Skip to main content

Posts

Showing posts from February, 2016

Sakhi in a tat nading Kuam kua Khual

  Hih Thului pen ZBCM khutnuai a om, Lailam kipawlnapi ZACC in kumsim in lailam tawh kisai in, laigelhsiam kidemna neisak den uh hi. Tua laigelh kidemna sungah Zomi khempeuh a ki hel thei ahi hi. Laigelhna ah a khatna pan a thumna ciang pahtawipiakna om den hi. ZACC Laigelh Kidemna: ZACC in “Sakhi in a tat nading kuam kua khual” cih thulu tawh 2012 kum sunga a bawl Laigelh Kidemna ah a nuai-ate’n pahtawina ngah uh hi. 1. Akhatna : Tg. Dal Khan Kap (Tuimang, CTBA)  (Agape Mission Church, USA in Ks. 100,000 hong piaksak hi.) 2. Anihna : Tg. Thang Sawm Lian (Tahan, KVBA)  (Rev. Pau Khan Khai-te innkuan in Ks. 70,000 hong piaksak hi.) 3. Athumna: Tg. Dai Khan Pau (Zaangtui, HBA)  (Pa Gin Gawh Thang-te innkuan in Ks. 50,000 hong piaksa Thumasa: Hih bangin ZACC makaihna tawh a kumsim phialin, thulu hoih nono tawh Zomi Zotate lailam le theihna lam ah namdangte tawh tanbang i kim theih nadingin, vaihawmkhia theizel ihih manin angtanhuai sa ing. Tutunga i thu...

Zomite minam nasepna tangthu tomkim

Minam khat in ka gam ka lei a cih ding gam khat neih ding pen baih het lo hi. A neisate in zong a gam a lei uh it in, gal leh sa lakah a khahsuah lohna dingin ahih theih zahun keem tek uh hi. Tua mah bangin I pu I pate in zong I gam I lei hu a, a khang a khanga gal leh sa a dona uh gen ding tampi om hi. Zogam la dinga British galkapte hong kuan lai taka I pu I pate in a hih zawh zahun Mikang galkapte nangin, a do mah bangun, Mikang ten Zogam hong lak khit ciangin zong Zogam pan Mikang galkapte nohkhiat kik sawmin hih theihnana pan do tawntung uh hi. Tua hanga Mikangte khut thuak minthang masa pen Pu Thuam Thawng leh a tapa Tg. Pau Dal, Pu Kai Tuah leh Pu Khai Kamte hi a, 1898 kuma Mikangte phualpi Thuamvum (Kennedy peak/ Fort White) a simna uh pan Mikang galkapte in man in, Pu Thuam Thawng leh tapa Pau Dal pen Kendat thongah puak uh a, hih thongah a pata-un si uh hi. Pu Kai Tuah leh Pu Khai Kam pen khantawn gotna kipia a, Pu Kai Tuah pen Myingyan thongah, Pu Khai Kam pen Andaman tuikul...

NI KHAT NI CIANGIN~Khup Za Go

Gelh: Rev Khup Za Go Rev Khup Za Go Ni khatni ciangin: ... I beh min, i phung min, i gam min cih banga minam kilawh ahi zongin, mite in Lushai peuh, Kuki peuh, Chin peuh hong ci ta uh cia i kicih suk pah ahi zongin, eite lakah Laimi, Mizo, Zomi ci-a min tuamtuam i kicih pen mi hong muhna leh etna pan zumhuai a, ei kimuhna panin zong suphuai, haihuai ahih ciangin min khat puam khatin kilo thei le'ng i nahlawh pekzaw ding hi cih i phawk ni hong tung pelmawh ding hi. Ni khatni ciangin: I beh pau, i khua pau, i gam pau cih banga pau tuamtuam bul bawl ciat nei a, minam pau cih ding tang kam zat diak i neih nop het loh pen mite hong etna leh muhna panin neu huai a, ei a dingin zumhuai, haihuai, suphuai lua hi ci-a kampau nam khat bek zat ding a kulna i phawk ni hong tung pelmawh ding hi. Ni khatni ciangin: "Ko ngeina", "No ngeina", cia i bangkua, i khua, i beh ngeina, innluah, gamluah, man leh mual, khutkhialh bankhialh thu donga zatdan tatdan tuam c...

KUM 2016 ZOMI NAM NI ETKIKNA

T. Sawm Lian Kum sima Zomite in i thupingaihsut leh hun manpha mahmah a i ngaihsut khat ahi Zomi Nam Ni pen Manipur sunga singtangmite adinga hoih lo bill hanga misi a om manin Manipur gam sungah zat hi kei mah leh, haksatna lian lua om loin nuam takin kizo thei ahih manin lungdamhuai hi. Hih hun thupi zatna tawh kisaiin pawkhat nung etkik leng… 1.      Hih hun pen kidemna hun hi lo hi. Tai kidemna, a hatzaw leh a zo zawte gualtungtuanna leh thaman ngahna hi peuhmah lo hi. Chin leh Zomi (tai) kidemna zong hi zenzen lo hi. Tua hi a, hih hun pen ukpi khut sung pan mipi suahtakna hun phawkdenna kibawl hi a, ukpite ukna sangin ei sung mahmah i ki -ukcip hiam cih ngaihsuthuai hi. Zomi a deih mahmah pawlkhat Chin a deihte kiangah va kihel om ding a, Chin a deih mahmah lakah Zomite zatna hunah a kihel om ding hi. Kimawhsakhuai lo, kimawhsakna ding hun hi lo hi. Kidemna leh a zo zaw kituhna hi lo hi. A hang om a kihel ahih manun kammal kilawm lo leh mi lungsim natn...

Namkim Bu

Tedim Township Education Diretorate nuaiah ki vaihawm in TBA(tua hun lai) panin kikhen khia hi. Zolai malgawm zia, Zokam ah a kizang diak, kammal kihal, laimal kinai te ahi zing, Zolai pan Kawllai ah min gelhzia ahi zong, Zogam sung thu tampi theihhuaite kihel hi. Sim huai mahmah hi. NAMKIM BU

Pupa Ngeina Zukholh

Pupa Ngeina Zukholh Kawl huzaap Zomi te'n Pawi acih pen India lam Zomi te'n Lawm ci uh hi. Ahih hangin hite pen Zopau hilo hi. Zopau iin Ai kicizaw hi. Mimza ai, taangza ai, asamat ai, BA ai, kici hi. Ahih hangin Lawki-hunlai gal-ai , sa-ai cihpen zupi nungin dawibiak ngeina tawh na kizomlua ahihman, ai cihpen lawkivai-lua kisa kha ding hi. Zomite in gualzawhna leh matutna khatpeuh a om ciangin kipahtawi uh hi. Kasangnaupan lai-in kapa in lai ka-on simin aktawh hong aihsak tawntung hi. Innkuan iin kilungkim mahmah hi. Kalai onman kei aklu hong nesak hi. Thuneuno abat hangin hanciamnopna hong khangsak hi. Nu leh pa hong pahtawina pen ki-angtanpih mahmah hi. Ka uu pen saben uuk ahih ciangin lailam haatlo hi. Ahih hangin vakhu khat amat pen kapa'n aklui khat tawh aihsak hi. Vakhu pen khuttum-cia phalo hi. A aihna aklui pen innkuanmeh cing hi. Tua bang kipahtawina in lungsim cidamsak hi. Pute Tuukzuu Kholh Zomi lawkite in tuuktung masa anpalte zuu in sa uh hi. Puute ...

Lai Simbu pan Pau Sinbu-ah~Sia Khoi Lam Thang

1913 kum-in Zolai Simbu a nei hi hang ci-in tangthu-ah kiciamteh hi. 1925 kum ciangin Mikang kumpi in Zogam-ah Zolai tawh pilna sin theih dingin (Vernacular Education) vaihawm hi. Mission sang khempeuh phial kumpi sang suak-a, Zolai tawh tanli ciang pilna kisin hi. Leitung thu, Cidamna thu, Ganan a kipan theihhuai tuamtuam kisin hi. Kawlgam suahtak hun 1948-a kipan Kawllai tawh pilna sin ding hong ki-uangsak leeuleeu-a, Zolai hong hingkiam hi. Zolai Simbu nangawn a mangthang phialphial din’mun ahi hi. Minam sung pan pilna lam makaite leh a lunghimawh mimalte’ hanciamna tawh Zolai Simbu tan li ciang nei liailiai lai hi hang. Kumpi sang pan Zolai kisin lo seemseem-a, Pawlpite in khuakhal sangkhak sung-in hanciam-in i sin hi. Zolai i gelh theih i simtheih hangin i zatna tangzai lo hi. Laikhak gelh nading, Biakinn-a labu et nading leh Lai Siangtho sim nading ciangciang bek hi tazen hi. Bang hanghiam cih leh i Zolai Simbu in Zo kampau sim thei ding, gelh thei ding (reading and writing) cia...

Zogam leh Zomite’ Khan’toh Nading a Ngaihsut Huai Thu Pawlkhat

Zogam leh Zomite’ Khan’toh Nading a Ngaihsut Huai Thu Pawlkhat Pu Thang Za Dal Kei, hih lai at pa pen, Zogam ka muh lo zawh kum 40 bang pha ta phial ding ahih man in hih ka gelh thute tu hun tawh zong ki tuak nawn lo kha ding hi. Tua bang ahih leh zong n’ong theih siam nading-un hong thum masa nuam ing. Hih lai pen Planning Paper (Simankein bawlna lai) hi lo ahih man-in ngaihsut huai ka sak teng sung pan nam thum bek a tom theithei in k’ong gelh ding hi. Tu ni dong i Zogam leh i minam khan’toh lohna a hang tampi omte lak-ah eimau ii i khuamuh loh man leh i bawl theih loh man-a i khan’toh lohna thu bulpi thum (3) tawm bek k’ong gelh ding hi. Tuate pen bang hiam cih leh: 1. I inn lam dan 2. I an neek leh i tui dawn dan 3. I singpuak, i lo khawhna-ah i vanh zatte Hih a tung-a thu teng pen eimau’ thatang leh eimau’ theihna zah (know-how) ciangciang tawh a kibawl thei, a kilaih zo ding ahi hi. Hih teng hoih takin bawl thei lehang a manpha mahmah ahi i thatang, i hun, i sum leh i paai, i sin...

Kawl leh Zo Kilamdan’na~Dr Vum Son

Kawl leh Zo Kilamdan’na Dr. Vum Son Mungpi tawh ka ki ho leh, "Kawlte pen Zote sangin kal suan khat a masawn zawkna pen bang hang hiam?" hong ci hi. Kawl leh Zo pen mipilte (Linguists, Anthropologists, Historians) in Tibeto-Burman minam-te sungah hong koih khawm uh hi. Tua pen thu dang hang hi lo, Kawl leh Zo pen a paute uh kinaai-in, a daan uh zong kinaai hi, ci hi. Tua bek tham lo-in hong paikhiatna pen kibang pian-a, tu laitak Sen (Chinese)-te ii uk Tibetan Plateau pan hong paikhiate hi, ci hi. Hun khat lai-in, Tibeto-Burman minamte pen mun khat-ah om khawm-in, pau namkhat zangh khawm dingin kingaih sun hi. Unau zong hi kha ngei ding hi, cih upna zong om hi. Tua ahih leh bang hangin Kawlte pen masawnin om hiam cih, en ni. Zomite pen Kawlgamah Zeisu’ suah zawh khum zakhat, kumzanih (First or second century AD) sungah tu-a Chindwin gun kiang hong tung suk hi-in mipilte in mu uh hi. Kawlte pen kum zasagihzagiat zawh ciang (seventh to eighth century AD)-ah Kawlgam hong tung su...

Zolai leh Zolai Simbu

Zolai leh Zolai Simbu Tg. Kaptawng Miami, Florida, USA Thupatna: Zomite in ‘lai’ i neih zawh kum 100 sung bang pha ta hi. I teen’na mun le mual zuiin, Zopau le Zolai a thei nawn lo tampi tak om khin hi. Zaanggam teeng Zomite in Zopau a pau theih teei uh hangin, khangno tampi takin ‘la-kam’ le ‘paunak’-te thei nawn lo uh-a, Zolai a gelh thei lo zongh tampi tak om ta hi. I pau le i laite pau thei, gelh thei, sim thei bek ciang hi lo- in, bangci bang in hong piang khia hiam cih zongh i theih ding, le i tu i tate i hilh ding kisam hi. A diakdiak-in nampi lian lakah a teeng gamdang tung Zomite in Zopau kitam zaak nawn lo-in, Zolai tawh lai sim ding om lo hi. Tua ahih man-in i pau le i lai bangci dan-in hong piang hiam cih thei ciat le’ng ‘pau’ itna, le ‘lai’ itna i neih theih ciat nadingin, i pau le i lai bangci bangin hong piangkhia hiam cih i theih ciat ding deih huai masa hi. I. ZOLAI PIAN’NA A. Zo Tuallai Tedim gam Lailui khua Pu Pau Cin Hau in Zogam ah a piang masa peenp...