamah gambup makaipi(the president of the United States of America) in gambup innpi(congress) ii thukimsa khat ama thuneihna(veto power) tawh hemkhia(kantan) thei hi. Tuabanah, gambup innpi(congress/house of representative&senate) kigawm sehli suah sehthum meetang(vote) aval nak leh gambup makaipipa(president) thuneihna(veto power) nial theihna thuneihna neizel uh hi. Kawlgam kumpi ki-ukzia bel presidentialism hizo tataklo-in pseu-do presidentialism ciangbek hi ci’n gamthu lamsang thukhunsiam(consititutionalist) ten gen uh hi. Cihnopna ah, presidentialism tatak hilo-in alangciang(quasi) bekhipan hi.                     Tuabanah, gambup innpi(union parliament) ii thukimsa thukhun khat pen gambup ...

I gam hubit ni!!!!

I gam hubit ni!!!!  A min lawhna i theih loh, i zakzak ngei thu khat leh, a theihhuai mahmah thu khat ahi, Inner Line Permit (ILP) pen Vaigam ah ana thupi lua zen khat hi-a, Kawlgam aa om ei Zomi te in i theih loh pelmawh thu khat in ka ngaihsun hi. Inner Line Permit (ILP) pen Vaigam kumpi te in, Vaigam asunglam ah a om minamlian te, Vaigam nisuahnalam aa gamke te ah (gentehna in Lusei gam) a pai nop uh ciang in, a ken hamtang uh akul phalna laidal (travel document) khat ahi h i. Lamkhat in gen lehang, tua phalna laidal keng lo in, kuamah tua gamke te ah pai thei lo uh hi. Hi phalna laidal ii a tangthu tawmvei lungngai ni.Bengal Eastern Frontier Regulations (1873) cih thukhun pan in hong paikhia ngaihsutna (idea) khat ahi hi. Mikang te in Vaigam a laak uh ciang in, "A kikemcing gam" (Protected Areas), cih gammun tuamtuam ciaptehna nei uh a, tua gammun teng ah phalna om lo in mi khempeuh, a ut-ut in pai thei lo uh hi. Ahang pen, tua A kikemcing gam sung ah sai, sathau, ...

Kum Sawmnih Zoh/Khit In Zomite (Zomi's After 20 Years)

THUMASA Zomis/Zomite ichih chiang in, ZOSUAN te, innte’n loute’n khosakdan kibang, nek-le-tak, pau-le-ham, gen-le-sak, tawndan-le-hindan, mel-le-puam, silh-le-ten, duh-le-deih, awmdan-le-gamtat dan, lungput-le-ngaihsut nate ki bang vek keimah leh, a kikop leh kitheisiam a khosa leh nungta te ihi uhi. Atangpi a gen in, nam tuantual, neih-le-lam a mi a pha zoulou, pilna siamna a, mite nuai a chi’a chiamteh leh theih a awm te ihi. Ahi a i tuantual un niam le’ng iniam mah mah uh chih theih in i awm uhi,himahleh aniam penpen tebel ihi tuan kei uh chih theih masak a deih huai. I khanggui kipatna ipian namun leh mual ei honsuang tute a mawlziak hiam cih bel theituan khang.ZOMITE a ta’ngpi in khamtung gam,mualtung leh guam kawm a te’ng a khosa te ina hi uhi. ‘ZO’ ichih pen a dum dildial mualtung chih na hi a, ‘MI’ i chih chiang in tua mualtung a te’ng a, khosate chih nopna ahi hi. Tua ahih man in ‘ZO’ leh ‘MI’ i gawm khawm chiang in ‘ZOMI’ hong suak hilel hi.Zomite history su’t ihih louh...

Zomi leh Feudalism

By: Pu Cin Sian Thang Mi nam ni, akici kammal khempeuh in bang gam bang gam ah ahizongin, kua mi nam kua mi namte kiangah ahizongin, gambuppi’ vai thupi khat, tangtut ni, gualzawh ni ki-ciaptehna ni hi kim hi. Tua ahihmah bangin, Zomi Nam Ni i cih in zong, Zomi buppi’ suahtakni, Zomigam kiukna i kheel zawh ni, Zomi buppi’n democracy i ngah ni, cihnopna hi. Zomi Nam Ni pen 1948 kum, February 20 ni-a piang hi. Tua ma in, i Zomigam bangci hiam cih theih huai hi. Tua hun lai-in, Zomigam ki-ukna pen bang Upadi tawh ki-uk hiam cih leh Chin Hills Regulation Act akici, British Kumpi’n 1896 kuma abawl upadi tawh ki-uk hi. Tua upadi in tu-a, i Zomigam sung teng bek hilo-in, tulaitaka Mizoram akici Lushai Hills teng, Manipur gam singtang teng, tu laitaka Nagaland akici gam teng, tu-a Sagaing Division sunga kihel Sommra Hill teng leh Mizoram taw lama Cacha-chakma gamteng uk hi. Tua the Chin Hills Regulation Act ii deihna bulpi bang hiam cihleh feudalism akici ukpi-ngeina tawh ki-ukna hi-a, ...

Politics I Cih Bang hiam?

Politics i cih taktak pen bang hi peuhmah hiam? Bangci sep hiam? Bang phatuam hiam? Bang hizen hiam? Kua tawh kisawh kha hiam? Kuate ading hiam?   A taktak in mipi khantohna ding leh mipi a tamzaw hamphatna ding a sem dinga kipawlna, tup leh ngim kician tak nei a kipawlna, matut ding gelkholhsa leh sepzia ding khung dimdiam sa a kalsuan dinga kipawlna ahi hi. A hoih a nasem kipawlna khat in a nasepna sanga hoihzaw in a sem thei ding khat a kipat ciangin kidemna om a, a sem nuam kituh in mipi leh gam a puah nuam kituh in, sep masak ding leh sep nunung ding gelzia kibanglo kiguang in a sem nuam kituh hi. Tua banga na hoih sem a om laitak in a hoihzaw mipi adingin a lak, a luikhia theite mipi adingin manpha zaw sem hi. Tungnun kituhna ahih mah bangin  nasem hoih ding leh a manpha a kip a kho ding matut nei dinga sepna ahi hi.   Politics ah kipawlna (party) khat in a nasepzia uh a hoih a om leh a dang kipawlna (party dang) khat in amau a hoihzaw hi ciin mipi tun...