သမိုင္​း

Theme images by Storman. Powered by Blogger.

Text Widget

Sports

Gadgets

Blog Archive

Travel

Definition List

Showing posts with label Interview. Show all posts
Showing posts with label Interview. Show all posts

Friday, March 11, 2016

Gin Mung tawh Holimna, The First Zomi Hollywood Star

Zomi lak a The Screen Actors Guild‐American Federation of Television and Radio Artists (SAG-AFTRA) a ki register masa pen, Gin Mung hi ding hi. Amah tu in Hollywood a om in, film, tv leh commercial tuamtuam ah shooting nei zel a; tu tadih in TV leh Commercial ah shooting a atelkhaknate paisuak om zel mahleh Hollywood movie ah bel Screen Time mu theinailou hi. Screen Time mulou i chih pen shooting a ki bawl khit a editing a bawl chiang ua paisuak lou chihna hi a, Gin Mung pen screen time a paisuakna ding a a hahpan mahmah laitak ahi hi. Pasian zahtak leh mi kuhkal ahihman in nikhat ni chiang in Hollywood movies ah i sanggampa, i Zomi pih Gin Mung i muh ni hong om ding in i lamen hi.  Amah toh ZOGAMonline houlimna simtheih ding in i luikhia hi.

ZOL:Holim ni ei maw Mung. A lem dia?

GM: Lem mah in ciai. Lungdam ei, hih dan a Pasian in hunhoih hunpha hong piak.

ZOL: Na min bang hong ki ci sap leh na ut a?

GM: Ka minpi bel Gin Hau Mung hi in ka inkuanpih leh ka kinaipih lawm-leh-gualte in Mung in hong sam. Ka neulai lawm pawlkhatte in bel Giamung cih in hong sam. Ka stage min bel Gin Mung in register ing.

ZOL: Nangmah nong kigen masa thei diam?

GM: Ka khua pen Thalmual –Tedim Township hi. Ka suahna pen Tungzang khua, ka beh Buansing, ka pa Awn Sian Pau leh ka nu Man Lam Niang hi. Unau 6 - numei 2 leh pasal 4 pha ung. Kei pen ka unau sung ah a 4 na ka hi a; ka tung ah u numei nih leh  u pasal khat om a, kanuai ah nau pasal nih ka nei hi. Ka nu leh pate pen Nashville,TN, USA ah tengin Sushi zuak tawh kivak uh hi. Ka u numei tegel in pasal neikhin uh in, ta thum tuak nei uh hi. Ka u numei (Ciang Lian Nuam) pen a innkuan un Nashville,TN mah ah teng in, ka u numei nihna (Ning Lian Cing) pen St. Petersburg, Florida ah teng uh hi. Ka u pasal (Tual Suan Tuang) pen tulaitak in Washington DC a om American University ah economics lam ah PhD a sin laitak hi in kum khat khawng neilai hi. Ka nuai lian a ka nau pasal (KapLian Sum) pen Nashville TN, a om Vanderbilt University ah D.Min kah hi. Ka nau pasal a neu pen ahi (Dal Khan Sang) pen High School manta in University kahna ding a hanciamciam laitak hi.

ZOL: Lai koi a bangtan sin?

GM: Nashville, TN USA a om Trevecca Nazarene University pan in BBA- Accounting 2011 kum in na la ing.

ZOL:Chik kum a U.S. tung, koi a bang chi pai?

GM: USA pen 2001 January in tung hi ung. Ka pa U.S. ah a na tun zawh kum 5 a phak kiim ciang in hong sam zo hi.

ZOL: Nang tu a U.S. koilai a om na?

GM: North Hollywood, CA ah om ing.

ZOL: A tom in Hollywood hong gen dih ve leh.

GM: Hollywood i cih pen keima muhna ah a mun (place) leh state of mind maw, idea maw, level maw cihdan in mu ing. A munlian pen Los Angeles, CA sung a om veng (section) khat hi. Ahihhang in mi a tam zaw i theih Hollywood i cih pen state of mind hi in, it represents film (motion) pictures industry. Leitunga a minthang major motion picture studios tuamtuamte a kigawm ci ding hiam, tua studio-te i produce-te pen Hollywood film/ TV/Music etc. ki ci hi. Tua major studios a minthang pawl khat gen pak leng-Warner Bros. Studios, Sony Pictures Studios, Columbia Picture Studios, Paramount Studios, Walt Disney Studios, Dreamworks, 20th Century Fox Studios, Universal Studios leh  a dang studios tuamtuam hi. Keima theih pak in hih kong gen major studios-te sung ah Paramount Studios leh Columbia Picture Studios bek pen Hollywood veng sung ah om in a dangte pen Los Angeles county sung mun tuamtuam tek ah om hi. Tua ahihman in keima muhna ah Zogam sung ah film i kizaih zong in hih major studios-te i zaih maw, produce maw, distribute ahihnakleh Hollywood film (movie) hi thei hi.

ZOL: Hollywood ah Zomi tangval khat om chih pen ZOGAMonline na angtang mahmah ung.

GM: Lungdam mahmah ing. Zomi a kuama peuh in hong deihsak in tha hongpia ciat ahihman in ka lungdam mahmah hi. Hong kideihsaklua zaw in tulaitak a keima dinmun sang in a sang zaw ding in hong ki ummawh tek in zong kisuang liang ing. Gualzawh nang leh khantoh nang a hanciamciam laitak hi ing. Na khempeuh Pasian khut sung ah om.

ZOL: Hollywood a na lutkhakdan thei nuam hang e.

GM: Mi khat acting/actor ding a lunglut aleh Agent a neih kul hi. Nashville,TN ah ka omlai in The Avenue Model and Talent Agency ten hong deih in, hih Agency-te tawh 2009 in contract na signed ing. Hollywood pai ding ka tup pen ahihmah bang in, ka pai zawh nang ka hanciamciam laitak in, Hollywood a om acting coach khat tawh ki mu kha in aman lampi honglak in, lampi hong honsak suak ven. 2011 August ciang in Hollywood ah pai ing, 2012 Jan in ah The Screen Actors GuildAmerican Federation of Television and Radio Artists (SAG-AFTRA)member lutthei ing. 2012 August kha in ah Hollywood a om The Beverly Agency-te tawh contract signed ing.

ZOL:  Hollywood ah Zosuan midang a om hia?

GM: Zosuan lian bel kei bek om hi phot ing. Kei dan in a hanciamciam laitak ka lawm kawlgam mi khat zong om.

ZOL: Acting na neu apan na lunglut mah maw, U.S. na tun khit nung a lunglut?

GM: Acting pen ka neutung pek in uk ing.  Ka neulai kawlgam ka omlai in kawl actor ahi Yazar Nay Win pen pakta mahmah ing. A video a ki release masasa en in ah ama hih dandan imitate ing. Tuaban in kawlgam ah director minthang ahi Sin Yaw Maung Maung pen Yangon a St. Paul High School alumni ahihna tawh kizui in St. Paul ah sang ka kah laitak in Film leh Commercial cih khawng St. Paul sang huang zang in shoot thei zel hi. Tua ahihman in ka neulai akipan actor Yazar Nay Win leh director Sinyaw Maung Maung ten tampi tak hong inspire, hong influence ci leng khial kei ning. US tunkhit ciang in bel American filmte tam et zaw in actors Mark Walberg, Al Pacino and Morgan Freeman cihte deih ing.

ZOL:Acting sang na kah leh a sang min khong hong gen ve maw.

GM: John Casablanca, The Second City, The Groundlings, Hollywood Boot camp  cihdan a tuamtuam hi.

ZOL: Hihte Hollywood sung a om vek maw?

GM: John Casablanca pen bel ka kah lai in Nashville, TN hi in, adangte pen Hollywood ah hi. Tun ah zong sang dang a hi zong in tua ka kahnasa sangte mah ah level a sang zaw la in ngah tohtoh sawm ing.

ZOL: Asia mi  na hihna pan Hollywood ah haksatna a om hia?

GM: Haksatna cih bel mihing, as individual i hihna tawh kizui in bangbang i hih zong in eimah mimal tawh kizui in i puak ding haksatna tawm tek a om den ding in tuat ing. Asian mi kahihna tawh kizui in bel, film,commercial,TV shows a tuamtuam ah Asian mite a ding roles, parts tawm mahmah lai mawk ahihman in opportunity tawmzaw mikang, mivom mi namdangte tawh tehna in. Ahihhang in opportunities omlo cih lah hilo leuleu hi. Na a piang theilo khat zong om kei, Pasian khut sung ah.

ZOL: I Zomi ngeina bulphuh tangthu gelhsiam khat in gelh henla, tua thu Hollywood lam Director, Producer te in film bawl in India leh Burma ah shooting bawl le Zomi tampi tak Hollywood star suak mailou ding maw? haha…

GM: Hi lua hi. Tua mah ka lunggulh penpen hi. Hih a mun ah hanciam phot ding, gualzo ding, pilna siamnate thalawh phot ding, film industry a mi lianpipite tawh ki thei ding, zong milianpipi suak pah ding. Tua khit teh Zomi, Zogam a ding nna sem ding. Hih lam ah gualzo mahmah phot leng i nasepna khat peuhpeuh tangzai zo pan ding in um ing. Thunget na ah phawk den ni.

ZOL: Bruce Lee, Jackie Chan chihte pawl zong tuadan hi mailo maw?

GM: Tua dan pian mah hi. Bruce Lee pen a tangthu ka theihna ah, a tom in gen leng Hollywood ah TV series pawl khat ah paa in ah, ahihhang a leading (main actor) pen ngah zo lo or ki pia nuam lo ahihman in a thangpai in ah Hong Kong ciah in The Big Boss, The Chinese Connection and The Way of Dragon (shot in Italy) te ki zaih hi. Tua film-te tung pan in nakpitak in gualzawhna ngah in ah leitung bup in deih lua ahihman in Hollywood a den a kong gen Studios minthangte lak ah Warner Bros. Studios te in Bruce Lee Leading Actor ding in deihkik ahihman in a film tawpna ahi Enter the Dragon pen zaih in ah Warner Bros. te produced hi. Jackie Chan and Jet Li in pen hih Hollywood ah film ki zaih in sum tampipi ngah in a ngah sumte tawh amau Chinese history ahi zong in ngeina a tuamtuamte zaih hi. Na cih mahmah hi.

 

ZOL: Hollywood film shooting bangzah ah kihel khin? A film min hong gen ve.

GM: Film Shooting ah ka kihelkhak limlim ah bel The Bling Ring, Pure, The incredible Burt Wonderstone, Breaking the Girls, Hangover 3, Cooties, Wonder Girls, Jobs cih bang hi. Ahihhang in screen time bel om naikei. Hanciamciam lai screen time tampi tak ngah nang.

ZOL: Hollywood movie sung ah Zomi actor cik ciang ka na muthei ding ua?

GM: Tuabel Pasian bek in thei in teh. A kuama tek in ngaklah tek hang.

ZOL: Film, TV series, commercial na kihelkhaknate la?

GM:  TV series pan in ah - Austin and Ally, Shake It Up, Awkward, Mighty Meds, Liv and Maddie, Shameless, I Didn’t Do It, Betas, Haunted Hathaway, Super Fun Night, Ncis LA, Ncis NY, Suburgatory, Surviving Jack, Jessie, Twisted, Glee, Pair of kings, Good Luck Charlie, Ant Farm, Ringer, Kicking it, The Protector, I Carly, Two Broke Girls, Prime Suspect, Parks and Recreation, Hart of Dixie, Chuck cih bang hi in a kipan tung ka hihna tawh kizui in screen time ngah khak zong om ngah khakloh zong om.

Commercial zaih pan in ah Austin Peay State University, Coke, Time Warner Revolt, American Express, Intel, Volt Wagon, Direct TV, Snapple, Nike, Micro Soft, Geico.

 

ZOL: Bang cable/tv channel ah kisuaksak ahia? U.S. gampua a omte’n ka na ettheih ding uh a om diam?

GM: A tamzaw pen Disney Channel hi in a dangte pen Nickelodeon, CBS, MTV, ABC, NBC, CW, FOX channel cih bang hi.  U.S. gam bup ah broadcast. Netflix a neite’n zong en thei in um ing.

ZOL: Nang muhna pan Zomi film international level aphoulak tuak na sak om hia?

GM: Hanciam mahmah kullai in teh.  Zomi video i neih limlim zong thupi mahmah sa ing.

ZOL: American Idol, The Voice contest khong ah Zomi lasiam cik teh a ki muthei dia?

GM: Tua pen bel, contest ah a kihel ding i na kihanciam limlim khitteh contest ah a kihel hunhun ciang hin teh. Tua contest ah kihel limlim ciang in ah siamna leh mi deihna tawh kizui in a tungkah toto ven. Tu ciangciang bel lasiam tampi tak i om hang in ah kuamah in hanciam sawm nailo hin um ing.  U.S. ah a omkhinsa la siamte nangawn in zong, contest ah a kihel ding in hanciam nai lo ahi tam, contest ah ki mu nai lo i hih teh maw.

A hanciamciam khinsa zong na om uh a, kong theihloh khak uh ahihleh lah hong maisak vo.

ZOL: Screen time na ngah naikei zong in Hollywood sung a lut masa na hihman in nang nungzui nuam Zomikhat bang advice na pe dia?

GM: Pasian tawh ton khawm den in. Na uk leh naut taktak man in hih sawm in. Mi eng mawkmawk man in hih ken, na lungkimloh ban ah bangmah tangtun lo ding hi teh.

ZOL: Na hobbies.

GM: Ping pong, biking, baw lung-football (soccer) uk mahmah ing.

ZOL: Bang music deih?

GM: Khat peuhpeuh.  A tam zaw in mainstream music ngai ing.

ZOL: Nungakte’n theinuam ding hiven, tangvallai na hi hia?

GM: Tangval sit mahmah khat hi ing.J

ZOL: ZOGAMonline navisit ngeihia? Bang ci nasa a?

GM: Visit ngei mah ing. Thupi mahmah sa ing. Thu zong kim sa ing. I lai kammal zat pawl khat kibanglo ahihman in khatveivei teh simhak sa ing.J

Keep it up!

ZOL: I kihou theih lundam ei le.

GM: Kei zong ka lungdam.

Wednesday, March 9, 2016

Pu Go Hau tawh Holimna

ZOMI GUITAR SIAM PU GO HAU LEH ZOL TE HOLIMNA

Kawlgam leh vaigam ah Zomite music lam aniam lua hilo hi hang. Music siam, lasiam minthang leh mipil zong tampi mah ki om ta hi. Zomite i market deih bang zo nai lo ahihna hang bekin competitive lo maimai i hi zaw hi.

Tuni ciangciang Zomite' sungah music tum siam bek tham loin, Manipur  Zomite sung, Naga leh Meitei sungah  adiakdiak in Nagaland dongah a minthang ahi Pu Go Hau music arrangement bawl siam  leh  Zogamonline.com (ZOL) te' holimpihna (Interview)a nuai abangin kisim thei ta hi.

Amah i theih cian zawkna ding tu laitak in  Imphal ah “Go Music Production” cih nei a, tua lai munah ZOL palai in holimpihna nei thei ahih manin lungdam huai mahmah hi.

ZOL: Chibai Pu Go! Houlimna ding hunlem na hon bawlsak man ka lungdam uhi.
GH: ZOL saite’n nong phawk man un kei zong nuam mahmah ing

ZOL: ZogamOnline website hi internet tungtawna khovel mun tuamtuama om Zomite kithuah leh kizopna ding a bawl ahi a, na na theikha diam ah?
GH: Na zakha mah ing.

ZOL: Pan pah mai le. Na neulai leh na khanletna tomkim non hilh thei diam?
GH: Tedim h Class X tan siamsin in khang khia ing.

ZOL: Bangchik apan music lam ana lunglut a ana pan na hia? Music sinna leh degree chih bang na nei hiam?
GH: Ka neuchil pan music lunglut pah ing. Rangoon ah sin in Degree nei bel keng. Ahihzong in Short Course dan in keima’ deih teng sin ing.

ZOL: Lia-le-taangte Lengtong ah tel mah teh maw? Bang tupna nei a kipan khia ahia?
GH: Kihel mah ing. Eimite (Zomite) music leh lam khantohna ding deihna hi pipen.

ZOL:
 Bang kum a India hong pai na hia? Koi ah bang na sem masa pen a?
GH: 1985 kum in Lia leh Tang (Lengtong) tawh kong tung to uh hi. Mun tuamtuam ah concert bawl kipan ing.

ZOL: India na hong pai tung lai leh tuni in Zomi music lam ah bang kikhiatna om in na mu a?
GH: Vanzat (Instrument) lam nakpi-in kikhia hi.

ZOL: A paisa kum bangzah hiam sung teng Manipur Zosuante album bawl peuhmah nang mah in music arrangement na bawlsak hi phial leh kilawm hi. Music arrangement album bangzah khong na bawlta a, na chiamteh hia?
GH: Ciamteh kei na ing in, tulkhat (1000) kiim bel pha peelmawh in the ci ing.

ZOL: Meiteite a leh Nagate a khong bang le music arrangement bawl sak hile chin kilawm?
GH: Meiteite’ a zong bawl mah ing. Tulaitak bang pen Nagate’ a a bawl zom paisuak hi lai ing.

ZOL: Zomi khat in hichibang talent leh min a hon neih theih pen kon kipahpih un ka angtang mahmah uhi.
GH: Hih bang Talent ong pia i biak Pasian min phat ing. Zomi pih te’n zong tu ciangciang deihsakna tawh nong laptoh man uh kei zong lungdam ing.

ZOL: India a hongpai lou in kawlgam ah omden le chin bang dinmun ah na om dia? Tua dan mah a lohching dingin na ki ging hiam?
GH: Kawlgam Rangoon khawpi khawng na tung zo pah hi leng tu-a sang in lawhchingzaw ding in ki-um ing.

ZOL: Pawlkhat in Gohau in a music update ngeilou, a bawldan ngei mah, a style ngei mah a bawl gige a chi sek ua, bang na chi ngaih a?
GH: Update cih thadah, ei India lam a Zo suante’n la i khum uh ciang in ni 1/2 khawngpeuh a zawh teitei kisawm a, midang te’n bel Album khat bawl na’ng in a kha a sim lutsak uh hi.

ZOL: Tua Imphal a Recording Studio nei dan na hi hia? Na recording bawlna khawlte bang khong ahia? Na duhthusam a ching hiam?
GH: Music update na ding in Imphal ah ‘Go Music Production’ nikum (2007) in hong khia ing. Vanzat bel deihbang zo naikei. Ai zongin ka product-te in Studio dangte phalah kei leh kilawm.

ZOL:
 Album khat music arrangement leh recording bawlna ah bangzah na la tangpi a?
GH: A tangpi cih om tuankei; a hun lut dan tawh kisai.

ZOL: Zomite khualna in Music School khat hong le chin nang a ding in leng zum muhna hoihtak hilou ding a diam?
GH: Ka naute khat in tulaitak Rangoon ah sin a, a man ciang in school khat hon ding hanciam mah ing.

ZOL: Music ah bel kawllamte sangzaw chi le lasak ah Kawlgam leh India Zomite bang na chi muh a?
GH: Siam dan tuam tuak sa ing.

ZOL: India Zomite, na sepkhawmpihte lak ah kua lasak siampen in na thei a?
GH: Mimin Baite mah siam pen sa ing.

ZOL: Lasiam kua na ngaisang pen a?
GH:
 Elton John

ZOL: Musician la kua na ngaisang pena?
GH: Eddie Van Helen

ZOL: Music siam na hih the lasak leng siam ding hive the aw maw?
GH: Siam mawh lo mah ding hi ve ing, a’i hang sa ngei keng!

ZOL: Ei Zomi musical instrument, gentehna in gosem chih khong adg. leh ei Zomi tune khong tulai music a hoihtak a held an om lou a ding a diam?
GH: Hel theih loh cih om kei, a sate deih dandan hi.

ZOL: Bang la khong na ngaikhe sek a?
GH: Country & Soft Rock lam sang ka ngai taangpi.

ZOL: 
Na music bawl ah kua in hon influence nasa pen a?
GH: (L) Soe Buaih Mo.

ZOL: Vai music leh Meitei music bang chi nasa?
GH: Hoih ka sa – ahihhang’ ngai khol keng.

ZOL: Bang kum a zi nei na hia? Na zi lasiam mah ahi hia? Ta-le-nau bangzah nei?
GH: 1996 kum. Siam mah.

ZOL:
 Tu a na dinmun tan ah lohching na kisa hiam?
GH: Lawhcingzo taktak kisa naikeng.

ZOL: Huchi in na omkha zaw leng chia kisikna na nei hiam?
GH: Nei keng.

ZOL:
 Kawlgam a paikik na sawm hiam?
GH: Pasian ong pi dandan hi’n teh.

ZOL: Mi’n bang hong chi theih le uh na ut a?
GH: ‘Zomite la leh Music lam khantohna ding a deihsak leh a hanciam den mi khat hi’ ci-in ong theileh ut ing.

ZOL:Dotkhaklouh, music toh kisai hiam kisailou hiam mipi theih dia gennop na nei hiam?
GH: Lasate leh Musiciante tha piakna ding in Cassettee/Album ki-copy/write sak loin, leisak ngiatngiat leng cih mipite’ kiangah ngen nuam ing.

ZOL: Ka kipak e.
GH: KEI ZONG LUNGDAM LUA ING.

PROFILE
Min                                : Go Hau
Nu & Pa Min                    : Goihzavung, Sian Khaw Pau
Pianna Khua                    : Sakollam, Tedim
Pianni                             : Dec 7, 1965
Zi & Tate                        : Bobby, Pau Sian Siam & Pum Siam Mung
Nek Zonna                      : Music
Lunglutna & Veite            : Music
Tulel a khosakna              : National Games Village, Imphal, Manipur

JKKam tawh Holimna

INTERVIEW | ITNA LEIBA - JK KAM

Nung 2009 Christmas sung a Zogam Online (ZOL) te in  X-mas gift dingin  ITNA LEIBA JKKam (Norway)tawh a holimna (Interview) uh Tongsan website ah kong guang uh hi.

ZOL: Na Neulai, na laisimna leh music lama na kipatna khong hon gen masa dih ve le.

JKK: Ka Zolai sangsia ka nu hi in. Ka nu le ka pa sung pian unau 6 lak ah a neupen hi in ka nu tawh ki tam thuah ka hihmanin ka nu kiangah ka theihnop pepeuh laimalgawm ka dong a hong hilh teng tawh ka ki sin toto a, Sunday School ah nipini sim in Zolai tawh Pasian'thu kisin a hih manin  Zolai a siam ka suak hi.



Ka la Sia Ka nu ka nu pen a ma nungak lai in Tedim Baptist Association sung khawng ah Solo kidemna a ki hel zel pahtawina a ngah zel khat hi in tu dong mah in Pawlpi khangnote Choir sinna ah ki hel zelzel lai hi. Tonic Solfa siam a hihmanin khat veivei a lasak te a Solfa mal in sa phei ziauziau zel a ken zong ka ciamteh zel hi. Pyidawtha Pawlpi ah Solfa siam, lasak siam laphuaksiam tampi tak om in Solfa sinna zong om zelzel a hih manin a kizang thei ding khom ciang Tonic Solfa ka siam hi.



Pilna sinna. Ka pian kum kum khat khawng ka phak ciang Pyidawtha pan Aungywa ka  va teng phei uh a Tan lang, Tan khat, Tan Nih ka kah sung final Exam simin a khatna (First) ka ngah hi. Tan thum ka sim ding ciang Pyidawtha ah ciah kik leuleu in Tan 3,4,5,6 ka sim a tua sung teng in Exam ah lai hat hetlo in a tawpna lam ah kumsim phial in ka om hi. Ka Tan 6 kum lai siamlo phadeuh ka’ih ciang a ka Geometry siapa in ''Pau Khan Kam pen lai hai kei in, a nangh mahmah hi'' hong cih ciang ka maizum lua in ka khasiat bang suak gawp, a maikum tan 7 pen SDA sang ah kah in First ngah, Tan 8 Zozaang ah First, High School tan 9, 10 Thuklai ah first ngah.

1995-96 Kalay Degree College ah History Major tawh First Year ah First ngah, Second Year ciang kei bek Honours ngah in ko class pan kei bek Master zom thei suak. Yangon University pan bel biakna vai, siamsin vai le kipawlna tuamtuam ah hun tam piak zaw in lai hat nawnlo ci ding hiam mi 40 lak ah a 4 na a 5 na khawng bek ah ka om zo bek hi.



ZOL: La le Music na lunglut (uk) kipatna hong gen ve le
JKK: Ka neu lai kum 3 khawng ka phak lai a kipan in la a sasa khat ka hihna ka nu hong gen kik ciang ka nungtheih kikkik hi. Ka u nungakte 2 zong lasiam in amau sak khempeuh ka sakpih thei zel hi. Ka u Pau zong kawlla uk mahmah in a ma hangin  tua hun lai (1980's) a Kawlgam sunga la minthang te ka thei kha hi. Ka nu 'n zong la tampi hong hilh hi. Ka khankhiatna  Pyidawtha pawlpi hangin Solfa leh Choir cihte kei a dingin a lamdang lualo hongsuak in Choir zong ka phuak  thei zel hi.



Middle School ka kah hun ciang in english la hoihsa leh ngaih ka kipan ta ihi. High School ka kahna Thuklai ah  Stage show kah ka kipan a Drum tum kawmin  Mangla dawng 3 ka sak leh hong ki pakta a hih manin kei zong tha ngahin ka ukna hong khang hi. 1995 kum in One Man Show (Pyidawtha), 1996 One Man Show (Pyidawtha). Baptist Churches sung Pastor Area, Association, Convention level  khawng a la kidemna ah kei phuak te mah sa in Solo akhatna zong ka ngah zelzel hi. 1999 kum Chin Centenary laiin kei laphuah 3 in prizes ngah in  kei solo in Second Prize ngah hi. Tua kum mahin Pyidawtha Baptist in Centenary Album hong bawl in tua pan Studio lut ka kipan hi. 2000 kum pan kipan in Yangon ah Gospel albums pawlkhat ah ka va ki hel kawikawi hi. Ka Single album ITNA LEIBA pen 2005 Febuary sung in ka bawl hi.



ZOL: Thupi mahmah ei. La leh music siam ding mah hi teh chi mai ing. Na u Pau na chih music/lasak lam ah bang tan tung ahia?

JKK: Ka u Pau pen la siam, a aw zong hoih, guitar zong a ma khop tum thei hi napin kihel khakna gina nei kha lo hi. A mau hun lai in Studio lut ding khawng ki ngaihsun ban kha lo ci ding hiam mopawi a Stage ah lasa cih ciang leh biakna pawi khawng ah va sa zel cih ciang bek mah hi mai hi.



ZOL: One Man Show  na chih bang na chihna ahia?
JKK: One Man Show
 pen khat kia in lasa a Concert bawl cihna hi. Kawlla le Mangla sa in keima min tawh concert bawl in mi khat ciang lutman  Ks. 50 ta la, mi 2000 val bangin concert hong en hi. Pyidawtha pen ka khua min hi. Zomi sinsen (minamdang kihello) inn 1000 kiim pha hi.

ZOL: OK. Ka theitaKum bangzah na phaka la phuah kipan na hia?
JKK: Kum 15 kiim ka phak in laphuak kipan
, ka pa hong nutsiatna ka khasiatna teng a mal gualin, a aw bulh in ka sak leh ka nu in  hong za in "Kamno, na lasak hoih si e, nangma phuah maw?" hong ci in, "He"  ka cih leh " Aw, nang la a phuah thei na hi ve le maw" hong ci hi. Tua lai a kipan  laphuak thei pa cih kei le kei ka ki ciamteh hi. Pyidawtha Baptist youth la kidemna ah la phuak in sa pah a, a khatna ngah pah in lawpna le ukna hong khang tektek hi.

ZOL: La bangzah bang phuakta na hia?
JKK: Ka laphuak zah ciamteh khin kei mai ing e. Pawlpi sung khangno te lakidemna khat peuh a om ciang kei ta hong cial uh in, ken phuak in a mau pia in ken thei nawnlo zel cih dan khawng hi. A kisak kik ka zak ciang "Hi la thei ngei sing" ka cih leh kei phuak na hi gige, cih dan khawng zong om in ka laphuak Dawng 100 val ta in teh.



ZOL: Thupi mahmah ei. Dawng 100 val phuakta chih. Zomite a ding la hoih taktak tampi hong phuak  lai dingin hong lamen hang. Bangchik hunin la na phuak deuha? A thu bawl masa maw a tune?

JKK: Hong kisawl leh hong ki cial a om ciang ka phuak ngun mahmah a, ahi zongin tamzaw bel ka lungsim sungah hong suak hun ciang a ka phuak tam zaw hi. A tamzaw pen a thu ding a  hampi  outline dan in koih in a aw ka bawl masa, a aw ka ngah khit ciang a lem ding leh a muibun dingin a thu tangzai tak in ngaihsun in bulh kik zel zaw ing. Khat veivei ciang lah a mal tung tawn in a aw ka zon kik zong om thei zel aih hang tawm zaw thamtham in teh.


ZOL: Nang bel la phuakin na la phuahte nang mah in sa hi china, midang tua bang hi khollou hi. Laphuaksiamte in sa siamlou, la sasiaamte in phuak siamlou chih bang om thei hi. Mipi in a phuaksiamte sangin a sa siamte mah ngaina zaw leh pahtawi zaw a batton om hi. Laphuaksiamte dinmun bangchi tawisang theih dingin na ngaihsun a?

JKK: Mipi in lasak siamte a ngaihnat zawk peh a hi mah ding a hi hi. La kiphuak kei le lah a saksiamte' sak ding omlo zel kawikawi ding a hih teh a mau phuak a hilo la khat peuhpeuh vai thupi na a a kisak khak hun ciang a phuakte min pulak thei le hoih sa ing.


ZOL: Na laphuahte lak ah koi hoih nasapen a?
JKK: 
Tu laitak a ei Zomite ka veina tawh ka at a hi " EI LE EI"  pen a lamal, la aw, music te hoih sa ing, a music zong kei ma arrangement bang lian in kitum in ka lungkim abat lian loh hang hoih sa mahmah ing.

ZOL: Laphuah leh a sak ah koi nuamsa zaw?
JKK: 
Thu in la hi a kicih mah bangin laphuak leh lasak a nih in nuam ka sak na ki bang in teh, ka uk dan zong kikim mai e.



ZOL: Na Gospel albumte ngai kha khollou ka hi ding. Ahihhangin ITNA LEIBA bel ngai kha ing. Hoih sa peuhmah ing. I websitewww.zogamonline.com ah zong na late ki koih zek hi. A kikoih lai in ki contact na ding chih lah ki theilou ahihman in nang hong ki hilh lou hi. Bang na chi ngaih diam ah?
JKK: Hoih sa ing e. Ei mi pen tawm lai in minamdangte tatdan a ki ta thei nai samlo in maw, copy right cih khawng zong hoih tak a a ki nei zolo ki hi lai mawk in, i la hong ki ngaih sak hong ki deihsak hong ki zatsak cih pen tu ciangciang ei mi dinmun ah a lungdam huai cih ding hi e. Mai lam ah bel khua hun pai dandan in a ki khelkhel hun hong om le lah hampha sem ve ni in maw.



ZOL: ZogamOnline na veh ngai hia?

JKK: Aw.. Kei media lam tam hat mello hing ei.



ZOL: ITNA LEIBA music kua in hong tumsak, koi studio a khum?

JKK: Itna Leiba music hong tumsak te:

Guitar - Kyaw Khine (Khuppu, tun Lamka ah om),

Bass  - Cin Khan Pum ( Emperor Band, a mau hun lai in Kawl gam ah top hi, tun khawl in a dang khat ah tum kik ta)

Keyboard - Tha Ghay  (The Trees Band, Kayin te hi in Kawlgam ah Band tawh KB tum siam top ten ah kihel in teh)

Drums - Tokkie  (T4 hun lai in tum, nidang Band minthang tampi ah ki hel, tun tam tum nawn kei)

Studio pen D Studio Yangon ah hi.


ZOL: ITNA LEIBA, EI LEH EI leh EDEN ZOGAM chihte bangkum a na phuah chihleh na phuahna background leh na phuahlai a na lungsim put nong hilh thei diam?


JKK: ITNA LEIBA cih nu le pa la pen 1997 kum khawng hi in teh, Sunday School sia ka sep lai in  ITNA LEIBA cih  thulu tawh Drama khat ka at a, ka sangnaupangte tawh Christmas zan hakni in Drama in ka lak uh hi.  Mipi 50% bang a khitui uh luang hi. ITNA LEIBA Drama pen Video a bawl zawh ding ka ngaihsutsut hi lai mah ei..


EI LE EI pen 2005 kum a ka phuah hi. Ih Zomi sungah ki lemlohna le kipumkhat theihloh na, khat le khat ki langneihna tampitak a om ka mukha a tua thute ka ngaihsut ciang kei ommun panin na sa ngeungau in khi tui luang dedek, naam pilpel, in ka ngaihsun thei zel a, ken gen ding ci leng lah kua man hong thusim nailo ding a, bangbang hi ta leh ci in ka lungsim a om thute la in a phuak hi mai ing, a lamal lungngai leng ka ngaihsutna ki mu thei ding hi.


EDEN ZOGAM pen zong 2005 kum a ka bawl mah hi. Ih Zogam pen nidangin "Niim dildial Zogam" kici a tun niim dildial nawnlo, ankung nangawn hoih zo nawnlo, gamsa nangawn a beibei hi ta, singkung nam zong a mangmang hi ta. Guahtui le huih siangtho a kicinlohna pen i gam ki kep siamloh man hi a, Eden huan tawh a kibang ngei i Zogam pen tun keugaw ham suak ding hi ta, kem siam in gelsiam hi le hang ih Zogam in Eden huan bang kik zo lai ding hi cih ka hanthot nopna hi. ECOLOGY pen ka vei mahmah hi a, ahizong in kei naupangno khat in ka veina ka gen hang miten hong thusimsak hong ngaihsak lo ding aih ciang ci a ka gen Awareness ka piak taang a la a ka phuah hi.



ZOL: Thupi thei mahmah ei. Ei leh Ei chih na phuah a Zomi sunga kilemlouhna na chihte bangchibang kilemlouhna khong ahia neukha nong gen thei dia?

JKK: Gen ding a a kilawmlo pawl khat zong om in cin maw... Ei Zomi sung mah thauvui thautang tawh ki kap ( LAIZOM MELMA ) a luang tampi i sih lawmlawm pen na sa mahmah ing...,



Minam khat sung a Township kilamdanna, aw kaih tawm ki lamdanna, mun le mual i hong hal man a a ki it ding pipi gal le sa a i ki neih lawmlawm....,



Kawlgam Chin State sunga om teng zong ki pumkhat hi leng khut kuak khat zah zong kipha nailo kawmkal ah hi teng mahki sualsual lai lawmlawm...,



Kawlgam sung a Zomi khangno pawlkhat  Zomi a hih a zum om in, Zomi vai khat pepeuh ah tha pia nuamlo awlmawh lo mawk uh hi ve aw...,



Biakna lam a ki gawm theihloh manin ih Social Community hong thanem sak zo mahmah mawk a ...,

Chin i hi a Zomi i hi a Mizo i hi zong in ki kankan leng i laizom vive na hi a maw..., hi zah liiliai ki sehsat lailai leng bang i suak zo tek zen tam maw...,



Minam le sisan tawh i ki zop pih vetloh ding minam dangte i it zawh kei le zong ei le ei beek ki it masa photphot ni....,



ZOL: Zomi sunga environment lam leh Ecology lam khong a vei a la aphuak nang kia na hilai diam chi ing.

JKK: Ih zak nailoh man a i theih nailoh a hih kei buanga leh EDEN ZOGAM simloh adang a om nailo mah hi phot lo dia maw.



ZOL: Na late English in translate in music arrangement zong a kul leh puah lai le chin na omna lam khong ah record le Zomi te music lama international level a recognize phak theihna ding potential om hiveh aw maw..

JKK: Tua zong ngaihsun kha zel ngei mah ing..., hanciam toto lai ni e.., Pasian in hong deihsak a leh piang thei lo ding a hia maw


ZOL: ZOMUS Secretary ana sem ngei na hihmanin ZOMUS tanchin tomkim hong gen ve. Koia kuate phuhkhiak, bang ngimna nei chih khong.
JKK: 2000 kum in Yangon ah Pa En Khan Nang,  Rev. Thang Za Pau, Rev. Ngul Cin Thang, SB Langhno etc te in Yangon ah a phuat khiat uh hi. Zomite Music lamsang ding cih deihna hi.

ZOL: ZOMUS CONCERT Malaysia bang tupna a ki nei ahia?
JKK: 
Leitungbup a Zomite music a uk khempeuh pen pawlkhat a nei nuam ihihna tawh Malay a tung khinsate kiang ah ZOMUS vaihawmna nuai ah Malay ZOMUS Body kiguang a tua makai teng in hong sep uh hi. Kei bel Singapore ka om laitak a hih manin a va pha phei bek hi zaw ing. Ngiimna bel a kibang hi.

ZOL: ZOLIA CONTEST 2005 na chih zong thei nuam hang ei.
JKK: 
Ih Zomi a tamzaw i lungsim ah numei pen ki thusimlo kha thei zel in numei te dinmun lapsang nopna leh minamdangte in zong a na thupit sak mahmah uh na hi gige a hih manin ei Zomi sungah zong lunggulh huai ka sak na hangin kei ma ngaihsut tawm na tawh hong piangkhia hi a, innteek a sem pen Church Choir Leader and Youth Fellowship Leader ka sepna Tedim Baptist Church Yangon hi in Yangon khuapi a om Zomi Pawlpite kiangah lai kihawm in a nungak te uh hong ki dem uh a hi hi. Nungak contestant 16 ki hel a, Lia Vung Sen Lun in ZOLIA 2005 ngah hi. A maikum lam cianga bawl kik ding lunggulhna leh sponsor ding zong omkhin mah hi ven kei Singapore ah nasem a va zin in, lawmte in kei thupit sak zah a a thupi sa om khollo ih ci diam ah ki zom zo  nawnlo suak phot e.

ZOL: Band/ Group a telna neikha lou maw?
JKK: 
Music Band& Group pen a kician om kha thei nai kei, ka neu lai One Man Show ka bawl theih lai 1996 kiim khawngin bel  ka u JK Sian, Thawngpu, Liadeih, Ngaihlian cih te tawh ki Group ngei ung, tun bel tua te i manglam tawh ki bang kik ta e.

ZOL: Lasa siam na sakpen – Zomi leh Zomi lou ah?
JKK: 
Kei zak khakna ciang, Kawlgam sung a Zomi lasa lak pan: Pasal pan Kapno, Numei pan Sangi *Family Gospel* lasak dan siam sa pen ing.  Namdang gamdang te bel siam kasak dan a tuam tek hi in gen ham sa ing, ka deih deuh bel Kawlgam pasal pan Lay Phyu, numei pan Tin Zar Maw. Mangla pan Bon Jovi, Bryan Adams.......... tampi...,

ZOL: Musician kua na ngaisang pena?
JKK: 
Zomi sungah bel former *Emperor Band* a Bass tum Cin Khan Pum , ITNA LEIBA a Bass hong tumsak pa mah siamsa pen ing, Za Lian bel a siam hang kei tawh kithuah kha ngeilo kaih ciang ka gen ding tam thei keng.


ZOL: Kawlgam Zomi music dinmun na muhdan
JKK: 
A siam le a minthang ding bek ki ut in sin kisawm kei, siam kisawm kei sa ing

ZOL India Zomi lasiamte la na ngai kha hiam? Na muhdan.
JKK: 
Kei ngaih khak sunsun lak pen Niangbawi * Hong zang in na deihna bangin* cih a sa nu siam sa ing a aw zong kicing sa ing.

ZOL: Tu’n koia om a bang sem na hia?
JKK: 
Tu laitak Vest-Torpaveien 12, 2870 Dokka, Norway ah om ing, ka nasepna pen Norway te in gambel mi *Asylum Seekers* a sanna uh zum khat ah Office Staff sem ing.

ZOL: Norway Radio ah na laphuah nasak kikhum chih ka na za a..
JKK: 
Non Government Organization khat a hi CARE te pen Norway a piding mahmah khat na hi gige in, kumkhat khatvei ta CARE te in NRK Telivision Program nei uh in tua a dinga la sa laphuak dinga ko omna city sunga CARE Committee te in hong seh uh hi. TV Action lian ah pen mi top 5 khawng bek a kitel hi in, kei a pen Studio zong gina tak a a kibawl hilo a hihna leh a mau zong International Level a lasiamte a hih manun quality zong a kiban zo nailo hi mai in cin top 5 lak ah ki hel zo keng. Ai zongin ka la pen NRK te khutsung a omsa a hih man in hoih a sak zawk deuh teng uh ai tam maw NRK Radio Station pan na suak sak dan uh hi.

ZOL: Norway hiam a Chin Famine Concert ah kihel kha mah the maw? Concert na muhdan tomkim hong gen ve.
JKK: 
Chin Famine Aid Concert ah Zomi lasa khat ka hihna tawh kihel mah ing. A’ihhang special guest hilo ka hihmanin a nop mellohna pawlpawl zong om mah hi. Kawlgam pan lasa dingin Haka 3, Falam 1 a kisam hi in mipi zong lah Haka Falam te vive hi zaw a hih man in kei tha hong pia ding om mel kei. Zola kei la mah sa ka’ihciang a a mau hong zak pih ngeilo uh hi. Ih Chin Community sung makai te ki thutuahlohna tam simsim omkhin a hihna hang ci dinghiam Zomi le a dang Chin a kici zawdeuhte kipawlkhopna ding bel tu ciangciang  a hamsa mahmah tawh kibang. Ai’hhang ko a lasa teng bilbel Yangon pan a kimaingapsa vive ka hih na uh leh Artist te in kipumkhat a nasepkhop thei ding pen ka lunggulh tek na uh ki pulak ung.

ZOL: Mailam ah album bawl ding ahi hiam music lam ah bang project na nei a?
JKK: 
Sawm mah ing, music zong sin nuam ing.



ZOL: La phuahsiam, lasak siam, musician i hong sak leh nationalist leh laigelh siam zong ana hi gige na hi vele..

JKK: A siam hi nai keng in ka lungsim sunga om thu le la teng sang thei a, hoih a sa hi zaw ni teh... he he..lungdam!


ZOL: Tangval lai hi teh maw?

JKK: Tangval laimah ing. Val kingkeng lai ing ei ... he he

ZOL: I houlimna sim kha nungakte bangin vacancy om leh omlouh thei nuam ding uh hiven..
JKK: 
Nungak ong thei nuam a om le bel ki nuam mahmah ding ai ve .. he he



ZOL: Zomi khangthak la leh music lama suanhuai leh maban limchi na hihna ah music lam uk na Zomipih khangthakte bang advice ding na nei a?

JKK: Quantity sangin quality ki thupi sak zaw leh deihhuai sa ing..., lasa in i sakla guitar tawh a tum siamlo ki tam mahmah lai mawkin instruments khat hamtang siam huai sa ing. Tum siam khat nei le hang tua in i lasak i laphuak tampi tak hong huh mahmah ding a i quality hong khang ding hi. Tu ciangciang Zomi sunga laphuak le lasate a tamzaw in  ih siam ma in i minthang masa thei zaw a hih manin sin kul kisa nawnlo kha thei zel a music knowledge ki haulo lua a hih manin i la te huang khat sung pan pusuak thei nai mahmah lo hi. Hanciam le hang i music luan hong ki lamdang in namdang ten zong deih ding a mipi in zong phattuam pih mahmah ding hi. Khangthak Music uk ten siam hong sawm taktak le uh deihsak hang ei.

ZOL :Hibanga ZogamOnline nong houlimpih theih manin ka lungdam mahmah uhi. Na maban, na hinkhua  ah lamzanna leh lohchinna hong deihsak ung.

JKK: Kei zong hi bang a itna le pahtakna nong lahkhiat manin mi thupi tang tuam ing, lungdam angtang mahmah ing. Hih bang a online tawh Zomi sung thu kizak theihna website ih neih pen nakpi takin lungdam huai sa ing. Asem a bawl a gim a tawl te Topa'n thaman hong piaksak hen la hih ZogamOnline in mitampi i phattuamna a sem zo den ding in Pasian in thupha hong piaksak lai ta hen.

PERSONAL PROFILE Minpi                :Pau Khan Kam

Min neu             :JK Kam
Pa Min              :Thang Ngin (deceased 1991)
Nu Min              :Lam Tial  (Dam lai, kum 75 phata, Pyidawtha ah)
Beh                  : JK (Jasuan Khupson)


Education  :         Thuklai High School - 1993
B.A ( Honours), Yangon University- 2002
M.A, Yangon University - 2004
Experiences  :
1994,1998: Pyidawtha khua Middle school ah Teacher
1994-1999: Pyidawtha Baptist Church ah Sunday School Teacher
2000-2006 : Tedim Baptist Church-Yangon ah Church Choir Leader

2000-2006: Tedim Baptist Church-Yangon Youth Department Leader

2002-2004:  Yangon Universities Zomi Siamsin Kipawlna ah Pawl Lutang(President)

2005-2006:   Zomi Music Uplift Society ,ZOMUS  ah Secretary
2005 September29 in ZOLIA CONTEST 2005  Yangon ah Makaipi

(Manager/Director)
2005-2006 Yangon Chins Baptist Churches Youth Fellowship ah Secretary

Hobbies  : Music le kilawmtatna

Note: From ZOL: JKKam’ in Norway pan a laphuah leh sak "Care The Loving "a ngainuam khempeuh ngaih theih dingin nuaia link i taklang hi:

http://www11.nrk.no/urort/Laater/jkkam1/default.aspx

Lasasiam Lia Zamnu tawh Holimna

MIZORAM A MINTHANG LELTE JOURNAL TE LEH LIA ZAMNU

Kawlgama lasa siam minthang Zamnu kici na thei kha ta hia?
Nung Nipi masa sungin Kawlgama lasa siam minthang khatna a ngah Zomi sungah a sang tung pen Sung Tin Par thu hong kigelh zo hi. Tutunga Chin Live Aid Convcert gam thumah a kineihna panin lasa siam I theih khak nai loh lungsim hong khoih zeuh khat om a, a meel I et ciangin tuaci lua zong hi khol lo napi-in, Concertna-ah la hong sak I muh lian ciangin "Ehei" cih ding zahin a lasakna in tha hong guan hi. Amah a thatang zong cingin maitai mel pua-in a aw siangin a la sakte thalawp huai ahih manin la a sak ciangin lam khiat ding ut huai phial zah dongin gualnop huai hi. La sak hong kipat nak leh khangnote ling pah diamdiam mawk hi.



Mizogamah amau pen ei kisap na danin cilehang "Paihte" i cihte hi a, ahi zongin amau gam lamah Paihte cih ut khol lo uh ahih manin "Ngaihte" ci-in kisam zaw hi cih amah Zamnu genna panin I thei hi. Bangbang hi leh Mizo sungah zong Bru cih ahi zongin, Riang cih ding a ut zawk dan khat mah uh hi ci-in sang leng hoih pen ding hi.

Lelte (Tadensa min) tawh interview kihona neih ding ciangin Lusei pau siam khol lo cih kithei ahih manin Mangkamin la sa thei ahih manin Mangkamin kihopih zaw hi. Tel siam loh theih haksa deuh a om ciangin Pu Tera Thantluanga in Kawl pau tawh hong huh zel hi. Tu tunga Lelte in Zamnu a holimpihna thute Lelte Artist huangah hong kisuaksak a, na sim mah dih ve vua.

Lelte Weekly = Lelte
Zam Nu = Zamnu


Lelte : Zomi nam sungah nang bang lasiam hong kineih pen hong antanpih mahmah ung. Na lasak ka zak phetin tha hong pia hi. Mizogamah nong zin kha ngei hia? Nong zin ngei nai kei leh nong zin nuam hia?
Zamnu : (Maitai takin)… Lungdam ing ei. Mizogamah hong zin kha nai lo hing, hong zin nuam lua ing, Mizo lasa siam tuamtuamte Music Video ka na en ngei zel a, la siam thei mahmah sa ing, tua in Mizogam zin ding hong lunglutsak hi.

Lelte:
 Hun lem ka ngah ciangin Lelte in hong zin dingin kong sam nuam ni. Koi khua a piang hi a, na innkuan tangthu tawm khat nong hilh thei ding hia?
Zamnu: Kawlgam leh Manipur gamgi kiang Tamu khua-ah 1980 July 30 ni-in ka suak a, ka pa pen Pum Za Kap hi-in, unau numei vive 6 ka hi uh hi. A upa lam panin a li-na ka hi a, tu-in Yangonah ka innkuanun ka om uh hi.

Lelte: Lai bang tan sim na hia, bang sep na sawm a?
Zamnu: Zangkongah B.Sc. ka zo a, tu-in lasak lamah lut ka hih manin lasak pen ka naseppi pen khat hong suak hi.

Lelte: Bang huna kipanin lasak lam ah hong kizang na hia?
Zamnu: Khristian ka hih mah bangin ka neu tunga kipanin kikhop ciangin lasak ka kisin zel a, ka sanggamnu Lun tawh la ka sa khawm zel uh hi.

Lelte: Music a tuamin na sin ngei hia?
Zamnu: Sin mah ing, ka sangkahna hi leh ka music sinna hi leh Yangon vive hi.

Lelte: Album (Khui) na bawl ta hia?
Zamnu: Keima aituamin bawl nai keng. Ka sanggamnu Lun tawh Gospel Album ka bawl uh a, tua pen Kaba Maye kici hi.

Lelte: Bang dinga mimal aituam a album bawl lo na hia?
Zamnu: Kawl la tawh Music Video ading la tampi ka sa ta a, a diakin Collection album sungah la tuamtuam 50 bang ka khum zo hi. Tua ahih manin a tuama bawl ding lunggulhna ka nei kha kei hi. Kumthak 2009 lam ciangin bel keima mina album bawl ding geelna bel nei ing. Hih sungah keima phuah la kikhum dinga, Love song hi zaw ding hi.

Lelte: Tua ahih leh la phuak siam na hi ve maw?
Zamnu: Phuak sam ing e, keima phuah zong hun khop om ta ahih manin keimah mah in sa phot ding ka cih hi ven.

Lelte:
 Tua ahih leh lawmngaih nei cihna hia?
Zamnu: Lawmngaih cih ding lian bel nei sam keng, ahi zongin mihing I hih ciangin lam tuamtuamah hong lungzuangsak zong om sam hi ven.

Lelte: Kawlgam pua lamah bangzah vei na zin khia ta a, tutunga pen a bangzah veina a hia?
Zamnu: Zinkhia zeuzeuh ta ing, biakna vai-ah ka zin tam pen a, hih Malaysia gamah zong khua tuamtuamah lasa-in ka pai ngei zo hi. Thailandah Chiangmai, Bangkok cih khawngah concert ka nei ngei zo hi. Singapore-ah zong pai zelzel ing.

Lelte: Gam dangah lasa-in na pai ciangin sum bangzah na sang a?
Zamnu: Ko pawl pen Sung Tin (Par) te tawh tehin bangmah hi nai kei ung, a kipan pan ding e. bangmah tham sang nai kei ung.

Lelte:
 Na sam pen ka muh tungin a kibawl tawm ka sak leh kong etcian teh na hi het kei mawk in, na sam na hawina a sawt ta hia?
Zamnu: Midang te'n zong tua hong ci thei zel mah e, a kibawl tawm sa zel uh. Ahi zongin Pasian in hong piak hi a, ka neu tunga kipanin ka hawi hi a, tuhun ciangin stage khawngah I din mun teh hih bang danin ka bawl hi zaw e.

Lelte: Na kizepna puan silhte kua in hong hilh hi a, na kizemna tawh kilawm thei peuhmah ve teh aw.
Zamnu: Keima teel hi zaw, ka nu in hong huh thei zel.

Lelte: Lelte lam tawh kisai theih nop, dot nop na nei zaw hia leh?
Zamnu: Na tangthu ka za ngei zel a, tun zong tadensa lam sem na hih kong thei a, nidangin la sa zel cih kong thei hi. Tu lai-in la na sa nawn kei a, bang hang a hi a?

Lelte: Ka tangthu na za kha na hih leh lungdam ei. Mizote lasakna lamah a khantoh theihna dingin nakpi’n sem ka hih manin la a sa man nawn lo hi zaw ing. Kiho theihna hunpha I neih theih manin lungdam mahmah ing ei.
Zamnu: Kei zong ka lungdam.

Note:  A no sapna Lia Zamnu cih hi a, a kician zaw a a thei nuam leh hopih nuamte adingin a email- zannue@gmail.com

Sr: Thalmual.com

Lengtong Pauno tawh Holimna

Ni khat Minuamsa Video Studio neipa Babu (Paupu) innah hawhin ka holim laitakun 1981 pawlin lasa minthang Zomi bupin i theih ciat lasiam Lengtong Pauno zong hong hawh a, a ma kiang pan theih nop honpi dongin ka kiholim uh hi. Tuate Zomi bup sim theih ding leh khantoh pih ding lunggulhna tawh lai-in kong suaksak hi.


1. Na minpi le neulai thu ? Nu le pa ?
Ka minpi Cin Za Hu Pau hi. Kapu min Khai Cin hi. Ka pa Zel Khua Kai, Tunglut beh, Tuithang khua hia, ka nu Ciang Khua Niang Songput beh, Lailo khua hi. Kanu le ka pain tanu tapa (11) hong neih na sungpan a nautumpen pa, a kongkhakpa hi ing.

2. Pian'na khua leh tulaitak teen na?
Keipen ka khua Tuithang hi a, katangval khiatna Tonzang hi-in, kapian'na Tedim hi. 1962, August 23rd ni-in Sakollam kapa' innpi sungah kasuak hi. Tulai takin bel kapu kapa' leitang, Tuithang khua mahah ka zi ka tate tawh teeng ing.

3. Innkuanpih ee leh?
Nu le pa'n hong nusia khin hi. Ka zi neih pen 1990 June 25th ni-in kawlpi khua ateeng Vangteh liapaalno Lia Goih Khan Dim (Vangaw)beh tawh Tonzang khua ka u pi'pa Sia Cin Go Kap innpi sungah Rev.Thawng Khua Nang in siangtho kiteenna hong pia hi. Tulai takin tapa 3 ko innkuan 5 pha ung.

4. Bang hanga Lengtong Pauno hong kici?
Ka nu le ka pa' hong sapna " Pauno" ahih manin amau hong sihsan khit Lengtong khui ka bawl uteh Tg. Pauno mintawh la hong sa ing. Tua khit nungah Pauno min mah zanga lakhum / lasa hong kibeh lap ciangin keimin hong gennuam te'n... Lengtong khuisunga lasapa Pauno hong kicihcih napan "Lengtong Pauno" cihmin khat hong piangkhia hi le kilawm. Kei lungsim ah bel, ka nu ka pa ka pi ka puin sasi taaka, sasin salung tawh hong phuah min leh pawlpi siapa'n Pasian tunga hong ap khit nasa kamin mai khawngah atuamtuam thuah sawm khol keng. Vantung laibupi sunga ka min tawh a kitel khialh khaak ding lau ing.

5. Kum bang zah naphak cianga laphuak ? Bangkum in khum ? Studio ee?
Kum (8) khawng kaphak ciangin keiphuah tawm Pasian phatna latom nonote Sunday Schoolah sasata ing. Love song pen ka khial kei leh kum (11) ka phakin nungak talpi khat ama theihloh kalin "Na min theibang lolo nuam ing" cih la khat phuah tazen ing ei, ka ngaihsut kikteh ka maizum. Ka lakhum kipat kum bel 1981, Studio bel Lynn Studio, Yangon hi.

6. Ladawng bangzah phuak? Dawng bang zah sa? Khui bangzah khum / hawm?
Ka laphuak pongpong la namkim kigawm in bel dawng 200 pawl khawng hi-in teh. Studio ah dawng (60) khawng kisa khin hi. Khui pen lawmte tawh kigawma ka sakkhop uh Lengtong No 1,2,3, leh mi dang kihel-lo keiguak sak khui 3 khawng bek hipan ee.

7. Zomi sungah nang mai-ah lasa/ lakhum masa a om hiam?
Ko mai a lakhum masa pen ka theih khialh keileh, Sia Lianbawi makaih “Agape ltna late”,T.S.Khai' makaih“Sihna kigozo” khui leh U Lamh Cin te ' khum “Kumpi te' Kumpi” ....etc

8. Na laphuah sa sungpan hoih na sak pen?
Hoih kasak penpen ci-a khat lian ka telkhiat ding theikei mai-ing. Gamla pan khat, Nu' la pan khat, Zawl la pan khat cihbanga a teel hileeng akoici tam? Ama mun leh ahun tawh kituaka hoih pen kasak vive hi. Nupi te-in asungpana piang tate mi'n hoihsak pih takeileh hoih asaklel bangdan mah hilo ding ahia'... Aphuak phuakte sang' aphuak ngeilo te'n ahoih ahoihlo theizaw bilbel hilo maw.

9. Khui hawmsateng sungpan bangkhui tha ngah pen na hia?
Khui hawmsateng sungpan Lengtong 5 na "Zogam hongpaal ding" acih khui mah thangah kei pen ing...

10. Naphuaksa late sungpan nang' phalna omlo pi-a hong kikhumsak a om ngei hia?
Eimite' sungah aphuak te'theihloh kal-a la kikhumh simsak pen AD 2000 cin" ma hun beka kizang kasak leh nahi het kei mawk ei. Kum 2000 khit-a akihawm Zola Pasian phatna lakhui khatah 1985, April lai-a kaphuah lakhat pen Pasian nasem pasal khatin nasa in-ah, alaphuak zong Pasian nasem numei khat mah na hi mawk. Ken bel, Aw... ka it mahmah kasung pan apiang ka tanu... nang' pasal vakthap khat-tawh na lumkhawm maw'.... ka heh ka khasiat mahmah hsngin ke'n, nang kong pai theikei hi, banghang hiam cih leh ka si ka sa nahi hi, ka cihsan lelbek hi.

11. Lengtong Series No 1. sunga, Tunsung khat pan ..... acih lapen, pawlkhat in Vum Nang' phuah hi / T.S. Khai hi / Lengtong Pauno hi kici pawl khat le khat kiseel ngeiingaii thei zeel uh ai teh, aphuak taktak nong genthei dia?
Hee'... genthei e. Hi la hong pian ' khiatnapen, Lengtong No.1 khum ding U Sua Mang tawh Zangkong paisuk ung. Nitak khat Kamayuat / Tadaphyu a khadawmee Cia Pau" inn sapna sungah kei, T.S. Khai leh Sua Mang tawh koteng thum ka omlai takun T.S. Khai in laikung le laidal hong tawi-in.. tunitak, Tunsung khat pan piang hing ngeigei hang e, cih thulu zangin lakhat phuak khawm dihni ei hong cihna tawh, ka kikupkhopna uh pan hong piang khia la ahi hi. Hila pen Lynn Studio ah ka khum uh teh lawm Vum Nang apaisuak (Sprano) zuisakin groupsong in ka sa uh hi. Tuahun laitakin a phuak kithupi ngaih sut masa khollo napi, ala hong mintang bilbel ahih manin aphuakpa ahi ding pen hong kikhuanung ut ciat hileh kilawm hi.. Tuahun lai-in zong Laphuak, Lengtong ciziau ni kacih sa uh ahi hi.

12. Na late a tamzaw lungzuan’ ladan vive hi a bang hang hiam? Zomi lasiam dangteh’n zong lungzuan' ladam vive sazaw a bang hang hiam?
Ei'mite pen abeisa hunlui sunga i tuahkhak gentheih haksat nate bekbek agengen, aphuakphuak, asasa minam i hi-a, naumin phuak lehang zong i lungzuan' i khuangaih nateng mahtawh a lolote ihi hi. Tuamah bangin kei-a kipan, abeisa i nung lehlam ngakawmsa a laphuak ihihmanin lungzuan' la vive hongsuak na na hi hi. I mailam kalsuan nading nangawn-ah zong nunglehpai (imai lamah nungkiin) ihih manin i khan'toh ding zahin khangto theiloin i zekai hi. Tua ahih manin tuni pan kipanin i mailam ngakawmsa leh tunglam en kawmsa-in khalsuan tading hi hang. Tua hileh i kamvang panin lungnopna leh gualzawhna thu le late hongging khia dinga, i nuntakna zong hong kilamdang taktak ding hi cih ka um hi.

13. Tuhun Zomite' sungah lalam, tumging (music) lam khan'tohna bangci muh nahia?
Nakpi takin khangto hi ci-in mu ing Phuah siamna, sak siamna, tum siam nate akhangto bek hilo-in, asiam mimal mahmah zong khangto ka sa mahmah hi. Gamdang pan Music Degree ngah te i neita a i gamah sin theihna sangte nei ta ihih manin tulai khangnote hampha kasa mahmah hi. Banghang hiam cihleh ko' hunlai banga phuahdan, sakdan, tumdante tualsiam hinawn lo-in modern style tuam tuam tawh kiphuak, kisa, kitumta cih kamuh ka zaktak cingin ka lungdam lua kisa in kei le kei bang zumhuai ka kisa liang hi.

14. Zomi lasiamte' sungah Lengtong Pauno ci a na minthan' deuhna banghang hidingin na um mawh a?
Minthang deuh tuanding kahia! Na thusiam man hin'cia.. he he.. Mi' adingin bangmah ahikei zongin keitawh kituakin bel tu-a ciang katum' zong alung damhuai phadiak mah hi. Siam a minthang ding hilang kei kekkek kidawk khain ki um keng. Ahi zongin ka nu ka pa' tungtawna hong luang Pasian thupha letsong taktak hi cih pen up cihtak um ing.

15. Zomite'sungah na laphuah na lasakte midang' a tawh kibanglo a atul theih loh phadiak pen, nang' bangci phuaha, bangcisak tuandeuh na hia?
Kei zong theituan kenge. Topa thupha mah hilo dia... maw! Ke'n bel atam zawin la kaphuah teh a Aw (Tune) zong masa ing. Tua la aw pen tamveipi sasa in maumanuleeng ... tua aw tawh kilawm kituak ding lathu / lamal hong piang khia hi. Tua la pen tamveipi takmah sasa, sasa kawmin la leh lamal gualh dan te puahpha toto ing. Adiak diakin zingsang i thawh tung phet, i lungsim ah thudamg ladang honglut ma-in enkik lehang hoih pen hi. Ka kam mal zatte zong Zo lakam a maan hiam? Midangte thangpaih / khasiat theihna ding aom kha hiam? Ka la kammal te' hangin zumkong mangk ong hong kitun'..ding hileh ka dawng thei diam? Ahih keileh ka thuak ngam diam? cihbang danin ka la ii akhialhna amawhna ka zonga ka sittel hi. Tua bang teng khit ciangin Studio ah khum theih dingin ka kipsak hi. Hi banga lungsim siangtho taktawh phuaka ka lung sim khempeuh tawh sa kahih manin a khanto, a tulhak deuh hi dingin ngaihsun ing. Angai aza te'n khitui aluan'lawh ka late pen khitui mahtawh ka phuah khop late mah hi pah hi.

16. Lasak cil, Lakhum cil a natuak haksatnate........?
Uukna bekmah hia, neih sa-in hong pia khollo ahih manin haksatna bel tam hi. Lasak pawi (Show) khat nei ding hi le hang zong apat pan atawp dong mah, vaai khempeuhah eimah mahin innteek tawh, bangkua tawh, tanu tawh a kithuah khawm hi. Tua banah i sumneih teng na ngawn bei lai ahih manin a sawt loin sum tha lawh a paitoh kul cih khawng dan din mun hi. La khum ding cileeng zong lah tu hun bang a Kawlpi khawngah Studio om nai lo.... Zangkong pai kul..... tua Zangkong khua acih pen, sunsiah tuna khe tawh tunzawhna lah hilo lai... a tawm bei thei pen tawh pai suk.... Zangkong tung mah leeng zong, tuhun banga eimi tam nailo... ei lah tual talo, hai lailai ihih man in, sum tampi a nei himah leengzong a haksa veve ding dan hih tuak.

17. Mailamah lakhui thak bawlding nanei hiam?
Lakhum ka kipatzawh kum 25 cin Silver Jubilee muakna-in, ka khumsa laluite' sung pan selected khui khat, Sunflower music production pan Tape, CD, VCD, DVD(Live Show,Karaoke) bawl ding geelna nei ing.

18. La le music hanga supna (siatna) le meetna (hoihna) koici bangin na mu hiam?
Kei ngaihsutna-ah, siamna i cih limlim pen supna hiloin meetna hi. La le music ah siatna a om hilo napi, a sia mitein zang leh ... a zang mite a sia-in kimu pah hi. Cih nopna-ah, tangval akgugute leh kong laka zukham kilai laite pawlin guiter hong tawi masa, la hong sa masa uh ahih manin nu le pa tampite' lungsim-ah la le music pen mi ginalo, mi thadah uisante' uukna leh mi hoihlote' vanzatin ngaihsun pah uh hi. A tateuh la le music hong uuk leh mi hoihlo asuak dingin ngaihsun pah uh ahih mamin awilo uh hi. Khaam uh hi. Tua hi-a , hibang ngaihsutdan muhdan manlo anei, Zomite' sungah tampi om lai mawk ihih manin ei tulai khangthak monotein la le music pen supna (siatna) hong tun' satan vanzat hizen zenlo-a, meetna (hoihna) mun hongpuak Pasian thupha ahih zawklam pen i gamtatna leh i nuntakna mahmah tawh lakkhia ding hi hang. Na uukna-in nang hong uk ding hilo a nang'... na uukna na uk ding hizaw hi.

19. Mailamah la tungtawnin Zomi sungah khantohna om dingin na lamen hiam?
Lamen mah ing. Zomite' sungah khantohna a om theihna dingin lungsim kikhata ma i pan khop theih ding kisama tua bang a lungsim kipumkhat theihna dingin pau le haamin thu tampi gen hi. Akibanglo pau le haam azang kam le muukte nangawn pen la dawng khat sungah kigawm khawm thei hi. Lai le pau puahphatna-ah zong la pen tanubul khat nahi dingin ka um hi. Thu tawh i gen sangin la-in salehang a ngai a zate'n valhnop sazaw a, a lungtang sung uah munla baih zaw hi. Mai lam hunah Kawlgam vaigam bek hilo, mivom mikang mieng gampan hong khangkhia ding

Zovontawite' kam le muk (leii) te zong La mahtawh i kepsak (control) kul ding hi. I taang ngeina paunak le Zola kam te zong, La sung mahah keemcianga khangthak momnote' zaktheih le lunglut theih dingin la le music aw ngaihte tawh i zulhsuah kul ding hi. Banghang hiam cihleh la aw ngaih leh music akilawm taktawh akisa Zola kammal pen minam dangte nangawnin hong saknop nitak ciangin Zomi min puanuam phalo a, Zopau nangawn athei nawn meelo, ahihna aman suahta Zomite pen La-in hong kaikhawm kik ding hi. Tua ahih manin La tungtawnin lungsim kipum khatna, mapan' khawpna pan khantohna hong piang takpi ding hi cih pen lamen pha mahmah ing.

20. Mailamah nuntak nading bang sep sawm, Lamah phuakphuak, sasa lai ding maw? a dang ee?
Mailam nuntak nading, sepding bawlding tawh kisai-in, ka hihtheihna bangbang ah, ka hunneih laite khempeuh Topa' min le gam adingin piakhin khahih man in, kei hong nei pa'n kul leh kitaangsam asak bangin hong piak talent meetsak nadingkeh ama minthan' nadingin ka nuntak zawhkei zong amin daina dingin nungta nawn kei ning. A mangthang khate ka mat zawh kei le zong thu umsa mite' kisuih khak nadingin gamta nawn kei ning. Agam zai nadingin kasep zawh kei le zong, a omsa pawlpite thapiain hanthawn ning. Bang ka bawla bang ka sem zongin ka hihna khempeuhah Pasiam minthan'na ding hita hen.

21. Kalay University a pilnasin Zomite' tung ah hanthotna tawm hong gen ve.
Kei.., pilna siamna anei hetlo mikhat pen pilna siamna asin anei note tungah hanthotna gen dinga nong ngetuh ciangin mipil mi picing nahihna uh leh nasin uh pilna siamnate bek hiloin na sinloh uh ciimna citnate nangawn na neih lamuh kong muh manin thupi hong sa ing, zong hong zakta ing, kei zong angtang kisa mahmah ing.

Kong vaikhak nopah, pilna siamna asin na hih mah bangun hong “Hai” kei un la, hong siam un. No' a dinga napil mah bangun i gam i lei a ding hong siam un. No' adinga na ciim mah bang un i mi i sa' tungah hong ciim taun cih hong vaikha nuam hi ing. Ka lungdam.

Deihpi
Source: Zomi Siamsin Magazine 2006

Pa Deihpi tawh Holimna

1) Na min, Nu/ Pa le Na sanggamteng i minte nong gen thei diam?

Kei ka min Cin Deih Lian (Deihpi) hi. Ka pa min pen Ngul Sian Thang (Gualnam) hi in, ka nu min pen Niang Lian Man hi. U nau nih pha ung, Ka nau zong pasal mah hi.

2) Zi le ta nei khin cih za ing, na zi min le na ta min zong nong gen thei diam?

Ka zi min pen Ning Lam Ciin (Ciin Bawi) hi. Pasian hehpihna tawh ta pasal khat nei ung, a min pen Thang Kham Siam (Siampi) hi.

3) Pilna na sinna sangmin teng le na laitan bang zah cih nong gen thei diam?

Tan 10 pen No.2 B.H.E.S, Tahan pan zo ing. Tulai tak pen B.A. (Hist.) Final Year hing.



4) Deihpi nang tun kumbang zah phata na hia? Bang kum pan aa Guitar tum ki pan na hiam?

Kei pen 9 September 1981 aa piang hi ing, ka guitar tum kipat bel ka neu lai pek pan hi. Ka siam theihlo hang he he...

5) Hih ciang na tun theih nading-a hong pantah na siate’ min teng nong ngei thei diam?

Hong pantah pen ni danga ka Lead team Zomaa (Lusei te) hi'n, tualo adang ah zong sin kawikawi ing.

6) Tulaitak-a na Band min uh le na member pih teng ii minte nong gen thei diam?

Ka Band min uh bel FALCON hi in, Players teng bel a nuai-a dan hi ung.

Guitar   - Kei @ DEIHPI
Bass     - ZEKHEA
Keyboard     - THAWN  THANG
Drum    - KHUP  PI

Member bel tam ung.

7) Tu ciangciang Live Show bangzah, Series bang zah ah Lead Guitar tum sakkhin na hia?

Ei la bel Series 7  hi in, adangte tawh 11 bang hita.

8) Guitar bek tum na hia? Ahih kei leh la zong sa/phuaklo maw?

La zong sak sawm, phuak sawm mah ing-a lem nailo bek hi.

9) Leitung aa Musicians tuamtuamte lak ah na pahtak pen kua ahia? Bang hang a mah paakta na hiam?

Paktakhin lel ing, ka pahtakna pen amau hanciamna tek uh hi zaw.

10) Hi bang-a Guitarist Deihpi ci aa na minthan theihna pen hih hang zaw deuh hi cih a om hiam?

Pasian hong huhna le hong hehpihna hang bek hi cihloh ka gen ding dang bangmah thei keng. Ka thungetna zong tua mah hi.

11) Ni khat nai bangzah bang Music ading hun pia na hiam?

Nibup phial mah hun pia ing.

12) Mailam ading na gimna le na tupnate nong gen thei diam?

Ka tupna sangin ka hihna niamzaw lai lua, hong hanciam lai phot ning.

13) Leitung ah na pai nopna pen mun khat nong gen thei diam?

Japan.

14) Zomi pih teng le nang tha hong pia khempeuh tungah bang thu gen nuam lai na hiam?

Tuni ciangciang ka hihna bangbang tawh tha hongpia le hong panpih Zomi pih akua mapeuh tungah ka lungdamna thu hong gennuam ing. Zomite i omna tek ahi biak Pasian in thupha hong pia cih ka muh man in zong ka lungdam. Tua ahimanin kipumkhat ni in, kipanpih ciat ni. Ka lungdam.

15) Atawpna ah nangtawh hong kizom nuamte ading in na contact address nong gen thei diam?

Hih ka email deihpi.falcon@gmail.com tawh hong ki contact thei hi.

Lawm, Deihpi hi bang-a buaina tuamtuam kawmkal ah na hun nong piak lungdam mahmah ei. Mailam ah Pasian in Zomi sung beklo in, Leitung mun tuamtuam ah midang tampite ading in akizang, mi minthang khat hongsuak sak lai tahen cih keima thungetna hi. Lungdam!

Src: London aa om Pu Suan Tawng ong khak hi

Rev. Tualdo tawh Holimna

Leitung ah a lauhuai leh a mulkim huai mahmah akigen HIV/AIDS natna pen leitung buppi ah kizelin minthang mahmah hi. A sawt lo mahin Kawlgam khempeuh leh Zomite sung nangawn ah a hang tuamtuam tawh hong tung hi. Hih  natna angah khate in maizum pih uh a,kikep kibawl zia ding nangawn kithei lo ahih manin sih hun tung lopi kisi ziahziah in, Zomi khangno tampi zongin hanmual hong liam san uh hi.


Tua bang kawm kal pan ei leh ei akikem /kikhoi thei dingin  Pasian in Zomite sung mah pan veiina leh Lainatna anei mi citak mahmah khat hong piang khia sak a, tua pa pen Rev. Tual Do @Dono ahi hi. Zomite sungah HIV/AIDS nasepna lamah asem masa pen hi kha dingin kilamen hi. Tua ahih manin ama mihing pian zia akipan  a nasepnate athei nuam le a huh/panpih nuam om kha ding cih lametna tawh TONGSAN Weekly Tanute tawh holimna (Interview) anuai a bangin kineihpih hi. 

Tongsan :
 Zomi sungah HIV/AIDS nei damlote akempa ci-in hong kithei mahmah khat na hih manin, na minpi nong kigenthei lai diam?

Tual Do : Ka minpi taktak pen Tual Do bek mah hi. Ka neu lai akipan hong kino phuahna pen Dono hong kici. Ka minpi leh ka minno mal nih tuak bek ahih manin kisam thei kawikawi lel e.

Tongsan :  Na pianna khua, Nu le pa min, beh le phung, pawlpi, zi le tate leh na pian zia cihte tawm nong kigenthei diam?

Tual Do : Tedim gam Phaileng khua ah ka suak a,Leilum (Leitawhtan) ah khangkhia ing. Pa Tun Za Langh (Gualnam) leh Nu Cing Dah Zen(Tawmbing) hong nusia khinte' tapa neu pen    nihna hi-ing. Daw Khoi Khan Mang (Primary School Head Mistress) tawh Pasian in hong gawmin tapa 2 leh tanu khat nei ung. Tu laitak Tahan Zomi Baptist Church ah om ing.
Tongsan : Na laitan, pilna leh LST sinna, Degree cihte nong gen thei diam?
Tual Do Tan 10 ciang ka kah khit teh Tedim Theological College (TTC) ah tawm vei ka kah hi. Pasian lam hon sakna tawh Berean Baptist Bible College(BBBC), Bangalore, India ah kum sawt sim MRE ciang ka sin kawmin Bangalore School of Music (BSM)sangah  Music kum 4 ciang kahin Certificate Course zo ing.

Tongsan : Na pianthak zia, Pasian nasep kipat kum leh Pasian nasem ding sapna ngah zia cihte tawm nong gen thei diam?

Tual Do : Sunday School Junior ka kah lai-in si dek takin ka cina aa,si lian leng Hell sung bekbek mai ngatin ka mu hi. Ka pianthak zawh ka nat gawp hangin hell cih mahmah mai ngatin ka mu thei nawn kei hi. Ka pianthak zia pen  Paul bangin atuk bialbual nam ka hi kei a, Timothy bangin damdam aa piangthak ka hi hi. Tui sungah sawt sim ka kiat sungin Jonah ka phawk lua mahmah a, ka suahtak ciangin nuntak sung Pasian nasem dingin a kipia ka hi hi. Kum sawm phial LST sang ka kah khit 1998 kum a kipan in ka khankhiatna LeilumTuiphum pawlpi pan Pasian nasem dingin a kuankhia ka hi hi.

Tongsan : HIV/AIDS natna nei damlote kep ding veiina koici bangin nei thei na hia?
Tual Do :
 Zeisu in mission hong sep ziate sungah phuangkhia (Preaching), Hilh(Teaching) Damsakna (Healing) cihte akisap bangin zaang hi. Tua banah Zeisu in "akipampaih mite agum ding a hong pai ka hi hi." ci lai hi. Tua manin HIV/AIDS neite pen akinawl khin/paampaih mite ahih manin, huh ding leh keep dingin ka lungsim ah veiina lianpi hong lut hi. Zeisu in akipampaih te tung nasep pen vangik in ngaihsun lo cih kamuh ciangin tha ka ngah mahmah hi.

Tongsan : HIV/AIDS natna nei damlote nasep bang hunin kipankhia na hia?

Tual Do : A beisa January 2003 kumin nakpitak thungen in veiina leh Pasian muanna tawh ka kipan khia a, tu in kum 10 sung bawng a lutta ka hi hi.


Tongsan : Hih nasep na kipat ding ciangin HIV/AIDS pian zia leh sep zia dingte sin masa maw! koici kipat cih nong gen thei dia?

Tual Do : Pastoral Counseling kasin lai-in HIV/AIDS te pen Counselling piak haksa penpen cih ahih manin, thuhilh piak zia lai bu tampi mah kanin thului (Termpaper) zong at ing. Tua lo veiina leh lainatna tawh tuni dong sep leh sin thuah toto lel cih ding hi.
Tongsan : HIV/AIDS natna neite a mau le amau kigenkhia ngam mengmeng lo ci leng koici bangin kitheikhia a hia?

Tual Do : Upmawh te holimpih masa in itna tawh siangtak dottel kul pah hi. A ma om zia tungtawn in a sisan kisitsak in sisan sungah HIV lungno akimuh leh thungetsak pahin Pasian thu tawh thapiak pah kul hi. Tua khit ciangin a inn ah hawh in, zatui zaha vaihawm sakin,a kisapna bangin huh/panpih in damdam in kizopna om toto cih ding hi.

Tongsan : Hih nasep asem kipawlna(NGO)te tawh na sem khawm kha ngei maw?

Tual Do : Sem khawm ngei khol keng. Ahi zongin thusin khopna(Training) cihte bel NGO tuamtuam ahi AFXB, Myanmar Medical Association, Pact myanmar, Myanmar Positive Group cihte deihsakna tawh Awareness,Home Based Care,Human Trafficking,Organisational Developement,Financial management,Counselling Training cihte na kah thei zelzel ing. Hihte hangin nasep zia tampi siamna leh theihpihna tampi mah om tuam veve cih ding hi.
Tongsan : Zomite sungah hih natna akingah zia bulpite nong gen thei diam?

Tual Do Numei leh pasal phengtatna, kisutna phim siangtho lo zatna, sisan diklo kihop khakna leh HIV neisa Nute tung pan tangek tungah cih bang kilawh hi. Ei Zomite sungah No.4 kisutna leh numei pasal thangtatna pan tam pen dingin lamen ing.
Tongsan : Hih nasep bangci danin sem a, koici kipat cih nasep ziate a tomin nong gen thei dia?

Tual Do : Hih nong dotna uh tawh kisai thupisa lua ka hih manin tam sim khatin hong dawng nuam ing. Myanmar Council of Churches(MCC) te lam honsakna tawh Kalay Council of Churches(KCC) ai tangin Supervisor Volunteer in 2003-2006 sung kasem hi. Tua sungin AIDS damlote leh mawhna them zong a neilo AIDS tagah hong tam semsem hi. 2004 kum April kha sung bekbek in ahuh ding om loh manin AIDS nei mi 17 in hong sihsan uh hi. Tua bang haksatna kawm kalah tungsiah lam pan hong huhna nengnengte nangawn tui bangin hong kang siang zawzen ta hi.
Tua bangin haksatna lianpi ka tuah ciangin ka lainatna hong khang semsem ahih manin, damlote mah tawh holimna nei in, ei teng mahmah kuankhia in sem khia ding hi hangin ci in ka kikumkhawm ta uh hi. Ka damlote 2 leh 3 tawh Kawlpi kha sung a om pawlpite ah pai kawikawi in ka nasep sate hang un damlo tampi te in damna hong ngahnate ka pualak kawikawi uh hi. Pawlpi tampi ah ka pai kawm kawmun, damlote mahmah in noptuamna tampi hong ngah lawh uh hi.

A sawt lo khat sung mahin thu ummite veiina leh deihsakna mah tawh HIV/AIDS Damlo Gospel (People Living with HIV/AIDS-PLHA Gospel ) ci-in 2005 April kha sungin PLHA Gopsel kiphuan khia hi. Dam lote hangin mipite in thangah in khitui naptui mah tawh huhna leh panpihna hong kipia kawikawi hi. Agape itna takpi tawh thu um mite panpihnate mah bulphuh in Pasian muanna tawh "Agape Community Service" (ACS)ci-in nasepna min khat ka phuak kik hi. Pasian in hong thukimpih in hih min pen tu laitak ka nasepna minpi (ACS) hong suak ahi hi.



Tongsan : Hih nasepna sungah Kawlpi sung Zomite bek maw/ minam dang zong kihel cihte nong gen thei dia?

Tual Do : Kipum piak(Volunteer) a ka nasepna khat ahi  Wesley Clinic pansan in mun dang Clinic te ah pai kawikawi in, Sagaing Division tungsiah a om Kawlmi leh Zomi deidan loin hong zuan khempeuh huh zawh tantan kihuh/kipanpih ahi hi. Lam khatah bel ei Zomite kizawng zaw deuh ahih manin kitam huh zaw cih ding hi.
Tongsan : HIV/AIDS cih a thu tom leh a kilamdanna mipite theih ding tawm nong gen thei diam,?

Tual Do : HIV cih pen pumpi sung a hong lut thei natna dal sisankangte apetpet lungno kici hi. Tua HIV lungnote in natna dal sisankang teng anek mang khit teh natna tuamtuam Gtn: sungpai,meima,khuh,TB cihte akipan pumpi tungah hong lut natna khat peuhpeuh  dal zo nawn lo a a om ciangin AIDS natna kici pan hi. HIV pen a lungno min kici thei in, AIDS pen natna min cih ding hi mai hi.
Tongsan : Natna nei mite sung pan a piangthaksa leh piangthak lote koici kilamdanna om ahia?

Tual Do : Piangthak nai lote ahih leh lungkham in nek leh dawn, zatui zaha kicing anei phial uh zongin lunghimawh den uh a, anne zolo i muthei lo uh ahih manin si baih pah uh hi. A piang thakte ahih uh leh hun tomno a neih sung teng a nuntakna Topa minthanna ding cih bekbek ngaihsun uh hi. Topa sungah khamuanna kician nei uh ahih manin, apiang bangbang tawh lungkim in ne zo dawn zoin,ihmu thei uh ahih manin thau zaw deuh pah uh in si hak zaw pah uh hi. Topa a muanna zahzah in lungnopna leh noptuam na ngah takpi uh cih mu ing.

Tongsan : Hih nasep na kipan akipan tuni ciang damlo bang zah kem, bangzah si khin a, bangzah dam lai cihte nong gen thei diam?

Tual Do : Tuni ciangciang Pasian thu tawh holimpihte, inn ah ka veeh,zatui ka khak zawh khempeuh a mimal in (700) val pha ta hi. Tuate lakah 280 in hong nusia khin uh a, tua sung panin  ei Zomi mah  tam pen hi. Hunbit naseppih nei zolo ka hih manin ka phak kik zawh nawn loh leh ka theih zawh nawnloh tampi mah om lai veve hi.


Tongsan :  Damlote omna ding inn tuam nei a anvaak maw ! koici danin kem na hia?

Tual Do : Inn tuam nei zo mahmah lo! ka omna peuhpeuh ah ah hong zuan teng bek zong khakhat in 50-60 bang pha den hi. Amau innphual zaangah kasik zawh mengmeng loh banah ,an leh zatui ka vaihawm sakte zong zom mengmeng zo loin kha simin 40-50 ka veh kawikawi zong ahi liailiai bek hi ing. Mai lamah Pasian leh Zomi akua ma ciat huhna mah tawh damlo kepna Inn a tuamin i neih zawhna ding leh tu a dinmun sangin a picing zaw a sepzawhna ding ka thungetna hi.
Tongsan :  A beisa ciangciang adamna ding Zatui kimu zo nai lo ci leng, zatui lam tawh kisai koici zatna hia?

Tual Do : Hih tawh kisai pen (1) Pasian thu tawh holim thapiakna  (2) Opportunity Infected(OI), Treatment zatui simpih zel (3) ART,meltheih gam vengah sim phei sakin hanciam theih bang bang hanciam pih cih ding hi.
Tongsan :  Tu in a zatui kimu ta kici ven, HIV/AIDS mai lamah koici om ding cih mu na hia?


Tual Do :  Kumpi in a tehna (CD4 count)khawng nei zihziah zoin, ART,ARV khawng gam khangtote bangin amawkna (free) in hong pia zo leh NGO tampi tak mahin District/Township khatah atehna (CD4 count) a zatui kicing leh i sanggam it tampi noptuam in nungta zo lai ding lamen ing.
Tongsan :  Natna neite bangci leh sawt do/ nungta thei pen ding cih nang muhna nong gen thei dia?

Tual Do :  Pasian sungah lung muanna mahmah thupisa penpen ing. Hih natna neite pen lungsim ngaihsutna mahmah thupi pen ahi hi. Tua banah Maizum, kisuan ngaihsut het loin, an leh tui hun manman ne zo uh leh ihmut cim mahmah pah uh ahih manin a nuntak tan ding zah mah nungta lel dingin mu ing.

Tongsan :  HIV/AIDS anei Kawlgam ah bang zah om dinga, Zomi(Chin) sungah bang zah om ta ding ahia?

Tual Do :  Kawlgam bupah 240000 bang omin Zomite sungah  ih zawn leh ih theih loh banah Migrant worker kitam ahih manin 20000 val bangom ding in um ing. NOG tuamtuamte ciamtehna zong omin, kibang khin taktak kei. A huampi ciamtehna bel kinai mahmah lel.
Tongsan :  Hih nasepna ah sum le paii mah kisam tham ding ahih teh koi ci ngah zel a, Sponsor nei maw le?

Tual Do :  Pawlpi tuamtuam Gospel ka painate uh pan them them leh innkuan, mimal huhna cihte bek tawh tnu ciangcaing kikalsuan toto hi in,NGO cihte akipan Sponsor bel tuni ciang dong kinei zo nai lo bilbel cih ding hi.
Tongsan :  Tuni ciang nasepna hangin lawhcing na kisakna leh thanem na kisakna pawl khat nong gen thei dia?


Tual Do :  Mi muhna ah bang mah ka hih  loh hang Pasian hong piak ka veiina lungtang masuan a, akipampaih leh a kideidan damlote tawh kizui liailia a, nekhawm dawn khawm leh mapang khawm a ka om theihna mah nuamsa pen ing. Hih damlote ka kepna ah mite in lauhuai leh lipkhap huai sa mah ta leh lainatna lungtang tawh Pasian kammal siksan in, itna takpi tawh kihuh kipanpih ding athupitna te pulak/tetti pangin pawlpi 200 dektak ah ka pai kawikawinate hangin nuamsa in lawhcing kisa ing. Tua banah Kawlgam level aa sum leh paii lo tawh nasem penpawl a Myanmar Positive kicite in  thapiakna hong neih manin ka nasepna ah lungkim in lawhcing ka kisa peuh mah hi.
Ka thanemna lam panin Khe manlang(Motor Cycle)te leh sum leh pai ka neih loh manin hong huh/hong veh in.. hong ci ngeungeu AIDS damlote leh AIDS tagah tampite sung pan 70% bangin ka huh zawh loh man a hong nusiat manin thuak haksa in ka thanem mahmah hi.

Tongsan :  Zomi sungah hih nasep kisem lo hi leh tuhun leh mai lamah Zomite bangci om ding cih na muhna nong gen thei diam?

Tual Do :  Mipil misiam tampi leh mihau tampi ten hong sih san khin dinga, Pasian thugente in thu a gengen uh hangin  angai ding mi om nawn lo ding zah dongin a lauhuai cih muhna nei ing. Zogam ah hih nasepna kisem kei leh mai lamah i Zogam tagah gam suak dingin ka mu hi.
Tongsan :  Hih nasepna tawh kisai mai lam na  ngimna leh tupnate tawm nong gen thei diam?

Tual Do : (1)Kepna ding mun kicing zihziah neih zawhna ding,(2)Zogam myone tuam tuamah Damlote tawh mapang khawm a(Opportunity Infected-OI ) Clinic neih zawhna ding, (3)Forum neihpih den zawhna ding (4) A zatuite ART 
Tongsan :  Hih nasepna  sungah haksa nasak pen leh nuam nasak mawh loh cihte nong gen thei diam?


Tual Do :  Damlote veii lo a damlote ngah ding kilawm sum a veii zaw pawl khat hangin ka nasepna tampi mah zekai tuam a,OI Treatment bekbek leh hehnep thapiak bekbek akisam ,asilo ding mi tampi ka huh zawh loh manin asi tampi kawm kalah ka innkuan sung nuntak khuasakna ding van zo mengmeng lo a ka cihmawhna mahmah haksa kasa pen hi.

Ahi zongin  kahih theih bangbang tawh nisa guahzu nuai ah kahuh kaveh mi atam zaw ten Zeisu muh lawhin dam lawh uh hi. A cidam leh a lungdam in a lungdam leh akha uh zong tawldam ka muh ciang leh AIDS tagah ten hong muh uh teh Nu mu Pa mu kik bangin  hong om uh ciangin ka lungdamna khitui luang in, tua mahmah ngilthei loh ding ka lungdamna ahi hi.
Tongsan  :  Hih nasep tawh kisai i mipihte tungah gennop bang teng nei na hia?
Tual Do :
 A phu kha nai loten,nu le pa phengtat loh ding leh athuak khinsa mite pampaih loin huh/panpih/thapiak ding hanciam ciat ni. Zomite ki itna khaahsuah loin kihuh /kipanpih nasep pen Ministry khat aa i ngaihsut ciat ding thupi mahmah ding hi. Hih nasepna ading in mun tuam gam tuam a om Zomi Innkuan kipawlna, biakna kipawlnate leh innkuan mimal in minam  ading nasep thupi khatin  ngaihsun a, thungetna akipan kizoppih ding NGO,CBO,FBO cihte hong Contact pih ciat dingin huhna ngen nuam ing.

Tongsan :  

Tongsan :  Tongsan tanute tawh holimna nong neihpih manin nuam mahmah ung ei. Topan na maban ah hong gualzawhpih lai hen.
Tual Do :  Hi ei... Kei zong nuam sem ing ei. Tongsan Weekly nasepna zong kumsawtpi hong dam hen la, Zomite kimeltheihna leh khantohna ihuhtuahna laihawm hong suak semsem hen.
Tongsan  :  Ey!!! Sia Tualdo,,, nasepna akipan hong contact nuam om kha zenzen leh tulaitak na omna( Full Address)nong gen thei dia??
Tual Do 
: No. 26, Bogyoke Road, Satawm Ward, Tahan-Kalaymyo, Email: siatualdo@googlemail.com hi mai in ciai.

Zomi Ph.D ngah masa pen Dr.Leo Mang Cin Hau tawh holimna

Min                        : Dr. Leo Mang Cin Hau
Nu le Pa               : Pu Hau Cin pau & Pi Man Za Ciin
Degrees               : B.Ag, Ph.D (Agriculture) (Moscow)
Khua                      : Tonzang
Beh                        : Sukte
Suahni                  : 1942, October 10
Thubullet             : Thumaan zong ding (To seek the truth)
(You shall know the truth and the truth shall make you free)

Laisinna le nasepna
1947-1953            : Tonzang (Saint Joseph’s Vernicular School)
1953-1960            : Saint Peter’s High School, Mandalay
1960-1965            : Mandalay University (Faculty of Agriculture) B.Ag Degree
1965 Nov- 1970 Nov: Russia, Moscow (Agricultural Academy of Sciences) Ph.D

1965                       : Agricultural Research (Kyukone) ( In service tawh sangkah)

1970-1972            : Tutor at Institute of Agriculture, Mandalay
1972-1977            : Assistant lecturer at Institute of Veterinary Science, Insein
1977-1986            : Assistant lecturer, Head of Animal Science Department, Institute of Agriculture, Ye Zin.
1986-1993            : General Manager (Dairy Section) , Mandalay Dairy Development Project ( Australia)
1993-2001            : Self-employed
2002-2006            : Saint Thomas’ Seminary (English hilh)
2006-2008            : PIEC (English & Science hilh)
2008-2010            : MCTA (Assistant High School Head) (Science, Chemistry, English hilh)
2010-2011            : ACACIA (Principal)
2011-2012            : Myanmar Buddhist Orphan Association (MBOA) (English hilh)
2012-present     : ILBC, High School Dept.

Education (Pil sinna) tawh kisai
Zingsol: Ph.D ngah kum, tua huna nang’ kum  le  tuahun a ei mi sungpan angah a om nai hia?
Dr.Leo   : 1970 hi in kakum 28 hi ingh , Kei tawh kum khat sungin Dr.Vum Son in zong ngah.Amah pen East Germany pan Geology tawh hi.

Zingsol: Tua hun pilna zonna ah Zomi khat hihna tawh kizui in haksatna ahi zong nong gen thei dia?
Dr. Leo:  Tua hun a i kumpi te thumaan mahmah lai in amau i hongsawl na tawh akipai hi zaw, amau ong sapna tadensa pan thei in, akisiau toto in, akiteel teng akipai hizaw. Zomi khat kahihna manin haksatna ah om zongin thei kha keng.


Zingsol: Tua le kong dotnop uh khatin hih line pen  nang ut a  teel maw, ahih kei leh athu kituak in ahong piangtawm ahia?
Dawnna: Hih lokhawhna (Agriculture) pen ka-uk mah hi.


Zingsol: Tua hun a kawlgam sinna tawh tua phual a pilna sindan akikhai na?
Dr.Leo:  Aw kikhai lua, teh theih ding hikei e. Gentehna in Kawlgam ah kum 3 kum 4 laisim pen amau kiangah, kum 1 in zo uh hi.


Zingsol: Tua leh tua hun a gamdang tawh ci kei ni, tua hun a kawlgam sung a pilna sindan le tuhun aki khai dia?
Dr. Leo :Tu hun pilna sindan pen sangtawh ka kizop loh zawh sawt in ,atel in genthei ke’ng . Kamuh danin gen le’ng kohun lai a laisimna sang tuhun a laisimna niam zaw leh kilawm. Agricultural lam bel sangzaw leh kilawm sa ingh. Adang te bel laizong limsim khollo, agina a vuan khollo in,degree kingah theilel hihtuak.


Zingsol: Nong ciah kik ciang e kumpi in nasep ding ong vaihawm sak hia?
Dr.Leo: Bangmah ong vaihawm sakna omtuan kei. Kanasepna lui ah onglut kik sak uh.


Zingsol: Dena nasepna ah Veterinarian lamah bang sem cileng degree pen ganhing lam tawh kisai maw leh?
Dr.Leo: Keisin pen ‘Animal Production’ hi. (Ganhing pan a kingah neektheihte :bawngnawi, aktui, sa te tampi ngah nading ganhing khawina) Hih pilna pen Agriculture sangte bekah kihilh sak ahihman a, Vet. Inst. ah avasem kha hi’ng.


Zingsol: Tua leh teldot le’ng production le vet pen koici kikop kik ahia?
Dr.Leo: Veterinary pen ganhingte acinat ciangah a bawldan, zatui pia, zatui sut dante asinna sanghi. Ganhing natna thu tuamtuam, zatui zaha zatding tuamte theih na’ng a hipen hi. Production pen, a cidam penpen ganhingte kiangpan bawngnawi, aktui, sa tuamtuam cihte tampi ngah nang’ bang ci ding cih sinna hi. Lokho, ganhing khawite tawh kisai zaw ahi man hi. Kawlgam ah pen, Vet. Inst. ah sin zaw uh hi.

LOKHAWHNA TAWH KISAI (AGRICULTURAL)

Zingsol: Tua leh lokhawh tawh kisai in ei gam i thanem na?
Dr.Leo: Lokhawh tawh kisai in bel ei lokho ten bangmah kithei lo, kuamah inlah ong hilh lo. Ih sang te mahmah in ahilh te pen a laibu bek ah thahat in ‘practical’ pen thanem. Tuateh agricultural sangte ah zong ei gam, Hilly country aa lokhwah dan ding kihilh hetlo hi.


Zingsol: Hih teng pen leizon le’ng bel haksa incin ahih hang ei khattek in i hihtek theih ding bang bang om thei ding a, hih pilna lampan en le’ng?
Dr. Leo: Amasa in ah eigam ah pen alei mahma kisia tahi. Singkung lopa te kivat mang ahih teh guahtui tawm pah hi. Guah azuktehzong  ahup ding om nawnlo,hawktui-in luangin lei neente taai manghi. Tua in Erosion piangsak hi.Singkung lopa kuaman lah suan kik lo. Singkung omlo ahihteh i lui te kang. Luitui, lopa om nawnlo a’ih cianga vasa le sa dang tuamtuamte zong tawm semsem .Tua hi in abul tak en le’ng, dah huai mahmah hi. Hih teng bawl kik na’ng ahih leh, pilna nei bel kisam veve ding aive.  Hih pilna nei te in sepdan bawldan (technic) te hilh dingin, tua the volunteer te tawh i khua tekah pai dingin singno suan ding. Tua pen first step ( kal masa). Singphuk khawng kham sak ding.Khangno te zong hong hanciam un la i vekpi in i sephuan ding, i sepkhop ding step tampi kisam inteh. Amasa pen i septheih ding pen, singkung phuuklo ding, singno suan ding.


Zingsol: Tua bang hileh eigam ah bangkung bang suan le’ng hoih pen ding a?
Dr.Leo: Amasa pen in bel bangkung bangkung hita leh suanding kisam hi. Leihoih kik na’ng guahzuk na’ng. Tua banah i suan veve i cih leh ei zat theih ding ansing, tehno sing ahi zong, ganhing vas ate neektheih ding ahih leh thei khawng, phihtuu khawng, mawngkung khawng. Vasa hong tam leh ankung hong neeksak lungno te hong tawm ding.


Zingsol: Ei lam a lo i vat,singtaang i vat te e bangci namuh a?
Dr.Leo: Khamtung ah lokhawh ciangin lothak kivatin kum 3 kum 4 khitteh nusia in athak kivat leuleu hi. Tua khitteh a lo masa kikho kik leuleu hi. Tua pen natural regeneration kici hi. I pu i pate hun a amau pen mitam nailo inah, amau hih pen amaan mahmah na hihi.Tua hun ading bel ahoih mahmah hi. Ahih hang tuhun teh mitam i hihciang a, i lokhul pen kumnih, kumthum kingak zolo in kizuan kik a, atua lei pen tatsatlo a kizang ahih cianga alei kisia zaw hi. Tua ahih ciangin mualtung lokhawhna pilna le siamna i sinkul ding hi. Sloping Agricultural Land Technology (SALT) kici-in, Philippines gamah kizang masa pen hi.


Zingsol: Tua leh minam vailam ah pai le’ng tulai tak a i buaina Zomi le Chin vai nang bangcih namuh a?
Dr.Leo: Kei’ muhna lianah pen hih ci. No’ muhna pan bang aci tam bel thei kei ingh. Ke’n tuate khawng pen thupi sakhol ke’ng. Shakespear in bang na ci hiam cih leh, “A rose by any other name smells as sweet.” Gtn in lingpak pen bawngek pak hi naci phial zongin amah hi veve hi. Tua hi in ei pen,i lungsim i ngaihsut athu pi ding kisam sazaw ing. Gtn in Saint Peter sang kakah lai a, kawlpau lah theilo, akawlte ngiat akimu ngeilo hi in ah kawlte’n pen hong nak etneu mahmah hi. Ahih hang,laivuanna khawngah asang pawl a i omteh mi in hong nopneh thei nawnlo hi. Siamna le pilna nei peuh le’ng, hih minte i minamte thupi masa lo hi, aci nuam hi’ng.


Zingsol: Tua leh nam-it acih kammal tungah nang’ muhna?
Dr.Leo: Nam-it i cih pen, Kei “ Zomi kahihna” pen zumlo ding. Kei Zomi hi’ng. Hi mah ingh. Zumpih ke’ng. Kawlpau zong siam ke’ng. Zum tuan ke’ng . Ahih hang, “ Kei Zomi hi’ng. Ko hong ong thupibawl zaw un,” cih te pawl bel deihhuai sake’ng. Kawl ahi zong, Zo ahi zong, i manphatna akibangkimhihang. Pasian thu-um vive i hihteh, ei i hihna (identity) zumpih le’ng, ei a hong bawlpa amawhsak suak ding hihang.


Zingsol: Ko kongdot khakloh uh nong gennop bangbang?
Dr. Leo: Kei hong gennop ah bel, Chin Culture i cihbel i Pu i Pate ngeina ahoih teng i kepding hi. Ahi zongin, a omlo pi om, i cih pen kisam sake’ng. Gentehna in lailam ahi zong, limsuaihna lam (painting) ahi zong neilo hihang. “Let’s accept the facts”. Gentehna, en i khutgelh lai (written word) bang kinei in ui in hong neeksak cih te phuaktawm (fiction) vai mahmah sa ingh. Mipil khat i genna ah, eite koipan kipan cih thupi kei ci, koiciang tung i hiam cih thupi zaw, cihi. Tuapen hoihsa mahmah ingh.
Tua khit teh kong gennop lai khat pen, ko neulai khawngin ei Zomi te pen thumaan a hong kithei in tua zong ei i manphatna (value) in ikep ding.I “honesty” i kepzo ding thupi. Zuauphuak lo ding cihte pawl maw. Tuate thupi sa ingh.


Zingsol: Sang naupang te tungah e nong gennop a om dia?

Dr.Leo: Laisin te tungah kong vaikhak nop ah ei manphatna ( value)  pen skills & knowledge ( siamna & theihna)hi. Tua pen akhan theihna’ng bawl huai. Sang a, kihilh ciangbek tawh hilo ding kantawm ding. Tulai ah pen lai-on’ ding kithupi sak lua. 4 D, 5D ngah ding. Tua hilo ding in i theih ding i siam ding thupi zaw. Lai ong kahih manin, athei hilo ding in, thei kahih manin laivuan a ong hi zaw ding.Theih ding akilawm khempeuh, nong theih dinguh hong hanciam un.

Thupuak sawn

Source: Zomi