သမိုင္​း

Theme images by Storman. Powered by Blogger.

Text Widget

Sports

Gadgets

Blog Archive

Travel

Definition List

Saturday, November 21, 2015

Laitai Nov 2015

Editorial
I gamtatnasate ki-en kik dingin Israel mite cialna kamsang Kahneh Jeremiah in bawl hi. Zanni, nungkal, nungkha, nungkum a gamtatnate phawk ni. Tua hun laitak mite saltanna leh haksatna a tuah uh pansanin abeisa hun a gualnopna, suahtaknate lungngai pha kik in, mawhna leh khialhna gamta kha a om leh zong nusia dingin hanthawn hi (cf.Kahla 3:40).

Amau dinmun a beisa gamtatna panin kitel in kipuahpha in vangliatna nei leitungnate leh mite hi masa loin Pasian kiangah ciahkik dingin Jeremiah in mite hanthawnna leh cialna bawl hi. A ciahkikna ding Topa in a dinmun uh puahpha zo mahmah ding ahihna thei ahih manin van leh lei abawl Vanglian Pasian kianga ciahkik dingin sawl hi. A mite dinmun thei in kap den ahih manin Kahneh Kamsang kici hi. Topa phalna leh theihpihna loin leitungah bangmah piang lo ahihmanin kiniamkhiatin dinmun kipuahpha in, gam leh leitang hong damsak kik theih nadingin midangte mawhna mu in phunphun loin i mawhna i thanemna kithei in Topa maipha zong zaw ni. Ama maipha ngah lehang i haksatnate hong veng ziau lel ding hi.

KITHAH SAWMTE THUHILHNA
-Rev.Dr.Pumzathang

"….Bang hangin khansih laizang ding na hi hiam? Thuhilhna 7:17b

Thupatna:
Nidang peka kipat in amah leh amah kithat a na om gige a, tu ciangin nidang sangin eite lakah amah leh amah kithat tam zaw ta a, hoih tak a kisui hi ngial leh a  percent sang sim ta dingin ka um hi. Tua banah a kithatte a tamzaw tham khangnote himawk uh hi. Tua manin Khangnote ading khol diakin hih thuhilhna (counseling to suicidal) hong kigelh hi.

I. KITHATTE TEHNA:
World Health Organisation (WHO)-te gendan in nisim in mi 1,000 kithat uh a, mi 10,000
ten nisim in kithah sawm uh hi. India ah minute 2(nih) simin mi khat in kithah sawm a, minute 10 a simin mi khat kithat zel hi. 1999 kum in India gam ah mi 60,000 kithat uh hi. Research and Development Bureau of the Union Home Ministry in 1969-a a zonkhiat (Research) na uh ah India a kithahna hang a thubuai (case) 43,633 pha, ci-in a ciamteh uh hi. Hih atungate India ah za a 75 (75%) kithatte pen kum 15-40 mi hi uh a, a kithat tampente kum 18-25 kikal mite hi uh hi. Tulai in nidang sanga siamna leh pilna lamah zong i hong khantoh uh leh kithahna khangnote (teenagers) lakah pung semsem hi.

A kithat dingte peuhmah in a kithahma un, bangzah vei hiam "Sih ka ut",
ahih kei leh, "Ka kithat ding", c i-in na gen teitei uh hi.

Mi kithatte za a 75 (75%) ten a kithah ding uh a gen khol uh, cih a suite muhkhiat dan ahi.

II. A KITHAHNA HANG UH:
Ahang tampite laka khat pen mi kingaisia lua mahmahte ahi nuam uh hi. Pawl khatte nasepna/siamsinna a lawhsapna man leh itna (love affairs) zat siam loh man hi deuh hi. Tumlam gam mite ahih leh, kining, hin cimtaak, anop sem ut man hi deuh hi. A tangpi in mi kithatte pen amau a kihehpih luat man uh a kihehpih lum ahi uh hi. A kithatte peuhmah mi dawilok, hing ngam lote ngen ahi uh hi. "… a meidawite … om nading mun sih nihna ahi kat a kikhulna meiphualpi kuang sung ahi hi … Mang. 21:8b.

III. KITHAH SAWMTE THUHILHNA (COUNSELING):
1. Exam failed hangin kithat lecin na pass ngei diam? Na failed azong mi na muh ngam kei leh kithatta lecin mi n bang a hong ci ngaih ding uh hiam?

2. Nungak/tangval khat in a hong deih loh man in kithatta le teh, mikhat in nang a hong ngaih het loh ban ah nang va kithat zaw lai lecin kua n poi sa ding? A mawkna a thuak hi lo ding maw? Hong ngai lote ading a nang na hinna manphatak phal maw?

3. Tungzanna ding ngaihsutna hangin kithat ta lecin na sih khit ciang na inkuanpih nu leh pa/zi leh tate a damsung teng un akhangkhang in min "kithatte innkuan" ci le -uh a tungzan huai na diam? Tua bang a na nutsiat inkuante mite gim neih (social stigma) din na phal maw?

4. Na khatvei ngaihsut (thukhen) pen nihvei thumvei (second thought) loin hih picing het kei in. 5.
Mi tampiten neizou lo leh damthei lo pipi a zong hin/damtheih ut a, Zato inn khawng delh a a ki-kep lai un nang "Na hun tun ma a bang dia si (kithat) ding na hiam" Eccl. 7: 17b.

6. Mi khutlum-a site nangawn mulkimhuai i sak nak kalah bang dinga nang leh nang kithat ding na hia? 7. Mi thatte/ tualthatte, mihing hinna late pen Pasian in mihing amah kibatpih a a bawl ahih manin a it a, "Tualthat ken", ana ci hi. Tuabang dan kalh a tualthatte tungah Pasian heh a, a tung uh ah vai a hawm ding hi. Hinna kha piapa Pasian ahih manin tuabang a mithat/amah leh a
mah kithatte tungah "Phulak peuhmah ke n ka lak ding ahi" ci hi (Exo.20:13; Heb.10:30-31, Eccl. 12:7). 8. Mithatte pen a kisik taktak nak uh leh mikhial phapen ngaidampa Pasian in a khialhna uh ngaidam in GUPKHIATNA a mu thei uh hi. 9. Ahih hangin mi amau kithatte pen in kisikna ding hun a neih nawn loh manun a tan ding uh a mulkimhuai hi!! 10. Mi kithatte (awklumte) peuhmah a lei uh a kai khia a, a khut un bang (wall) ahih kei leh a puannak/puanten/pheituam khuat teitei uh a, a khut uh tum zial sim lah bang in a om uh hi. Hih pen a kigen danin mi sepkhialh kisikte omdan ahi ci uh hi. Tua ahih manin mi kithatte peuhmah a sihma un kisik lo khat beek a om kei uh cihna ahi. Ahih hangin a zekaita kha ding hi.

THUKHUPNA:
Tua ahih manin, haksatna bangzah tuak mah lecin, kithah peuhmah sawm leh ngaihsut-in zong nei kha kei in. Mite khut lum a sih ding nangawn i ut loh laiin, eimah leh eimah kikhutdota a hun tun ma a kithah het loh ding ahi. Na hinna nanga ahi kei a, Pasian, hinna bawlpa a ahih manin tualthat leh amau kithat peuhmahte tungah Pasiana thangpai hi.

"Pasian in note hong kem ding ahih manin na lungkhamnate khempeuh uh ama kiang tunpih un. T
OPA tungah na vai teng ap in, Amah muang in; Amah in hong sem ding hi " (I Pe. 5:7; La. 37:5).
"Hon awlmawh hon khotuah ka thei, Ka dahna hon thuakpih hi. Zan khomial leh lam haksa ah, Ka
Hondampan kei hon khotuah hi". "Ka lungzinna Nang hon tun leng, Toupa na deih lam hi; Lungkham dahna teng hong tun leng,
Toupa na deih lam hi."

Mihingte’ Nuntakna

"Kote’ nuntak sung kum sawmsagih bang hi a, cidam le -ung kum sawmgiat bang hithei hi. Ahih hangin tua hunsung nangawn gimna leh haksatna hi a, tua hunte bei pakin kote ka maimang uh hi. Tua ahih ciangin pilna lungsim ka ngah theih nadingun ka nuntak hun uh a tomlam ka theih nadingun hong hih in" (Late 90:10,12).

Mihingte i nuntak hunsung sawt het lo hi. Lai Siangtho in a gen mah bangin i nuntak hun sung ding kum 80 in tuat lehang: - Kum 40 sung zan hun leh ihmut hun in kizang hi. - Kum 20 sung naupang hih hun leh teek hun ahi hi. - Kum 10 sung pilna sinna, exam, na tuamtuam sepna, sum zonna leh na dangdang sepna in bei hi. - Kum 10 sung pen khamuangtak a nuntakna zatna hun in kimang tuan lo-a, sum tawmcik hangin i kibuaisak a, tua zong nutsiat hun om hi. Tua ahih manin a nuai ate ngaihsun ni.

 1. Dictionary ah laimail 1,00,000 val om a, ahi zongin pau tam loh pen gualzawhna leh pilna hizaw hi.

2. Leitung ah rong (colour) nam 1000 val om a, ahi zongin a kang (white) hoih kisa pen den hi.

3. Leitung ah nek theih ding sim zawh loh a om zong in an ngawl a thungetna sanga manpha zaw om lo hi.

4. Siamsinna inn tuamtuam leh biakpiakna inn tampi a om hangin pilvang taka kalsuan zia ding sin sang a poimawh zaw na dang om lo hi.

5. Et theih ding film leh tv show sim zawh loh zah dong a tam a om hangin mitsi-a eima lungsim tawng muhcian sanga manpha zaw om lo hi.

6. Mi thu hilh siam, Ukil leh Sia sim zawh loh om a, ahih hangin eima lungsim tawng hong hopihpa aw ngaihkhiat sanga poimawh zaw om lo hi.

7. Nuntak sungin a iplahhuai leh hoihna tampi om lezong gamtat hoihtak a nuntakna zat sanga a man tam zaw om lo hi. Teek kun leh upate kianga om thei na hih manin lungdam in, mi tampite in tua bang hun muh ding lunggulh uh hi. Na khat peuh na sep theihna hangin Pasian tungah lungdamna ko in, nasem thei lo-a lum mi tampi om hi. Na damtheihna hangin Pasian tungah lungdam koin, damtheihna sum a lei zawh hi lo hi. Damlai na hih manin Topa tungah lungdamna ko den in. Mi a sikuante kiangah damna kici aman bangzah hi hiam cih va dong in.[ A kaikhawm:B.K.Shwanno).
---
A nuai ah a vekpi in ki sim thei hi.

 

ZCD Kiteelpi ah mipi deihteelna ngahna hangin lungdam pihna - ZIUSA

To:
 
Pu Chin Sian Thang
President
Zomi Congress for Democracy (ZCD)
Zogam, Myanmar
                                             November 20, 2015
 
Athu: Kiteelpi ah mipi deihteelna ngahna hangin lungdam pihna.
 
November 8, 2015 (Sunday) ni-in akibawl Kawlgambup Kiteelpi ah mipi thuneihna tawh ki-ukna (Democracy) lampi tawn a kalsuan, mualtung mite thuneihtheihna ( Federalism) ngahna ding in mapang den leh Zomi leh Zogam a ding in mapang den, Zomi minsel party ahi Zomi Congress for Democracy in mipi deihteelna tawh gualzawhna lianpi na ngahna uh hangin Zomi Innkuan USA(ZIUSA) kipawlna in lungdamna lianpi ka nei uh hi.
 
Kiteelpi ah mipi deihteelna tawh gualzawhna ngah anuai a teelcing Members of Parliament (MPs) te ZIUSA kipawlna in kong lungdam pih mahmah uh hi.
 
1.      Pu Chin Sian Thang - Tedim, House of Representatives MP (Pyithu Hluttaw)

 

2.      Pu Gin Kam Lian - Tedim-1, House of Nationalities MP (Amyotha Hluttaw)
3.      Pu Thang Deih Khup - Tedim - 1, Chin State MP ( Pyine Hluttaw)
4.      Pi Ciang Ngaih Mang - Tonzang, House of Nationalities MP (Amyotha Hluttaw)
5.      Pu  Kham Khan Thang - Tonzang, House of Representatives MP (Pyithu Hluttaw)
6.      Pu Pau Lun  Min Thang - Tonzang-1, Chin State MP ( Pyine Hluttaw)
 
Hih kiteelpi kidemna ah Zomi/Chin cih bang minam minsel parties (12) te lak ah teelcingna ngahzo ZCD party bek na hihna uh hang in kong angtangpih uh a, mailam ah Zogam leh Zomi/Chin vai tawh kisai maban lian tampi note tungah ki-nga mahmah hi ci-in ka ngaihsun uh hi.
ZIUSA Ngiimna Bulpi khat ahi “Zomi-te in minam kician, minam picing semsem dinmun khat atun’ zawhna dingin kipawlkhawm in vaihawmkhop theihna ding” cih tawh kizui-in ZIUSA kipawlna in Zomi leh Zogam a ding in ka hih zawhna lampi uh ah, ZIUSA dinmun tawh kizui-in, ZCD tawh mapankhop theihna mun te ah mapang khawm zel ding in lametna leh muanna lianpi kong nei uh hi.
 
Executive Committee taang`in,

 
Pa Do Khan Khup
President
Zomi Innkuan USA, Inc.
http://www.zominational.org/
 

Friday, November 20, 2015

Kikhenal Kikhel hunta(Change & Time to Change )


 Time to change

‘Kikhelna’ (Change) cih kammal pen US President 44 na Barack Hussein Obama in mee kuang a lui dingin a zat kammal khat ahi hi. US kumpi masa pen George 
Washington akipan a 43 na George W. Bush te makaihna nuai ah US gam buppi kum tampi sung kalsuan uh hi. President Obama in US gam kikhelna lianpi (Great Change) khat om ding cih a pulak khiat ciangin, mipite lawp mahmah in mee pia pah ngeingai uh ahih manin 2009 kumin Obama in USA president hong ngah  hi. Obama makaihna tawh kikhelna lianpi hong om takpi-in, tuhun laitak bang nasiatak kikhelna piang takpi-in, neih kibang kiteenna (same sex marriage) ciang dong tung ta uh hi. Kikhelna cih pen mi khempeuh in i lunggulh le i thangah mahmah khat ahih banah akisam mahmah khat ahi hi.


‘Kikhel hun ta’ (Time to Change) cih kammal pen NLD makaipi Daw ASSK i kammal khat zong ahi hi. I Kawlgam pen Democracy tawh ki-ukna gam hi ngei 
mello in kumpi uk hun, British uk hun, Parliamentary uk hun, Tawlanzi hun, Socialist hun, Galkap hun le Democracy dan a paisawm hun cih danin i gam paizia ki-en thei hi. Tua bangin kum 10 lom tampi sung akikhel kawikawina panin adik, a maan Democracy, a khangto gam i hih theihna dingin, ‘kikhel hun ta’ (Time to Change) ci-in Daw Aung San Suu Kyi in hong makaih ciangin mipite in tha kingah in kilawp mahmah pah lian hi. Tua manin kikhel hun ta (time to change) akicite party NLD’ ah mee kipia in tu-in amau Kawlgam makai ding hi ta hi. A dik, a amaan kikhelna hong om takpi dingin i lamen hi.
‘Kikhelna’ le ‘kikhel hun ta’ cihte in Zogam, Zomi sungah a lamdang na lianpi hong sem ding hi. Hih kikhelna hangin Zomite zong Sengam, Mongolia pan Kawl-gam zanglei tungin Zanggam pan in Zogam i cih Chin State i tung hi. Tu-a i teenna Zogam pen kum zalom 11-14 kikal sung khawngin a kitungto pan hi kici hi. I pu ipate in a neih uh biakna (dawi biakna) panin Tapidaw biakna ah I kikhel to a, tu in tapidaw i suah zawh kum za val ta ahi hi. Kim le pam a Meitei gal, Pawi gal te dona dingin gamvai(politic) lamah zong kikhelna hong om to a, ukpite makaihna tawh kikalsuan hi. Tua panin kikhelna hong om to leuleu a, Kawlgam galkapte 
ukna nuai ah kum 50 val sung i tung leuleu hi.
Zomite in midangte-Kawlte le Mangkangte hong ciapteh khialhna ‘Chin’ min, a diklo i min puakna panin kikhel hunta ci-in i min taktak ahi Zomi cih tawh mi-dangte ciaptehna, theihpihna i ngah nadingin kum 2014 in Kawlgam milip kisimna (census) ah 914 code nambat tawh i min diktak uh pholak theihna i ngah hi.



Tua banah Zomite i teenna mun le mualte ah namdangte in zing vai a hawmna panun kikhel hun ta ci-in lunggulhna le lametna i neih mah bangin tu-in ZCD in zing vai hong hawm theih ding hun hoih hong ngah ta hi. Topa thupha piak Zomite in kikhelna le kikhel hun lam manawh ta ihih manin lawpna le lametna lianpi tawh i bil uh ngat in i mit uh i suan laitak ahi hi.


Tua hi-in, tuni dong USA gamin leitungah lutangpi a sepna in Pasian a zahsakna hang uh hi-a, Upadi (Consitution) LST bulphuh in a bawlna hang uh hi ding cileng kikhiallo kha ding hi. Bang bang ahi zongin daihna (peace) tawh kidim in, a khangto gam le minam (Zomi &Zogam) i suahna dingin makaite in Pasian zahtak in gam le lei itna neite hong hih dinguh thupi hi. Tua banah i gam, i minam in Topa a lianpen a i koih ding ahi hi. Tua hileh Zogam kipkho in, Zomite kho dinga, Leitung bekah hilo, Vantung dongah Zogam, Zomite hong kithei ding hi.

 By: Dong Za Mung (Mauvom)

Pu Chin Sian Thang Tangthu

PU CHIN SIAN THANG BIOGRAPHY

Pu Chin Sian Thang pen Zampi khua Tedim huam, Chin State ah April 6, 1938 in Pu Sum Hang leh Pi Niang Khan Cing sung akipanin piang hi. Pianpih sangam nga te lak ah amah a u pen hi aa, sanggam numei 3 leh pasal 1 neih hi. Tan 10 Mandalay ah kum1958 in zo a, Yangon University ah BA kum 1967 in zo aa, LLB kum 1968 kumin zo kik leuleu hi. Azi Don Khen Niang tawh tapa 5 leh tanu 3 neih hi. A sang kah sungin Chinhill Student Union leh Rangoon University Chin Student Association ah Makaipi President sem hi.

 

Taunggyi Conference ah June 8-16, 1961 Mualtung mi khempeuh makai ki muh khopna ah pai-in thugenna nei hi. Tua hunin Chin Student makaipi a sem laitak ahihi. Kum 1971 a ki panin Sitni hong ki pan hi. Kum 1986 in Kalay Township ah Sitni makaipi hong ngah hi.

August 4, 1988 kumin Zomi National Congress minam party hong pan khia uh hi.

May 27, 1989 kumin ZNC Annual Meeting Tedim Zogam ah hong bawl uhhi.

1990 kum General Election ciangin Parliament member in pang hi. Tua sung mahin CRPP leh UNA member khat ah ki hel hi.

Kawlgam sung ki ukdan ding General Ne Win hong bawl khiatte mipi mai ah hong ki tangko ciangin Pu Chin Sian Thang in Federal system siksan in ki vaipuak ding thu na sung hi. Federal tawh kisai thu a sunna hangin Oct3 0,1972 akipan March 4,1974 kikal Ye-Kyi-Aing Military Intelligence Detention Camp,Yangon ah lut a, tuani mah in Mandalay Thong ah suanto kik uhhi. Mandalay Thong ahihleh Kawlgam sung adingin a lipkhap huai pen Thong ( Jail ) ahihi.

 

March 3, 1992 zingsang nai 4:00 pawl in Kawlpi a tenna inn ah Palik ten man uh aa, Zangkung ah March 19,1992 in suakta hi.

May 10, 1993 in Kawlpi a teenna inn ah ki man kik leuleu aa, ki khahkhia zel himah leh misim nai simin kha khat sung bang etcik ngah den hi.

Oct 10-24,1996 kumin kumpi ten kemcip leuleu uhhi.

Sept 6, 1998 a kalsung damlohna hong ngah in, March 14, 1999 teh damloh luat manin Sakura Clinic, Sanchaung, Zangkung ah om hi.

 

Sept 15-17, 1999 teh kumpi ten MI-14 Quarter, Botataung Township, Zangkung ah na kepsak leuleu uhhi.

 

Oct 16,1999 in UNDP office ah Pu Chin Sian Thang leh makai tuamtuam ten UN a Assistant Secretary-General, Alvaro De Soto tawh Meeting aneih man un amah pen thudot dingin Nov3,1999 a ki pan June 14,2001 in Military Intelligence Quarter ah kumpi ten na kepsak leuleu hi.

 

Sept 28, 2007 pan Oct 30,2007 sung mahin Saffron Revolution hangin Insein thong sungah om kik leuleu hi.

 



Tawm khat genbeh kik leuleu leng

1990 kumteh Kawlgam buppi General election ah Tedim-II apan MP dingin hong telcing hi. ZNC tup leh ngimte kician tak in gen khiatna nei hi. Kawlgambup ah ‘Zomi’ min cih akigen khiatna hangin Kawl kumpi in kum 1992 in gambuppi a party tuamtuamte phiat ding cihthu hong tangko mahleh ZNC in bel amau kivaihawm theih nang in na pang tinten den hi.

ZNC leh party tuamtuamte kawl kumpin aphiat sawm lai in Pu Chin Sian Thang leh ZNC a pawlte gamthu minam thu ah na khawl tuanlo in, Kawlgam sunga pawlpi 23 kipawl ten United National League for Democracy(UNLD) phuan khia uhi. ZNC in inntekna la in Pu Chin Siang Thang mahin makaipi sem hi.

Feb12,1998 in party tuamtuam Pi Aung San Suu Kyi te makaihna in National League for Democracy, Shan National League for Democracy, Mon National Democratic Front, Arakan Democracy League leh Zomi National Congress kipawl khawm in Committee Representing for the People’ Parliament (CRPP) phutkhia uhi. Amau galkap kumpi kiang ah thusun 4 ana ngette uh ahihleh :-

1) Kum1990 a teelcing aom makaite a ciamteh ding.

2) Galkap kumpi leh Mualtungmi ban ah NLD te kiho khawm theih nang.

3) Mipi Parliament akin theipen a neih zawh nang leh

4) Kawlgam sung ah mipi suaktak takin kivaihawm leh thugen theih nang ban ah Human Rights zahtak sak nang ahhi.

Kum 2001 in Mualtungmi party tamzaw kiphiatta ahihman in ZNC inntekna nuai mah ah United National Alliance (UNA) kicih hong phutkhia in, party 12 pha uhihi. Amah UNA spokeperson dinmun sem hi. Oct 2013 in ZNC kum 23 cinna Kawlpi ah ki zangin Kawlgam Nainganzi ah Kawlte leh Taiyinta leh Galkap kumpi tawh kilem kikna dingin National Reconciliation om theih nang in leh Federal taktak akipuak nang in 2nd Panglong thu kimna (21st century Panglong conference) neih ding ahong puang khiat teh, All Mon Region Democracy Party(AMRDP) in zong mapang khawm dingin ki hel hi.

2010 General Election neihna ding ah Kawl kumpi-in 2008 a bylaw adraft thu hangin 2010 Election ah ZNC party kihel lo ding cih Pu Chin Sian Thangin pulak khia hi. Kum 2012 kum mahin ZNC party in Zomi National min Registration a bawl kik uh ciangin Election Commission’s Dy.Director Hla Maung Cho in ‘’Zomi in recognition bangmah neilo hi. Kawlgam a minam 135 sung ah Zomi kicih omlo a, by-election neihna dingah ki hel theilo ding hi cih tangko khia hi. 2012 by-election ah Kawlgam sungah Zomi minam kicih omkei a kicih lai in Zomi aom lam ki ciantak in Dr.C.Thang Za Tuan te tawh pang khawmin na nawt tinten hi.

Kawlgam kumpiten Zomi minam omlo aki cih laitak in muntuamtuam gam tuamtuam panin Zomi khempeuh ki lung kimlo aa, tua laitak in May 28,2012 in document kimtak in Pu Chin Sian Thang, C.Thang Za Tuan te a ki pan Zomi mipil pawl khat in Document kimtak in na submit thei uh hi. Tua hun sung mahin Zomi National Congress pen Zomi Congress for Democracy cih tawh ki laih hi. Tua zawh ni thum khit ciangin Union Election commission apan Zomi pen Kawlgam ah ommah hi, cih thu Tangko kik uhhi.

Augt 2012 in Zomi khawmpi neihna ah Zomi Innkuan USA in Zinmangpi (Guest of Honour) dingin sam uh aa, Pu Chin Sian Thang leh Pu T.Gougin(RIP) te ‘’Zomi National Freedom Award’’ pia uhi. Zomi Innkuan Washington DC aom Zomi tenzong Pahtawina Laipi na pia uhhi. Kum 2013 Zomi Association, Malaysia in Pu Chin Sian Thang zahtak etsakna in ‘’Father of Zomi’’ pia uhhi. April 3, 2013 in ka pianna khua Tuimang ah ZBCM khawmpi om aa, tua lai ah ZBCM ten, "Ngalliam Zuapa", cih pahtawina mah na pia leuleu uhhi.

 

Nov 2015 Kawlgam Election ah mee kuang ZCD min tawh mun 12 ah lui uh aa, mun 6 ah gualzawhna hong la uh hi. Chin party tuamtuam ah mee kuang ki lui hi mahleh zawhna mun khat beek neilo uhhi. Chin State sungah minam minpua party hon khat om aa, tua sungah ZCD bek in gualzawhna hong ngah hi. Lungdam.

 

A kaikhawm:

Thang Thawn Tuang Guite








Wednesday, November 18, 2015

Leitungbup Zomite Tungah Thuzaksakna  

Leitungbup ah kikhenthanga om Zomite khempeuh aw, ih biak ih paai Tung Pasian’ min tawh na khut uh kong len masa hi. Note khempeuh tungah Pasian’ daihna leh Ama’ thupha hong tung kimciat ta hen!


Ih lametet ahi, Kawlgam sungah hong tungding kum 5sung Makai kiteelna Nov 8 ni-in Pasian huhna tawh hoihtak phatakin ih nei thei a, Kawlgambup Makai ding leh Zogam Zomite Makai ding siangtho takin ih teel khin zo hi. Mihing ngaihsutna hilo-in Pasian hong piak makai dingte a teel kha ih hih manin teelcing Zomite’ makaite Zomi khempeuh bup tangin pahtawina leh zahtakna hih mun panin kong tangko khia hi. Ih biak Pasian in Kawlgam leh ih Zomi namte makaih dingin Ama’ lim leh vang hong suankim ciat ta hen! Pasian’ deihna bangin hong makaihta un. Zomite khempeuh in na nunguh kong zui ding uh hi. Tua bang mah in, kong it Zomite khempeuh aw, Pasian’ hong piaksa ih makaite nung zuihsiam tumin  khut kilenin amau tawh maa pangkhawm dingin kong zawn hi.


Zomite tungah  kong kohnop a thupi nihna in, kumsim kumsimin November 28 ni pen Leitungbup Zomite Kipawlna Ni (Global Zomi Alliance Day) ci-in ih ciapteh ni ahihi. Tua ahih manin na omna munmun vuah tua ni phawkin na nazat kim nadingun kong hanthawn hi. Yangon khuapi ah ahih leh tua ni (Nov 28, Sanni ni) in Judson Phawkna Hall pi (No. 143, Myinyekyawswa Road, MBC) ah sun nai 01:00 in kisutuahin limcitakin kibawl sawm hi. Ih minam a it, GZA Thuzeekpi, Rev Dr Do Suan Mung, leh Thuzeekpi huh Rev Dr Go Cin Zam te citna leh siamna tawh neek leh dawn zong neih kisawm hi. No zong na omna mun peuhpeuh vuah ih minamte kikaikhawmin a limci theithei in, nana bawl na dingun hong hanthawnin kong phawksak hi.


A thupi thumna ah, November kha nipi nunung pen (Tukum-in Nov 19 ni) Zomite in Pasian tungah lungdam koh ni, ZOMI THANGKSGIVING DAY, ci-in ih ciamteh ni ahihi. Tua ahih manin tua nipi ni mah in Zomite tungah na lian tampi hong bawl ih biak Pasian phat in lungdamkohna nana neih ciat nadingun kong phawksak pha hi.


Leitungbup Zomi Kipawlna Ni (GZA Day) leh Zomite Lungdamkoh Ni (Zomi Thanksgiving Day) te ah Zomi khempeuh kipumkhatin ki-itna leh kihuaina tawh khut kilen kawm-a mai nawt khawm dingin Pasian tungah a thakin ki-apna nana nei ciat ta un. Bang hang hiam cih leh Zomite pen Pasian in Ama’ gamluah dinga hong teel thupha ngah minamte leh Ama’ nasem dinga hong teel Pasian’ zat minamte ih hihi. Ih Pasian tawh mawinawt khawmpeuh leng, ih phut lah ding  thuhaksa bangmah omlo ding hi.


Ih biak Tung Pasianin Zomite’ mailam sun nitang hong bang sak hen la, Zomi khempeuh ih omomna ah solkha tang bangin thupha hong pia kim ciat ta hen!


GZA makaipi khempeuh tangin,

Rev Dr S Pau Khan En

GZA Makaipi

 2015 Kiteelna ZCD' Gualzawhna leh USDP' Guallelhna Kaalthu

Zomite' Ngaihsutzia Saangkhai Kuul:


2015 Kawlgam Kiteelna-ah gualzawhna hongngah Zomi kuangluui khempeuh naakpi-in I' lungdampih-a, lametna-zong tampi I-nei uhhi. Khenkhat bang-in ameet dokkhol liang-in, akilawm khollo zahdong-a kitaaklah daidai-bang I-om ciang-in lamkhat pan-in lungkimhuai cihding ahihi, ahizong-in lamnih lamthum pan-in hoihlo-hi.


Lungdampihna ahihkeileh Angtanpihna (Official Congratulation) kipiakzia-pen teltumteeng lo-in mimal-in kidawk nopna, lian mahmah kisakna, kimisakna tuamtaum-tawh gelhna tepawl-in party khat-pen vaangpha sakzaw lo-in dongdaii sakzaw-hi cih keima' muhna ahihi. Hihbang alian kipawlna khat-in gualzawhna angah ciang-in official-a angtanpihna akipuak ahihnaakleh official kipawlna adang khat pan-in President, Chairman, Secretary ahihkeilehLegal Spokesperson khat-in letterhead-tawh "Angtanpihna" agelh angeina hi-a, apuak nading (whom to address), akhahkhiat nading mun leh akhahkhia ding mi amun-amual zuui-a bawlding naakpi-a akisam ahihi.


Tua mahbang-in mipi taangpi' tung-ah lungdam kohna hitaleh mipi' lungsim kaihkhopna (consultation) cihte kipawlna khatpeuh-in aneihleh President, Chairman, Secretary ahihkeileh Legal Spokesperson khat-in letterhead mah-tawh kiciantak-a tua kipawlna' legal address or email ID etc-tawh abawl ngeina ahihi. Zomite akisin ciil vive I-hih man-in tutung adiak-in ZCD-in Kiteelna-ah tutphah ahoihkhom hongngah man-a akigelh thulehla khempeuh-in Zomite' communal concept bangzah-in puahphat-huai, bangzah-in khangkhaan-huai cih kilangh-hi. Kilangh ahihteh kipuahphat pahding ahihi.


Maailam Kawlgam Kiukna:


Maailam Kawlgam kiukna lamsang gelh khitsa mahbang-in apawl agialding kitel naailo, avom akaangding kitel naailo-hi. USDP te-in DASSK thubawl nuam (Pu Zokhup' pulaak khitsa) cihte baan-ah, Shan Gamseh-a Shan Gaalkaap te' tung-ah gaalvaanleeng nangawn zangh ziahziah-a Kawl Gaalkaapte' mulkimhuai nasepte mitmuh hi-a, tua kidona nung-ah kua-in tua kamkaih leen, bang ngiimna, Kiteelna result tungtawn-in thuneihna thulim tak-a kipiakhia thei takpi dingmaw, tuabang apian loh nading USDP leh Gaalkaapte-in bangteng thaangkam cihte naakpi-a lungngaih-huai vive ahihi. 


Tua baan-ah, tutung kiteelna pan-a akimukhia mipi' lungdeih tungtawn-a sepsuah ziading DASSK-in Thein Sein' kiang, Gen. Min Aung Hlaing' kiang leh Pyi-Taung-Su Hlut-Taw Nar-Ya-Ka-Kyi te' kiang-ah National Reconciliation & Solidarity' ading Kamkumna neihding November 10 ni-in NLD Letterhead-tawh official tak-a akhaak/anget-pen nangawn tuni tanpha satisfactory response kiza naailo-a, Kiteelna result mipi' lungdeih akitheih khit hang-in action kimu naailo-hi. Action omlo-in outcome om ngeilo-hi. Paulehhaam, gamtatluheek, zialehtong naakpi-a kidop-huai mahmah critical hun ahihi. Khangcing khinsa kampaute kisin pha-a, thunung thuma khual-a ngaihsut kampauna-in minam cidam sakding-a, thunung thuma khual cihthadah atheih-a atheilote naakpi-a kidop ding baan-ah tuabang mite kidawm theilo ahihman-in meeltheih tanaute-in hilhzek ding kisam-hi, banghanghiam cihleh Maailam Kawlgam Kiukna taang selsal naailo-in meivom honkhat omlaai-a, tuate amuut siang zoding huih siangtho kisam laai-hi.


Political Party leh National Movement:


Kawlgam kiheizia dungzuui-in azenzen-in NLD-in gambup thuneihna hong-ngah taktakleh Zomi minam movement a-olzaw, aciangzaw, ageekzaw, amuibunhzaw ding-cih lametna-tawh ZCD-pen political party khat ahihsaam hang-in Kawlgam tanzil-a Zomi min-mah apom tentan ahih-tawh kituak-in bangbang hileh meé pia-khawm lehang ci-in minam movement' ading-a alamen mimal leh kipawlna khenkhat-in thusunna naakpi-in kinei-a, sepkhiatna-zong kinei-hi. Tua-tawh kituak-in ZCD-in amau' kuam adiak-in Tedim leh Tonzaang kuam-ah gualzawhna hongngah-hi. Akisaaipih adiak-pen USDP hi-a, ZCD-in meé tang bangzah-tawh USDP zo cihzong akilangh silsel ahihi.


ZCD Upa makaaite leh tanuteng-in hih gualzawhna-pen ZCD meé apia miteng bek-tawh gualzawhna-a angaihsutleh hih party-pen national movement' ading akizangh theilo cihna hipah-hi. Akitelpen ding-in:


National movement or Patriotic Movement cihciang-in nang' party' ading ahihkeileh alangpang (For and Against your party), nang' biakna pawlmi hitaleh hitakeileh, minam khat huam-a kalsuan ahihman-in tua movement vaai-ah ki-elna, kilangbawlna, kigimneihna, kihumtuam kipaihtuamna cihte om theilo ahihi.


ZCD-in political party khat hihna-tawh kalsuanding ahihleh ZCD meé apialo khuate, meé pia-saam napi acinlohna khuate, USDP makaaite-a kipan member khempeuh leh adang party khempeuh elbawl, kobawl, langbawl thei-hi. Tua hilo-a, Minam Movement' ading-a akipat sawmleh tuabang kampau, laigelhte nei cihthadah tua lungsim ngiat apaihkhiat zawh nading thumasa ahihi. Thamlo-in, a-ZCD maai-et kisa-a tuabang kampau laigelh mi mawkmawkte-zong akhaam ding-uh mawhpuak nei-hi, banghanghiam cihleh tuabang mite a-ZCD a-support taktakte-mah ahihman-in ZCD-in tua mite kamkaih let nading mawhpuak nei-hi. Tuabang lungsimte apaihkhiat zawh keileh minam vaai gen duakduak nawnlo-in party vaai bekmah agending-uh thumaan ahihi.


Mipi' lungdeih kithei ta-a, atung-a gelhsa mahbang-in action om naailo, outcome mualmong et banglaai cih kawmkaal-ah, USDP makaai upate-a kipan a-member te genloh meé apia-kha mite akhua nangawn-a gelhsuk gelhto, suutsuk suutto, ZCD Lutangpite-inlah mipi' tung-ah piicing vaaivaanna khat-mahmahlah neilo cihte-in Zomi Minam Movement lampi taangsak vaaksak cihthadah amialsak aziingsak zawsop ahihtam cihtheih khoptak ding-in internet maaitang-ah kilangh-hi. Democratic paizia akizat zuahzuah peuhmahding alamet-huai lohdaan-pen a-ZCD te maaivil kisa-a ZCD-in meé tang tampen angahna khua khawng-ah gaal-ai sa-ai bangliang-a kituulmawk kitaaklah phangphang cihkhawng ataktak-in Zomi itna hizaw khollo-in, "ZCD-in ei-khua' ading ???? hong phuutsak dinghi...." cih lametna leh lunggulhna cianglel-tawh neihlehlam nangawn itlo liang-a hih zuahzuah-pen anti-democratic idea ahihi.


Democratic belief atom mahbang-in theory om-a, practical principle om-hi. Democracy-pen "Ei' deihteng ngah nading" ciang-a I-theihleh akhial ahihi. 


Democracy-pen ei' deihteng ngah nading hi laaizang lo-in, ei' uutbangbang-a uliante maai-et ziauziau theih nading hi zenzen lo-in:


JUSTICE: Justice, social justice, anti-corruption, social inclusion, anti-bribery, anti-racial discrimination, gender equality, etc...

HUMAN RIGHTS: Basic human rights, landowner rights, citizenship rights, freedom of speech, rights to basic education, health, social security, etc...

FREEDOM & RESPONSIBILITY


Hihte a-omna mun-ah tu-a Zomi penglam honkhatte' lamet mahmah aituam angsung hamphat nading lametna tepawl om theilo-hi. Zogam-ah tuabang hong omleh kiukna-pen mahsahlah hun-tawh kidanglo thamlo-in siahuaizaw cihna ahihi, banghanghiam cihleh mahsahlah hun laai-in gampua lam-ah social study-a kipan zilsaang siamsinmi tawmlua laai-a, tuhun-in ahihleh siamsin-tawh sinlo-tawh democracy gamliante-ah Zomi adim aha-in omta ahihman-in mahsahlah hun' sang-in siazaw, corruption kihhuaizaw, bribery suuksiazaw, racial discrimination uangsanzaw cihna hiding ahihman-in dahhuai mahmah dinghi. Tu malam-a party dang-a kuangluuite leh party dang-a meé-pia mite eengbawl langbawl pahmalam cihkhawng zumhuai lua-hi. 


Ataktak-in, tu-a kosiatna athuak Dr Do Khan Khup te, Dr Hau Za Cin te, Pu Hang Khan Lian cihte-in minam' ading septheih lianpitak nei uh-a, ZCD-in Minam Movement asawm taktak ahihleh tua mi thupite aheemkhiakhia ahi kampau laigelhte kitheihmawh bawl ahihkeh nuamsim giugiau khanwg-a a-omding zumhuai lua-hi. Mun neuno khat, aw neuno khat ngah/neihtuam khaakleh cih lametna ciangciang-tawh agualzo Party maaivilna peuh-a mite eengcihgawp cihdaan lungsimte paihkhiat hun mahmah ta-a, tuabang mite' kampau leh laigelhte khawng-tawh upa makaaite alungkim hiaihuaiding hilo-hi. Zumhuai lua-hi! Hih mite hong lehpan peuhmahleh Zomi Minam masuan kikhaak mahmah lel dinghi. Hawinakhatte' pu Dahpa-in cialpi akhaam hun-in leikha (termite) samlo-a, "poikei, bangmah lawhzo kenteh" ci-hi. Ahizong-in Ni' tung-a kah nading khuam aphuh-pen leikha-in pettan-in Dahpa si-hi. Hihte thuhilhna taangthu vive ahihi. Mi langbawl kuul peuhmah losa-in hong langpang tam khinlua salo I-hihiam? Ken hawmthawh hetlo hi'ng.


Zumthei Un! Bang lawhding kisa I-hihiam? Abraham Lincoln alangdo mi 8 kiman-in khailup nading laiphah-pen Abraham-in limkaai peuhleh akikhailum pahding ahihi. Tua laiphah ama' kiang hongtun ciang-in khitui-tawh, "hih mite-in leinuai pan-in hong panpih thei loding, leitung-ah hong panpih thei bekding" ci-in limkaai lo-a, tua mite Abraham' mi-muante suak-hi. Party makaai upa ciang-tawh I' lungkimleh atuam, minam makaai upa I' uutleh hihbang lungsim puakzia neihding kisam-hi. Keimah Zokhai lingleng nangawn-in beh, pawlpi, khua, nidang-a kitotpih cihkhawng peuhmah keng ngeilo-in ka' septheih sunsunte-ah huamkim-in mapang buangsaam kahih man-in I' mipil misiam, milian mihau neihsunte hong thukhual mahmahleh minam kiphong thei panding-hi. Democratic system hong telcian laaile-uh minam kiphotna pan-in minam khangto thei panding-hi.


Zomi meékuangluui khempeuh Pasian-in pilna hongguan tahen!
Zomi Congress for Democracy-pen democracy' ading taktak hongsuak henla, minam huaizo ding-in Pasian-in pilna hongguan tahen!
Zomi sung asutuahthei, akitawng sakthei, akilangbawl sakthei kampau laigelh thapaai Zomite' tung-ah Pasian-in kimanna omlo kampau laigelh lam-ah akipumpiak nawnlo ding-in pilna hongguan tahen!


Zomi Pasian' Thupha!


Zokhai.

Pu Chin Sian Thang leh ZCD Pahtawina Piakzia

Pu Chin Sian Thangin minam leh gam adingin a mapan tintenna te hangin a munmun panin Pahtawina ki pia kawikawi hi. Tua te sungah:

ZIUSA in kum 2012 in, "Zomi National Hero Award", pia uhhi.

Malaysia Zomi ten kum 2012, "Father of Zomi", pia uhhi.

ZBCM ten kumcin khawmpi Tuimang khua ah kum 2013 in, " Ngal Liam Zua Pa", pia uhhi.

....adang zong om lai hi. Tukum Novenber kha sungin  zong hon khat ki pia hi. A pahtawi huaite hih danin picing tak in Pahtawi takpi huai hi. 

Lungdampihna zong GZA, ZRO...cihten zong picing takin Zomi MP ngahte lungdampihna lak uh aa, ZCD pan zong picing tak in mipi tungah Lungdamko hi.

Ih gennop bulpi penpen in mimal khat in Net khawngah Pahtawi zelzul, Lungdampihna hangin ki totlawh liang cih i zatteh picing takin a pia te piakna daisak zaw hi. A picing thei penpen in Pahtawi huaite pahtawi in, ki lungdampih ding leh lungdamkoh theih ding Thupi hi cih ka gennopbulpi pen ahihi. Lungdam.

Thawn Tuang
Nashville TN USA
Nov 17,2015

Tuesday, November 17, 2015

Minam ki Panpih

Piancit gam ah May 25,1940 in Germany leh Mikangte na sia takin ki kap uhhi. A tawpna ah mikang ten lelh ngap in nung khinkhinta uhhi. Sauvei a nung kikna lam-ah Tuipi in dalta in Germany tenlah delh semsem ahih manin mikang ten a gam uh Sikkhau sat uhhi. Germany te lelta ungin a nung khinkhin ka hi uh aa, tu-in Tuipi in hong khak cipta hi. A hi thei bangbang tawh hong hon khia mengmeng un cih mikang galkap ten a gam aom te hopih uhhi.

A gam aom te zong Tembaw a neihte Tembaw tawh pai, Guankuang a neihte guankuang tawh pai...a neih bangbang uh tawh a galkapte uh a hon khia nuamin pai uhhi. Tua sungah kumpi uliante bek hilo Ngabeng te, Lo kho te, Pastor te, Nupi te...cih bang amau hih theihna ciat tawh pai ngeingai uhhi. Piancit gam Tuipi ngei a Galkapte kiang hong tung uhhi. Nupi pawl in An a puakte te uh pia, naupang ten muan khum khawngpia, Tembaw leh Guankuang tungah a Galkapte uh kahsak uhhi.

A gam uh panin gam leh minam adingin a ki pia khia te a hon khia dingin a ki zo zahzah numei naupang mihau mizawng cih deidan omlo in pai-in Galkap 300,000 (Teng Thum) hon khia uhhi. Hih mun ah hon khiatna a ngahna dingun a kua mapeuh mapan khopna hang hi cih amau mahmah inzong gen bel in neih uh aa, tuni dongin hihte mapan khopna Tangthupi khat suak hi.

 

Pil kaiteh, Hau kaiteh minam adingin na semta ning ei ci-in a ki pan khia om ngeilo aa, ken sep theih nei keng, pil keng, hau keng cih lungsim neilo in kei sep theihding bang om hiam ci-in amau sep theina ciat tawh a pang khawm minamte khangto in gualzo uh hi. Amau sep theiloh lamlam gen bel in neilo uh aa, a mau sep theihna lam ah ama nawt minam te ki pumkhat hi. Zomite maban ah abeisa adan mah in ki pumkhat in i kalkhat suan pen kalnih kalthum dongah suan semsem ding hi hang. Minam nasepna a ki pan Topa tawh tonkhawm tangtang ni. Tua bek in gualzawhna bucing ki ngah semsem ding hi. Lungdam

 

Thawn Tuang

Nashville TN USA

Nov 17,2015

Tutung Kiteelna Tawh Kisai GZA pan Tangkona

G L O B A L Z O M I A L L I A N C E
TUTUNG KITEELNA TAWH KISAI GZA PAN TANGKONA 

Pasian hehpihna tawh tutung Kawlgambup kiteelpi nuam takin a kizo suak hi. Kawlgam
a America te ambassador pa Derek Mitchell in acih mah bangin gambup kiteelna khat a
om ciangin koi gam koi gam hi taleh deih bang sinsen cih pen a om lo mah hi. Tutung
kiteelna pen Kawlgam buang dingin ahoih mahmah cih ding hizaw-a, thu-um mite
thungetna Topa hong dawnna zong hi ding hi.
Amasa in tutung a teelcing Zomi taangmi khempeuh GZA panin kong lungdampih uh a,
pahtawina leh zahtakna zong kong pia uh hi. Teelcing lo te zong na hanciamnate uh
kong ciaptehsak uh hi.


GZA in tupna nih nei-a, Zomite kipumkhat ding leh abukim khantohna neih ding ahi hi. 
Kiteel hun laitakin party khat leh khat kidem in kitawng kisel kha phial ding hihang. 


Tua pen kiteelna khat peuhpeuh a om ciangin angeina hi-a, lamdang lo hi. Democracy
gam lianpen America gam tektek ah zong kiteel hunin khat leh khat kitawng in, kisel in,
kiko ziahziah lel uh hi. Ahi zongin, kiteelna aman ciangin pumkhat suakkik uh a, gam
aa dingin semkhawm, pangkhawm uh hi.


Tua mah bangin, tu-in kiteelna manta ahih teh Zomite zong i kipumkhatkik ding thupi
mahmah hi. Mipi i hi a, makai te ihi zongin, kiteel sunga thute gen kikkik nawn loin
mainawt ta ding hihang. A zote zong zawhsiamin, alelte zong lelhsiam ding kisam hi. 


Kidem laitakin atuam dang dankhat in i om hangin i vekpi in Zomi mah ihi hi. A kikhen
thei dingte hilo hihang. Abeisa hunin hehna, thangpaihna i neih leh zong tuate
khempeuh mangngilh in Zomi leh Zogam aa dingin khut kilen in na i sepkhop hun ding
hong tungta hi. 


Teelcing taangmite in hong tung ding kum nga sungin aituam meetna bang teng ka
ngah ding hiam, cih ngaihsun loin Zogam leh Zomi ta dingin acihtak bang ka sem thei
ding hiam, cih lungsim tawh i kithawi ding zong i kihanthawn nuam hi. NLD makaipinu
Daw Aung San Suu Kyi in,”Teelcing taangmite bel hong phat nai kei ning. Mailam a na
nasepna uh tungtawnin phattak leh phattak lo na hihna uh hong kilang pan ding hi,”
acih mah bangin teelcing cih ciang bek hi loin na manpha asem zo a teeltak takpi mipi
taangmi ihih ding thupi zawlai hi.


Atawpna ah, Zomibup in i makai ding teelcing taangmite i hih theih zahzah in panpih in
tawsawn ciat ding hihang. Gensia in langpan cihte peuhmah zat ding hilo hi. Zomite
Pasian um vive ihih mah bangin i makaite thungetna tawh panpih tawntung a tha i piak
ding zong i kihanthawn nuam hi.


Khazih leh Zomite sungah,
GZA Central Committee

Monday, November 16, 2015

Panglong Thukimna Mualsuang

Abeisa nung kha sungin Panglong mualsuang kiphuhna mun ah ka va hawh hi. Hih mualsuang pen 1947 kum a Aung San leh mualtungmi makai pawlkhatte in thukimna lai tungah min a gelh uh phawkna in a kiphut a hihi. Hih Panglong Mualsuang kiphuhna mun manawh a ka pai laitakin ka lungsim tawngah lawpna lianpi hong om hi. Panglong pen Shan State sunga om hi in, Taunggyi tawh kigamla lua lo hi.



Ka neutung peka kipan Panglong Thukimna a thupitzia leh Kawlgam pen a suakta gam khat a hong din khiat theihna khuampi ahihna te lim takin sanginn ah sia te’n hong gen den uh a, hih Panglong thukimna a kibawl zawh kum khat zong sawt lo in Kawlgam in suahtaakna a ngah hi takpi hi. Tua ahihman in kei bek hi lo Kawlgam sunga piang leh khangkhia khat in thu-leh-la limtak kanin hileh Panglong Mualsuang kiphuhna munah a hawh nuam lo kuamah om in ka um kei a, a mualsuang mahmah zong mu nuam mahmah in ka um hi. Bang hang hiam cileh hih mualsuang pen hun sawtpi sung a kilunggulh leh a kigeel ahi Lungsim Pumpi leh Kha pumkhat suahna (Union of Spirit) ding thu hong taksuakna lim hi in, hih ki pumkhat theihna hang mah in a gualzo leh a lawhcing ih hihi.




Kei lampan in hih mualsuang mu ngiat dinga nai thum sung vilvel mawtaw tawh ka khualzinna pen ka gim ka tawl mahmah sam hangin sumh kisakna lungsim guulhikciltang cia zong ka nei kilkel kei hi. Ka lungsim sungah hih mualsuang pen Aung San leh minamlian minamneu teng pumkhat suah phawkna suang ahihman in manpha in ka paakta mahmah mai hi.



Ahizongin amun ka tun ciangin ka upmawhna tawh na kilehbulh lua ahihman in lungkia in ka thaneem keei hi. Hih mualsuang pen ka mitkha sungah ka na deihbawl tawh a kibat loh manin a lungkia a thaneem keei ka hi kei a, tua mualsuang liah zo dinga kilam Pagoda golpi ka muhna in hong thaneem sak hizaw hi. "The Golden Land" a kici Kawlgam sunga piang leh khang khia khat ka hihmanin ka paina khempeuh phialah Pagoda te leh Kawlte pasian biakna innpi te leh Buddha limte ka mu den a, tuate in hong lung himawhsak lo hi. Ahizongin Panglong Mualsuang dal lian dinga kilam Pagoda ka muh ciangin ka lungsim puak hong kilamdang sak pah seisai zo mawk hi.



Ka mawtaw hawlpa pen Shante hi in, ama khiangah "Hua Pagoda kua hi sese peuhmah hiam a lam?" ci aka dot leh Pagoda kilamna huangsung hong lutpih kawm in "Khin Nyunt mah hi puut lo dia" hong cihsan ziau hi. Khin Nyunt a cihpa pen Sungthouhbu (Spy Chief) hi in, kumpi hong septoh sawnsawn lai ciangin 1988 a sisan luanna hong pan khia pa ahihi. 2004 kum ciangin a kumpizaa kisuah khiatsak zo pan hi. Kawlgam in amah pen "Siatna Kumpipa Tapa" (Prince of Evil) ci in min vawh tanghial uh hi. Kumpi a sep sungin Democracy deih peuhmah thong sungah bawlsia in, sangnaupangte naleng zong thong sungah kum tampi sung denna ziahziah lel hi.



Ka mawtaw hawlpa in hong genna ah "Hih mun a om Pagoda pen Yangon a Shwedagon tawh akibang lian dinga kilbawl leh kilam a hihi" hong cih beh lai ciangin Yangon a Gaalkap ukna pen hiciang dong a kikhanto hi zen maw ka ci simsim pah hi. Mun dang a awng tampi om mah hiven, bang hangin hih Panglong Mualsuang kiphuhna munah Shwedagon nihna kilam sese hiam? Gaalkap kumpi in bang ngimna leh tupna tawh hih Panglong Mualsuang kiphuhna munah Shwedagon nihna lam in bawl sese uh hiam? cihte pen ka lungsim sungah kei-leh-kei ka kidong niloh hi.



Panglong Mualsuang kiphuhna mun leh a kiim a mual sangpi teng ka et kawikawi kawmin thu tampi ka ngaihsun hi. Mailam ah hih mun a en dingin amu khinte leh a mu nai lo te zong hong paipai lai ding uh a, tua banah Panglong khuami te aa dingin zong ka ngaihsut ciangin hih mun pen mun thupi leh tangthu nei khat hong suak ding hi cih thu ka muh kholhsak hi. Hih mun in tangthu manpha a neih banah a kiim a paam a mual leh guamte hang mahmah in zong hoih in mipi lunglut sak mahmah ding hi cih zong ka mu khol hi.



Ka lungsim sung aka ngaihsut thu teng ka lawmpa (Mawtaw hawlpa) ka gen leh amah zong limsuaihsiam khat ahihmanin hong thukim mahmah pah hi. Ahizongin aman hong gen ciangin"Panglong khuami khempeuh in Panglong Mualsuang dal a kilam Pagoda pen kilong khia in bei mang leh ci tek uh hi" hong ci mawk hi. Khuami te’n tua bang lungsim a neih theihna uh pen kum 1962 kum a kipan Kawlgambup gaalkap thuneihna tawh a ukcip General Ne win hang ahihi. Hih munah Pagoda a om sung teng khuamite lungsim puakzia kilamdang lo kha ding hi.



Panglong Mualsuang liah ngiat dinga kilam Pagoda thu ka kan ciangin 2009 kum in tua Pagoda pen Maha Rahtarbhithamaggi min vawh uh hi. Shan Women’s Action Network (SWAN) kipawlna te genna ah "Hih Pagoda pen Panglong Mualsuang mai lianah kilam sese hi. Hi lo a dang 20 zong Shan State sungah lam uh hi. Ko minamte ngeina, biakna leh khangtaangthu teng beisakna dingin a kilam ahihi" ci liang uh hi. Tua Pagoda sanna pen 135 Ft hi in, 2002 kum a kilam pen General Than Shwe in zomto in 2006 kum ciangin man siang zo pan hi.



Panglong Mualsuang lamna dinga Ks 1,000 a pia khia Aung San in hih thu teng thei kik in hileh bang ngaihsutna a nei zen tam maw! Bang bang hileh Pagoda in Panglong Mualsuang liah a, tua bek hi lo mipite muhna ah minamneu te leh Aung San kithukimna phawkna mualsuang langpanna khat zong ahihi.



Ref: (Kyaw Zwa Moe- Editor of Irrawaddy English version)



Translated Francis Lamthang (Zomi Quavadis)