Skip to main content

Panglong Thukimna Mualsuang

Abeisa nung kha sungin Panglong mualsuang kiphuhna mun ah ka va hawh hi. Hih mualsuang pen 1947 kum a Aung San leh mualtungmi makai pawlkhatte in thukimna lai tungah min a gelh uh phawkna in a kiphut a hihi. Hih Panglong Mualsuang kiphuhna mun manawh a ka pai laitakin ka lungsim tawngah lawpna lianpi hong om hi. Panglong pen Shan State sunga om hi in, Taunggyi tawh kigamla lua lo hi.



Ka neutung peka kipan Panglong Thukimna a thupitzia leh Kawlgam pen a suakta gam khat a hong din khiat theihna khuampi ahihna te lim takin sanginn ah sia te’n hong gen den uh a, hih Panglong thukimna a kibawl zawh kum khat zong sawt lo in Kawlgam in suahtaakna a ngah hi takpi hi. Tua ahihman in kei bek hi lo Kawlgam sunga piang leh khangkhia khat in thu-leh-la limtak kanin hileh Panglong Mualsuang kiphuhna munah a hawh nuam lo kuamah om in ka um kei a, a mualsuang mahmah zong mu nuam mahmah in ka um hi. Bang hang hiam cileh hih mualsuang pen hun sawtpi sung a kilunggulh leh a kigeel ahi Lungsim Pumpi leh Kha pumkhat suahna (Union of Spirit) ding thu hong taksuakna lim hi in, hih ki pumkhat theihna hang mah in a gualzo leh a lawhcing ih hihi.




Kei lampan in hih mualsuang mu ngiat dinga nai thum sung vilvel mawtaw tawh ka khualzinna pen ka gim ka tawl mahmah sam hangin sumh kisakna lungsim guulhikciltang cia zong ka nei kilkel kei hi. Ka lungsim sungah hih mualsuang pen Aung San leh minamlian minamneu teng pumkhat suah phawkna suang ahihman in manpha in ka paakta mahmah mai hi.



Ahizongin amun ka tun ciangin ka upmawhna tawh na kilehbulh lua ahihman in lungkia in ka thaneem keei hi. Hih mualsuang pen ka mitkha sungah ka na deihbawl tawh a kibat loh manin a lungkia a thaneem keei ka hi kei a, tua mualsuang liah zo dinga kilam Pagoda golpi ka muhna in hong thaneem sak hizaw hi. "The Golden Land" a kici Kawlgam sunga piang leh khang khia khat ka hihmanin ka paina khempeuh phialah Pagoda te leh Kawlte pasian biakna innpi te leh Buddha limte ka mu den a, tuate in hong lung himawhsak lo hi. Ahizongin Panglong Mualsuang dal lian dinga kilam Pagoda ka muh ciangin ka lungsim puak hong kilamdang sak pah seisai zo mawk hi.



Ka mawtaw hawlpa pen Shante hi in, ama khiangah "Hua Pagoda kua hi sese peuhmah hiam a lam?" ci aka dot leh Pagoda kilamna huangsung hong lutpih kawm in "Khin Nyunt mah hi puut lo dia" hong cihsan ziau hi. Khin Nyunt a cihpa pen Sungthouhbu (Spy Chief) hi in, kumpi hong septoh sawnsawn lai ciangin 1988 a sisan luanna hong pan khia pa ahihi. 2004 kum ciangin a kumpizaa kisuah khiatsak zo pan hi. Kawlgam in amah pen "Siatna Kumpipa Tapa" (Prince of Evil) ci in min vawh tanghial uh hi. Kumpi a sep sungin Democracy deih peuhmah thong sungah bawlsia in, sangnaupangte naleng zong thong sungah kum tampi sung denna ziahziah lel hi.



Ka mawtaw hawlpa in hong genna ah "Hih mun a om Pagoda pen Yangon a Shwedagon tawh akibang lian dinga kilbawl leh kilam a hihi" hong cih beh lai ciangin Yangon a Gaalkap ukna pen hiciang dong a kikhanto hi zen maw ka ci simsim pah hi. Mun dang a awng tampi om mah hiven, bang hangin hih Panglong Mualsuang kiphuhna munah Shwedagon nihna kilam sese hiam? Gaalkap kumpi in bang ngimna leh tupna tawh hih Panglong Mualsuang kiphuhna munah Shwedagon nihna lam in bawl sese uh hiam? cihte pen ka lungsim sungah kei-leh-kei ka kidong niloh hi.



Panglong Mualsuang kiphuhna mun leh a kiim a mual sangpi teng ka et kawikawi kawmin thu tampi ka ngaihsun hi. Mailam ah hih mun a en dingin amu khinte leh a mu nai lo te zong hong paipai lai ding uh a, tua banah Panglong khuami te aa dingin zong ka ngaihsut ciangin hih mun pen mun thupi leh tangthu nei khat hong suak ding hi cih thu ka muh kholhsak hi. Hih mun in tangthu manpha a neih banah a kiim a paam a mual leh guamte hang mahmah in zong hoih in mipi lunglut sak mahmah ding hi cih zong ka mu khol hi.



Ka lungsim sung aka ngaihsut thu teng ka lawmpa (Mawtaw hawlpa) ka gen leh amah zong limsuaihsiam khat ahihmanin hong thukim mahmah pah hi. Ahizongin aman hong gen ciangin"Panglong khuami khempeuh in Panglong Mualsuang dal a kilam Pagoda pen kilong khia in bei mang leh ci tek uh hi" hong ci mawk hi. Khuami te’n tua bang lungsim a neih theihna uh pen kum 1962 kum a kipan Kawlgambup gaalkap thuneihna tawh a ukcip General Ne win hang ahihi. Hih munah Pagoda a om sung teng khuamite lungsim puakzia kilamdang lo kha ding hi.



Panglong Mualsuang liah ngiat dinga kilam Pagoda thu ka kan ciangin 2009 kum in tua Pagoda pen Maha Rahtarbhithamaggi min vawh uh hi. Shan Women’s Action Network (SWAN) kipawlna te genna ah "Hih Pagoda pen Panglong Mualsuang mai lianah kilam sese hi. Hi lo a dang 20 zong Shan State sungah lam uh hi. Ko minamte ngeina, biakna leh khangtaangthu teng beisakna dingin a kilam ahihi" ci liang uh hi. Tua Pagoda sanna pen 135 Ft hi in, 2002 kum a kilam pen General Than Shwe in zomto in 2006 kum ciangin man siang zo pan hi.



Panglong Mualsuang lamna dinga Ks 1,000 a pia khia Aung San in hih thu teng thei kik in hileh bang ngaihsutna a nei zen tam maw! Bang bang hileh Pagoda in Panglong Mualsuang liah a, tua bek hi lo mipite muhna ah minamneu te leh Aung San kithukimna phawkna mualsuang langpanna khat zong ahihi.



Ref: (Kyaw Zwa Moe- Editor of Irrawaddy English version)



Translated Francis Lamthang (Zomi Quavadis)

Comments

Popular posts from this blog

Zomi: Who They Are

Zomi Total population ca. 2,500,000 Languages Various Kuki , Mizo , Chin , Naga , Paite Religion Christianity , Animism , Buddhism , Laipian Related ethnic groups Naga , Meitei , Hmar , Mizo , Kuki Zomi [1] is the name of a major tribe found in various parts of South and South East Asia. The term Zomi meaning, Zo People [2] is derived from the generic name 'Zo', the progenitor of the Zomi. They are found in northwestern Myanmar, northeastern India and Bangladesh. Anthropologists classify them as Tibeto-Burman speaking member of the Mongoloid race. In the past they were little known by this racial nomenclature. They were known by the non-tribal plain peoples of Myanmar, Bangladesh and India as Chin, Kuki, or Lushai. Subsequently the British employed these terms to christen those 'wild hill tribes' living in the "un-admiral. They are Zomi not because they live in the highlands or hills, but are Zomi and call the...

CHIN, ZOMI, MIZO, ZO cihtawh kisai Debate

CHIN, ZOMI, MIZO, ZO cih minvai tawh kisai India gam aom ih mipihte kikupna, Debate bawlna hi. Sausimsim in alunglut velvelte bekin atawpdong simzo bekding hi. This is the outcome of the debate about our nomenclatures like Chin-Kuki-Mizo-Zomi on FaceBook – Zolengthe Group. The debate Vaphual shows that every one of us clearly know who we are – We are Zo, but some opined that Kuki nomenclature should be used as it is recognised nationaly and internationally. This is the starting point of the debate: Dear friends, MIZO=ZOMI, then is it something like both side of a coin? If it is so, then there is no chance of sitting under one administrative umbrella. Another Point: Mizo or Zomi ~ Which one should be the right word? I know You will say both. But according to Pu T. Gougin, Founder President of Zomi National Congress, “The land come first and then the people” therefore, it should be Zo… Mi….. that means Zo = Land and Mi = People. He further argued that MIZO is a wrong word; ...

Dr. Chin Do Kham Tangthu

Dr. Chin Do Kham Biography Education     Scholar in Residence for Ph.D. Educational Studies Program at Trinity International University, Chicago, USA, May 2003-August 2005.D., Intercultural Studies, Trinity Evangelical Divinity School of Trinity International University, Chicago, 1998.Min.(Doctor of Ministry in Pastoral Leadership), Oral Roberts University, Tulsa, OK, 1994.Special Study Program at Jerusalem Center for Biblical Studies, Israel, 1996. Educational Administrative and Teaching Experiences Adjunct Professor of Missions and Leadership at Myanmar Evangelical Graduate School of Theology (MEGST), Myanmar since Fall 2008 to PresentAssociate Adjunct Professor of Graduate School of Theology at Global University, Springfield, MO, USA 1996-present.Professor and Director of M.A. Missions Program and taught Leadership and Missions courses for M.A./M.Div./D.Min. courses at Oral Roberts University (2006-2008)Dean of Students and Professor of Missions/Leadership at Asia Pacific T...