World Baptist Alliance by Dr Do Suan Mung

World Baptist Alliance by Dr Do Suan Mung

Kipawlna   4:48:00 PM

Abeisa July 2-7, 2017 sungin Thailand khuapi Bangkok ah Baptist World Alliance ten Kumcin Khawmpi (Annual Gathering) khat nei uh hi. Tua khawmpi ah American mi Dr. Elijah Brown General Secretary thak dingin teel uh a, mai kum kipat ciangin tu laitak a sem Jamaica gammi Neville George Callam laih ding hi.  President bel South Africa gammi Paul Msiza mah hilai hi.  Hih khawmpi ah gam 50 kim panin taangmi 300 ding khawng kahthei hi.  Hih khawmpi sungah America a om ei Zomi kipawlna khat ahi, Zomi Baptist Association of America (ZBCA) zong member khat in kisang hi.  ZBCA pen Kawlgam a Zomi Baptist Association of Myanmar (ZBCM) tawh pawl kibang ahi hi.  Leitungbup Tuiphum kipawlna lian khat tawh kizom suak ahih manin amau zong lungdam angtang mahmah uh a, ei adangte in zong i lungdampih hi.  Baptist World Alliance ah ei naideuh a om Tuiphum kipawlna lian ahi, Myanmar Baptist Convention (MBC) ahi zongin, Lamka lam a Evangelical Baptist Convention te ahi zongin sauvei simlai in kipawl zo uh hi. Myanmar Baptist Convention (MBC) kipawlzo ahih manin MBC khutnuai a om Convention leh Association khempeuh zong a kipawlsa suakpah hi. Tutung in ZBCA tawh kibangin the Baptist Evangelical Church of Chad leh the Turkish Baptist Alliance te zong pawlmi in kisang hi. 

Mi tampi in Baptist World Alliance thu tam theih khollo ihih manin tawm genkhawm leng ka ut hi. Baptist World Alliance pen Baptist Union of Great Britain pana hong gahkhia ahi hi. Hih  kipawlna in leitungbup kipawlna khat (World Alliance) a lunggulh uh ciangin thulet bulpi dingte geel in 1905 kumin London a kibawl Baptist World Congress panin a phuhkhiat uh ahi hi. A kipat tungin Lai Siangtho siam leh thugen siam minthang Alexander Maclaren in tawlkhat president panmun la hi.

Tu laitak Baptist World Alliance sungah gam 124 panin Tuiphum kipawlna tuamtuam 238 kipawl hi. Tu laitak aphualpi uh Falls Church, Virginia, USA ahi hi.

Baptist World Alliance ah kipawlna dangte mah bangin President leh General Secretary mah alianpen hi-a, General Secretary pen Chief Executive Officer (CEO) zong hipah hi. Hih makai tegel ahuh dingin gam tuamtuam pan a kiteel Vice-President pawlkhat zong kikoih hi. Leitungbup kipawlna ahih zahkhat in amun zui in anuai a bangin khen guk kisuah hi. 1)the All Africa Baptist Fellowship, 2) the Asia Pacific Baptist Federation, 3) the Caribbean Baptist Fellowship, 4) the European Baptist Federation, 5) North American Baptist Fellowship, 6) Union of Baptists in Latin America cihte ahi hi.

Baptist World Alliance sungah mission (gammial nasep), evangelism & justice (gupna thugenna le thumanna), Baptist World Aid (huhna piakna lam), finance and administration (kipawlna sum leh pawl sung ki-ukna lam), communications (thu kizahktuahna, kizopna), promotion and development (khantohna lam) cih bangin kikhensawn hi. Papi, Numei le Khangno kipawlna zong om hi.

Baptist World Alliance a kipat tungin ngimna hoih mahmah tawh kipankhia ahi hi. Gammial nasepna le gupna thu tangkona azai nading, Pasian biakpiakna lamah khantoh nading, ki thutuahna ding le kipawlkhop theih nading, dongtuakte huhzawh nading, mihing khat ih thuneihna leh thuman thutak hutzawh nading cihte hi-a, thuhoih vive ahi hi. Ahoih phalo khat pen upna tuamtuamte etkak a zuun khawm ding cih hi-a tua thukhat hangin tuni in Baptist World Alliance pen ‘Lai Siangtho bek’ aci thu um mite le kipawlna ta dingin a lunglut huai lua lo kipawlna khat suak hi.

Baptist World Alliance pen a kiphuatcil in Lai Siangtho a um (Conservative Evangelicals) te kipawlna ahi hi. World Council of Churches (WCC) dan hilo hi. Tuni mah in zong Baptist World Alliance sunga om mi pawlkhat in ‘Conservative Evangelicals’ hi ung ci lai kha ding hi.  Ahi zongin, akalsuanzia uh limtaka ih et ciangin upna peeng (liberal) lam manawh mahmah cih kimu thei hi. Hih kipawl na sunga kihel America gam a (CBF) Cooperative Baptist Fellowship te bang upna peeng lamah khauhpai mahmah uh hi. A Lai Siangtho sangte uah Christian upna kia amaan hilo, Jesu kia lampi hilo, Lai Siangtho zong khial thei lua, Pasian zong Pasian kia cih ding hi kei, Nusian zong cih theih hi, ci-in hilh uh hi. Upna peeng pupi khat cih theih ahi, American Baptist Churches (nidang a Northern Baptist Convention) te zong Baptist World Alliance ah kipawl uh hi.

Tua banah, Baptist World Alliance in WCC te mah bangin Tapidaw kici khempeuh, Lai Siangtho um in um ta keileh, piangthak in piangthak ta keileh, kipawlkhop ding leh Tapidaw ahi lo biakna dangte nangawn tawh biakna thu ah kipawlkhop ding hanciam lua mahmah dihzen uh hi. Kipawl na zai ahih ding ut lua mahmah laizang uh hi.  Tua ahih manin pawl sung lut ding zong thu haksapi hikhol lo hi. Ih phawk ding ah, upna thu ah ih zaisak nop luat leh Topa Jesu thugen, kong kawcik leh lampi neu (Mt. 7:13, 14) tawh kilehbulh a, Lai Siangtho tawh kigamlatna piang denlel hi.

           

Hih kipawl sungah abeisa kum tampi sung amuan a suanpen uh America gama Southern Baptist Convention (SBC) te ahi hi. A mi mahmah tamin, sumtha zong hat uh hi. Ahi zongin, Southern Baptist Convention te Baptist World Alliance panin 2004 kumin paikhia uh hi. Upna peeng lam zuan sa lua uh hi. Baptist World Alliance sungah numei leh numei, pasal leh pasal kiteenna azang pawlpite sang uh hi.  Lai Siangtho tawh kituak lo numeite tuiphumsia piakna zong zang uh hi. Tua banah, Baptist World Alliance a panmun sang lente atamzaw gam khangto nailo (Third World Countries) pan vive hizaw a, thu kikupna khat om leh America dan a akhangto sa gamte langbawl pian den se uh hi. Southern Baptist Convention te apaikhiat lai un hih thu zong asiksan khat uh ahi hi. 

           

Southern Baptist makai khat in,’ Baptist World Alliance pen United Nations (UN) dan hi in gam khangto nailo te makaihna hi-in America hong langbawl den uh hi.’ ci in genkhia hi.  Baptist World Alliance pen Baptist World Alliance hikei in Baptist World Annoyance (Anawngkaai Leitungbup Tuiphum) hi ci in min pia uh hi.

Biakna thu ah kipawlna khat tawh ih kizop ciangin kha thu ah bang dinmun nei uh hiam, cih thupipen hi. Baptist World Alliance in Kha thu pikoih lo ahih manin Lai Siangtho tawh kituak lo upna neite nangawn pawlmi in sang lel hi. ‘Lai Siangtho bek’ aci thu um mi leh kipawlna ta dingin Baptist World Alliance pen a luthuai lo kipawl ahi hi. ‘Kipawlna in bangbang um taleh ken  ka upna mah na um peuh leng,’ aciziau ihih leh bel thukhat hi-a, tua pen dinmun kician (conviction) neih loh vai lua hi. Dinmun kician neilo a hamphat nading peuh akawi delhdelhte Pasian in thupha pia khollo zawthei hi. I cih mah bangin upna thu thupi koih khollo a thudang khat peuh a meet nading ngaihsun ihih leh Baptist World Alliance in bang ciang taktak kipawlna sunga mite en zo, vaan zo hiam cih ngak a et lai ding hi ding hi.  Nidang pekpek a lutte zong khawmpi khawng kah lengleng zel cih lohngal hamphatna tampi i theihpih kei hi.

Hih lai pen alutsa kipawlnate mawhsakna hilo hi.  Amau zong teltaka kan a amau dinmun tawh kituaksa alut uh hilel ding hi.  Ahi zongin, ‘Lai Siangtho bek’ aci thu um mi leh pawlpi tuamtuam pan (adiakdiak in Kawlgam, USA, Singapore leh Malaysia a om EBC te) akhava khatpeuh ih omkhak leh Baptist World Alliance pen hibang hi ci-a ih kihilhcianna ahi hi.

B Muan Ngaihte Thu

B Muan Ngaihte Thu

Biography   10:08:00 AM

Pa' Min : B.Tualkhanpau Ngaihte
Nu' Min :  Man Za Ngai
Beh : Biangtung Ngaihte
Status : Single
Khualui : Bungpilon
Suahna : Bungpilon Khua,
Suah Kum : 10th. October 1990
Tenna Khua : Bungpilon (Temporary :
Royal Academy, D. Phailian, Lamka)
Tulpaan Kai
B. Muan Ngaihte
Pianpih Sanggam : Pasal 3 leh Numei 1.
(i).  Thangthiansong (B.Com 2nd. Year /
Rayburn College)
(ii). Khamkhansuan (Class - XI /
Ebenezer College)
(iii). Langlalzon
(iv).  Niangdeihching (Class - IX / Royal
Academy)
Biakna Pawlpi : EBC
Pianthakna : Isaiah 1 : 18 (Topa
in hihbang in cihi: Tu-in hongpai unla ,
Thu kikumkhawm ni. Na mawhna te uh
puansan a bat hang in Vuk bang in
hongngo diing hi. Na mawhna te Sibang a
asan hang in tuumul bang in hongkaang
diing hi.
Tui Kiphumna : 29th. October 2000 AD
(Bungpilon Khua)
Tuiphuum Siampipa : Pastor M. Gin Za
Tun
Pilsinna leh Sang kahna :
(i).  Class - A to Class -V (Convention
English School, Bungpilon) - 1996 to 2003
(ii).  Class - VI (Bungpilon Govt. High
School) - 2003
(iii)  Class - VII to Class - VIII
(Convention English High School, Sinzawl)
- 2004 to 2005
iv)  Class - IX to Class - X ( Rayburn
High School, Lamka) - 2006 to 2009
(v)  Class - XI to Class - XII ( Rayburn
College, Lamka ) - 2009 to 2012
(vi)  Class - BA ( Churachandpur
Government College) - 2012 to 2015
A uuk : Laasak, Makai tetawh holim, Tv
et.
Nasepna / Kihelna / Mapanna :
(i). Secretary (Information) - Zogam
Artistes Association Gen. Hq. Lamka
(ZAA).
(ii). Secretary (Information & Publicity)
-Nationwide Gospel Music Festival
(NGMF).
(iii).Secretary (Information & Publicity)
- Zogam Film Development Association
(ZoFIDA)
(iv).Asst. Music Secretary - BYF, Zoan
EBCC.
A tupna leh Angimna : Pasian thukim
pihna leh Pasian deihna tawh kituak in i
Minam Zomi aa ding aa sem diing.
Aman Honpi.
B. Muan Ngaihte
Laisiangtho abul phuh : Laate 37:5 (Topa'
tung ah na vaiteng aap in. Amah muang
in; amah in hongsem diing hi.
Zomi te Minam vai a muhna leh a
deihsakna :
Zomi te pen Minam khat diing a Pasian in
hongbawlte hihang. Himahleh hunkhatlai a
kipan Muntuam Gamtuam a
kithehzak ziazua in Pau-awkaihte
hongtuam zekzek a, Gamtat khuahei
te hongtuam kha hi. Himahleh hiaite hang
aa kikhen a kideidan diing hilo hi. Pu
Zosuan-- Zomite, Beh leh Phung kibang,
Pau leh Haam kidanglo hihang. Koimun
Koimun ah ihteng in ih khuasa zong in
Gamgi in hongkhen zong, Lungsim a ih
kikhenloh a ih ki iitdiing uh ka deihna leh
I Zomi mipite in ihtheih diing aa ka
deih thu hi.
Zomi lailam leh pilna lam adeih sakna
:
Zomi te pilna zong leh Siamna neite I
Minam khenzaak tu hilo a Gawmkhawmtu
hihdiing ka deih hi.
Zomi Pil tungtuang leh madawkte lakpa'n
Etteh taak asak diak makaite :
Zomi Piltungtuang leh madawk tampi
telak pan'n adiak in Pu Chin Sian Thang
(President ZNC / ZCD) leh Pu
Thanglianpau (President ZRO / ZRA) te
minam a iitna uhleh a kipiakna
uh ettehtak kasa hi.
Gamdang zin nasa :
Tuciang ciang in Pasian' huhna tawh
KAWLGAM Zomite omna mun a tamzaw 5
vei bang napaita ing. India Gamsung
ahbel Tonsim / Champhai, Shillong,
Imphal, Guwahati, etc. te hiphot.
Mundang Gam apai nopna 3 :
1. USA,
2. London,
3. Malaysia (Zomi te omna peuhpeuh).
Leitung ah lasak siam asak diak mi
3 :
1. Charice,
2. Guy Penrod,
3. Eminem.
Zomi sung ah lasak siam asak diak mi
3 :
1. Thawnkham,
2. Jenny Zenthiansiang,
3. Kapno.
Zomi Sung ah Laphuak siam asak diak mi
3 :
1. Thawnkham,
2. V.Siampu,
3. T.Pumkhothang.
Zomi sung ah Music siam asak diak mi
3 :
1. Kyawkhine @ Khuppu,
2. Deihpi (Falcon),
3. Go Hau.
Zomi Sung kimawlna lam ah siam asak
diak 3 :
1. Khanthang Paite,
2. David Kc Ngaihte,
3. Siam Hanghal.
Zolai tawh kibawl laibu adeih mahmah bu
3te :
1. Nang leh Nang kisin in (Rev. Dr. Pum
Za Thang Tombing),
2. Hauhna leh Khansauna Thusim Evan.
Langh Do Khup),
3. A Tullo Lungtup (Biography of Salpha
Tunkhopum Baite)
Manglai lakpan laibu adeih mahmah diak
bu 3 :
Prism of the ZO People.
A Thuluui/Article Lai a atsa te :
(i). Rangoon aa Unau 2 hutkhiakna tawh
kisai
(ii). Nationwide Gospel Music Festival
(Sermon)
(iii).Zomi Namni 2016 Kalaymyo Report.
(iv). Zomi in koiciang huam ?

မင္းတုန္းမင္း

မင္းတုန္းမင္း

History   5:59:00 AM

မင္းတုန္းမင္း
=================== 

မင္းတုန္းမင္းသည္ မႏၲေလး ရတနာပုံ ပထမၿမိဳ႕တည္ နန္းတည္မင္းဟူ၍လည္းေကာင္း၊ ပဥၥမသဂၤါယနာတင္မင္းဟူ၍ လည္းေကာင္း၊ ဆဒၵန္ဆင္မင္းသခင္ ဘဝရွင္မင္းတရားဟူ၍ လည္းေကာင္း ထင္ရွားသည္။ နိုင္ငံခ်င္းခ်င္းဆက္ဆံေရး၊ နိုင္ငံ တြင္း စီးပြားေရး၊ အုပ္ခ်ဳပ္ေရး၊ သာသာနာေရးစသည္တို႔၌ အေျမာ္အျမင္ႀကီးစြာ ေဆာင္ရြက္ခဲ့သည္။ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးကို အထူးျမတ္နိုးေသာ မင္းတရားႀကီးျဖစ္သည္။
မင္းတုန္းမင္း(ျမန္မာ ၁၁၇၆-၁၂၄ဝ)

မင္းတုန္းမင္းသည္ ကုန္းေဘာင္ဆက္ ဒုတိယ ေနာက္ဆုံး ဘုရင္ျဖစ္၍ အဂၤလန္နိုင္ငံ ဝိတိုရိယဘုရင္မႀကီးႏွင့္ နန္းၿပိဳင္ျဖစ္သည္။ မႏၲေလး ရတနာပုံ ေနျပည္ေတာ္ႀကီးကို တည္ေထာင္ေတာ္မူသျဖင့္ မႏၲေလး ရတနာပုံ ပထမၿမိဳ႕တည္ နန္းတည္မင္းဟူ၍လည္းေကာင္း၊ ပဥၥမသဂၤါယနာ တင္ေတာ္မူ သည္ကိုစြဲ၍ ပဥၥမသဂၤါယနာတင္ မင္းဟူ၍လည္းေကာင္း၊ ေစာ္ဘြားမ်ားကဆက္သေသာ ဆင္ျဖဴေတာ္မ်ားကို ခံယူရသျဖင့္ ဆဒၵန္ဆင္မင္းသခင္ ဘဝရွင္မင္းတရား ဟူ၍လည္းေကာင္း၊ ငယ္စဥ္က မင္းတုန္းၿမိဳ႕ကိုစားရသျဖင့္ မင္းတုန္းမင္းဟူ၍လည္း ေကာင္း ထင္ရွားသည္။ ငယ္မည္မွာ ေမာင္လြင္တည္း။ အမရပူရ ဒုတိယၿမိဳ႕တည္ နန္းတည္ သာယာဝတီမင္း ႏွင့္ ေတာင္ေဆာင္ေတာ္ ေက်ာက္ေမာ္ၿမိဳ႕စား မိဖုရားသီရိသုစႏၵာ မလႅာမေဟ တို႔မွ ဖြားျမင္ေသာ သားေတာ္ ၂ ပါးအနက္သား ေတာ္ႀကီးျဖစ္သည္။ ၁၁၇၆ ခုႏွစ္ ဝါဆိုလျပည့္ေက်ာ္ ၄ ရက္ေန႔တြင္ ဖြားျမင္ေတာ္မူသည္။ ညီေတာ္မွာ သီရိပဝရ မဟာဓမၼရာဇာဘြဲ႕ခံ အိမ္ေရွ႕မင္းသားအရာ အပ္ႏွင္းခံရေသာ ကေနာင္မင္းသားႀကီး ျဖစ္သည္။

ခမည္းေတာ္ သာယာဝတီမင္းႏွင့္ ေနာင္ေတာ္ ပုဂံမင္း တို႔လက္ထက္ ၿမိဳ႕ဝွန္းတိုက္ မင္းတုန္းၿမိဳ႕မ်ားကို ကံေကၽြးခံရ သည္။ သီရိသုမဟာဓမၼရာဇာဘြဲ႕၊ သီရိမဟာသီဟသူရဘြဲ႕မ်ားႏွင့္ မင္းသားႀကီးတို႔ေနရာ အေဆာင္အရြက္ေပးေတာ္မူ၍ လႊတ္တက္ စီရင္ရသည္။ ေနာင္ေတာ္ ပုဂံမင္း စီမံအုပ္ခ်ဳပ္မွု ညံ့ဖ်င္းေသာ ေၾကာင့္ မင္းတုန္းမင္းသားသည္ ညီေတာ္ ကေနာင္မင္းသားႏွင့္ အတူ လူသူစု႐ုံး၍ ထီးနန္းကိုလုပ္ႀကံကာ အမရပူရၿမိဳ႕ႏွင့္တကြ ထီးနန္းကို ၁၂၁၄ ခုႏွစ္ တေပါင္းလဆန္း ၁၁ ရက္ေန႔တြင္ သိမ္းပိုက္ေတာ္မူသည္။ ထိုႏွစ္ တေပါင္းလျပည့္ေက်ာ္ ၅ ရက္ ေန႔တြင္ ထီးေဆာင္းမဂၤလာ ဥကင္သ ဖြင့္ေတာ္မူသည္။ ခမည္း ေတာ္ မင္းတရားႀကီးႏွင့္ မိဖုရားေခါင္ႀကီးတို႔မွျမင္သည့္ သမီး ေတာ္ႀကီး၊ ပုဂံမင္း၏ ႏွမေတာ္အား သီရိပဝရ မဟာရာဇိႏၵာ ဓိပတိ ရတနာေဒဝီဘြဲ႕ေပးအပ္၍ မိဖုရားေခါင္ႀကီး တင္ေျမ|ာက္ ေတာ္မူသည္။ မိဖုရားေခါင္ႀကီးကား ပိဋကတ္ေဗဒင္ ကၽြမ္းက်င္ လိမၼာေတာ္မူသျဖင့္ ခမည္းေတာ္၊ ေမာင္ေတာ္မင္းတရားႀကီး ၂ ပါး၏ အတိုင္ပင္ေတာ္ အျမဲခံရ႐ုံမက အျပစ္ႀကီးစြာသင့္သူတို႔ ကို ႏုတ္ယူနိုင္ေသာ ဇီဝိတဒါနဆုကိုလည္း ရေတာ္မူသည္။ ေနာင္ေတာ္ ပုဂံမင္းတရားႀကီးကိုမူ မင္းတုန္းမင္းတရားႀကီး သည္ ေရႊဘိုၿမိဳ႕၌ တင့္တယ္လွပေသာ အိမ္ေတာ္ေဆာက္၍ မိဖုရားအေႁခြအရံ အျပည့္အစုံႏွင့္ ထားေတာ္မူသည္။ မင္းတုန္းမင္း တရားႀကီးသည္ အမရပူရ ၿမိဳ႕ေတာ္တြင္ ၄ ႏွစ္ခန႔္ စံေတာ္မူၿပီးေနာက္ အမရပူရ ၿမိဳ႕ေတာ္သည္ ၿမိဳ႕သူ ၿမိဳ႕သား ကုန္သည္ ဆင္းရဲသားမ်ားအတြက္ အေနအထားက်ဥ္း သည္ကို သိျမင္သျဖင့္ ၁၂၁၈ ခုႏွစ္ တပို႔တြဲလမွစ၍ ယခု မႏၲေလးၿမိဳ႕တည္ရာအရပ္တြင္ ရတနာပုံ မႏၲေလးေနျပည္ေတာ္ကို စတင္ တည္ေထာင္ေတာ္မူသည္။ ၁၂၁၉ ခုႏွစ္ ဝါေခါင္လဆန္း ၁၂ ရက္ေန႔တြင္ နန္းၿမိဳ႕ေတာ္သို႔ ဝင္ေတာ္မူ၍ ၁၂၂ဝ ျပည့္ႏွစ္ ဒုတိယ ဝါဆိုလဆန္း ၆ ရက္ေန႔တြင္ ေရႊနန္းေတာ္ႀကီးကို တက္သိမ္း စံပယ္ေတာ္မူသည္။ ေရႊနန္းေတာ္ကို အုတ္ၿမိဳ႕ရိုး ပတ္လ်က္ တည္သည္။ အုတ္ၿမိဳ႕ရိုးကိုပတ္လ်က္ က်ဳံးတူးသည္။ အုတ္ၿမိဳ႕ရိုးအျပင္ အရပ္ေလးမ်က္ႏွာ၌ ၿမိဳ႕သူၿမိဳ႕သား ကုန္သည္ဆင္ရဲသားမ်ားအားအလုပ္အကိုင္ႏွင့္လူမ်ိဳး၏အမည္အလိုက္ ေနရာခ်ေပးေလသည္။ ေရႊမ်က္ပါးခတ္သူတို႔ ေနရာရပ္ကြက္ကို မ်က္ပါးရပ္ဟုေခၚ၍ ဗရင္ဂ်ီအမ်ား ေနထိုင္ရာကို ဗရင္ဂ်ီရပ္ဟု ေခၚသည္။ ၿမိဳ႕ပတ္ဝန္းက်င္တြင္လည္း ဥယ်ာဥ္စိုက္ျခင္း၊ ေျမာင္းေဖာက္ျခင္း၊ ကန္ဆည္ျခင္းတို႔ ျပဳထားရာ ရတနာပုံ မႏၲေလးၿမိဳ႕သည္ သာယာေလသည္။

မင္းတုန္းမင္းလက္ထက္တြင္ ျမန္မာမင္းပိုင္ ျမန္မာ နိုင္ငံသည္ ေျမထဲၿမိဳ႕၊ ေတာင္ငူၿမိဳ႕တို႔၏ ေျမာက္ဘက္ အထက္ ပိုင္းေဒသမၽွသာျဖစ္၍ အေလာင္းဘုရားလက္ထက္ ျမန္မာနိုင္ငံ ၏ ထက္ဝက္မၽွ က်ဥ္းသြားေလသည္။ထိုေၾကာင့္ မင္းတုန္းမင္းသည္ ပဲခူးတိုင္းကို ျပန္ရ လိုသျဖင့္ ၁၂၁၆ ခုႏွစ္တြင္ ကာလကတၱားၿမိဳ႕ရွိ အဂၤလိပ္ ဘုရင္ခံခ်ဳပ္ ေလာ့ဒါလဟိုဇီထံ ျမန္မာမွူးမတ္မ်ား လႊတ္ေလ သည္။

ဘႀကီးေတာ္ဘုရား လက္ထက္က တနသၤာရီတိုင္းကိုပင္ရရွိေသာ အက်ိဳးအျမတ္ ထက္ အကုန္အက်ကပိုမ်ားသျဖင့္ ေၾကးေငြႏွင့္ အလဲအလွယ္ျပဳ ရန္ ေျပာဆိုခဲ့ဘူးေသာ အဂၤလိပ္အစိုးရသည္ ျမန္မာနိုင္ငံကို ထက္ဝက္မၽွ သိမ္းပိုက္မိေသာအခါ အတိုင္းမသိ နယ္ခ်ဲ႕မာန္ တက္ခဲ့ၾကသည္။ နယ္ေၿမ ေတာင္းရန္လာေသာ ျမန္မာမွူးမတ္ မ်ားအား ေလာ့ဒါလဟိုဇီက ေနမင္းသည္ မိုးေကာင္းကင္၌ ရွိေနသမၽွ ကာလပတ္လုံး အဂၤလိပ္မင္းအလံသည္ အဂၤလိပ္မင္း တိုက္ခိုက္သိမ္းယူခဲ့ေသာ နယ္ေျမမ်ားေပၚ တြင္ တလူလူလြင့္ပ်ံ လ်က္ေနမည္သာျဖစ္သည္။ သို႔ရာတြင္ အဂၤလိပ္မင္းသည္ ျမန္မာမင္းႏွင့္ ၿငိမ္းခ်မ္းစြာဆက္ဆံပါမည္ ဟု အမိန႔္ရွိလိုက္ ေလသည္။ မင္းတုန္းမင္းသည္ ေလာ့ဒါလဟိုဇီ၏ နယ္ခ်ဲ႕မာန္ စကားကို ၾကားေသာအခါ စိတ္မသာမယာျဖစ္ေသာ္လည္း လြတ္လပ္ေနေသးေသာ အထက္ျမန္မာနိုင္ငံ၏ အက်ိဳးကို ေထာက္ထား၍ အေျမာ္အျမင ္ႀကီးစြာျဖင့္ သည္းခံကာ အဂၤလိပ္အစိုးရႏွင့္ သင့္ျမတ္ေအာင္ ဆက္ဆံေလသည္။ ယင္းသို႔ေတာင္း ဆိုျခင္း မျပဳမီလည္း ၿဗိတိသၽွတို႔အက်ိဳးကို မ်ားစြာလိုက္ေလ်ာ ျခင္း ျပဳခဲ့သည္။ အိႏၵိယနိုင္ငံတြင္ စစ္သူပုန္ထ၍ ျမန္မာနိုင္ငံမွ ၿဗိတိသၽွတပ္မ်ားကို ႐ုပ္သိမ္းကာ ၿဗိတိသၽွတို႔ အိႏၵိယ၌ အားသြန္တိုက္ခိုက္ေနရစဥ္ ၿဗိတိသၽွတို႔အား ေနာက္ပိုင္းမွအက်ပ္ ကိုင္တိုက္ခိုက္ဖို႔ အခ်ိဳ႕က တိုက္တြန္းေသာ္လည္း မင္းတုန္းမင္း သည္ တိုက္ခိုက္ျခင္းမျပဳ႐ုံမက စစ္သူပုန္ေၾကာင့္ ဒုကၡေရာက္ ၾကသူမ်ားအား ကယ္ဆယ္ေရးအတြက္ အလွူေငြ ေပါင္ ၁ဝဝဝ ထည့္ဝင္လွူဒါန္းခဲ့ဖူးသည္။ ထိုအခ်ိန္အခါေလာက္က အဂၤလိပ္၊ ျပင္သစ္၊ အေမရိကန္၊ ႐ုရွစေသာ လက္နက္နိုင္ငံႀကီးမ်ားသည္ အေရွ႕ဘက္တစ္လႊား၌ အၿပိဳင္နယ္ခ်ဲ႕ေနၾကခ်ိန္ ျဖစ္သျဖင့္ အဆင္အျခင္ႏွင့္ျပည့္စုံေသာ ဘုရင္ပီပီ အားမတန္ မာန္ေလၽွာ့၍ သင့္ျမတ္ေအာင္ဆက္ဆံျခင္း ျဖစ္သည္။ နိုင္ငံျခားတိုင္းျပည္မ်ား ႏွင့္ ပိုမိုသင့္ျမတ္ေစရန္ ၁၂၃၄ ခုႏွစ္တြင္ မင္းတုန္းမင္းသည္ ကင္းဝန္မင္းႀကီးအား သံအႀကီးခန႔္၍ အဂၤလန္ျပည္သို႔ ေစလႊတ္ ေလသည္။

အဂၤလန္သို႔အသြား ျမန္မာသံအဖြဲ႕သည္ ျပင္သစ္၊ အီတလီနိုင္ငံတို႔သို႔ ပါဝင္၍ မဟာမိတ္ျပဳသည္။ ထိုႏွစ္တြင္ပင္ အီတလီနိုင္ငံမွ သံမ်ား ျမန္မာနိုင္ငံသို႔ေရာက္လာကာ ကင္းဝန္မင္းႀကီးႏွင့္ ညိ|ႏွိုင္းေရး သားေသာစာခ်ဳပ္ကိုအတည္ျပဳလက္မွတ္ေရးထိုးၾကသည္။ ေနာက္တစ္ႏွစ္တြင္ ျပင္သစ္သံအဖြဲ႕ ေရာက္လာၾကျပန္သည္။ သို႔ရာတြင္ မင္းတုန္းမင္းတရားႀကီးသည္ ေနျပည္ေတာ္သို႔ ထြက္ဝင္ လာေရာက္ၾကေသာ အဂၤလိပ္သံတို႔အား အျခား အေၾကာင္းတို႔ကိုသာ ေမးျမန္းေျပာဆိုေတာ္မူ၍ အဂၤလိပ္ပိုင္ ေအာက္ျမန္မာနိုင္ငံကို အသိအမွတ္ျပဳရမည့္စာခ်ဳပ္ႏွင့္ စပ္လ်ဥ္း ေသာ စကားကိုမူ အႁမြက္မၽွေျပာဆိုေတာ္မမူဘဲ ယဥ္ေက်း သိမ္ေမြ႕စြာ တိမ္းေရွာင္ေတာ္မူသည္။ ၁၂၃၇ ခုႏွစ္တြင္ အဂၤလိပ္ မင္း၏ သားေတာ္ ဥပရာဇာ ေဝလာမင္းသား အိႏၵိယနိုင္ငံသို႔လာေရာက္ေသာအခါ ကင္းဝန္မင္းႀကီးအား ျမန္မာကိုယ္စား လွယ္အျဖစ္ ေစလႊတ္၍ ႏွုတ္ခြန္းဆက္ေစခဲ့ျခင္ျဖင့္ မဟာမိတ္ ဝတ္တရား ေက်ေအာင္ ေဆာင္ရြက္ေတာ္မူခဲ့ေၾကာင္း ရတနာပုံ ေနျပည္ေတာ္ သတင္းစာ ဒုတိယတြဲ ဂဏန္း ၃၃ တြင္ ေဖာ္ၿပ ထားေလသည္။ မင္းတုန္းမင္းသည္ အဂၤလိပ္၊ ျပင္သစ္၊ အီတလီနိုင္ငံ တို႔ႏွင့္သာမဟုတ္၊ အေမရိကန္နိုင္ငံႏွင့္လည္း ခ်စ္ၾကည္ေရး ရာဇသံမ်ား ေပးပို႔ဆက္သြယ္ခဲ့သည္။ ၁၂၁၈ ခုႏွစ္တြင္ မင္းတုန္းမင္းႀကီးက အေမရိကန္ သမၼတႀကီးဂ်ိမ္းဗတ္ကနန္ထံ သဝဏ္လႊာေပးပို႔၍ အေမရိကန္သမၼတႀကီးက ၁၂၁၉ ခုႏွစ္ တြင္ ၂ ျပည့္ တစ္ျပည္ ခ်စ္ၾကည္ေရးသဝဏ္လႊာ ျပန္လည္ ေပးပို႔ခဲ့သည္။ အေမရိကန္သံေတာ္မ်ားအားလည္း တခမ္းတနား ႀကိဳဆိုခဲ့ေလသည္။ မင္းတရားႀကီးကား နိုင္ငံျခားတိုင္းျပည္မ်ား ႏွင့္ အသင့္အတင့္ က်င့္ေတာ္မူသည္ မွန္ေသာ္လည္း အဂၤလိပ္ တို႔ႏွင့္ မႏၲေလးၿမိဳ႕ရွိ အဂၤလိပ္ ကိုယ္စားလွယ္တို႔က မင္းတရား ႀကီးေရွ႕ေတာ္သို႔ ဝင္ေသာအခါ ဖိနပ္စီး ဓားလြတ္စြဲလ်က္ဝင္လို ေၾကာင္း ေတာင္းဆိုသည္ႏွင့္ ထိုကစ၍ ထိုအဂၤလိပ္သံ အဂၤလိပ္ ကိုယ္စားလွယ္တို႔ကို ဖူးေျမာ္ခြင့္မေပးေတာ့ဘဲ မွူးမတ္တို႔ႏွင့္သာ ဆက္ဆံေစေလသည္။ ျမန္မာ့ဂုဏ္ႏွင့္ ယ်ဥ္ေက်းမွုကိုကား အႏွိမ့္အခ် မခံခဲ့ေခ်။

ၿငိမ္းခ်မ္းေရးဝါဒကို ႏွစ္သက္ေတာ္မူေသာ မင္းတုန္း မင္းတရားႀကီးသည္ နိုင္ငံျခားတိုင္းျပည္မ်ားႏွင့္ ဤသို႔ အသင့္ အျမတ္ ဆက္ဆံခဲ့႐ုံမက ျပည္တြင္း၌လည္း မင္းညီမင္းသား မွူးမတ္ စသည္တို႔အားလည္းေကာင္း၊ ေစာ္ဘြားမ်ားအားလည္း ေကာင္း၊ ခ်င္း၊ ကခ်င္၊ ကရင္၊ ေတာင္အုပ္ ေတာင္ကဲမ်ားအား လည္းေကာင္း အေမ့အက်န္မရွိ အထိုက္အေလ်ာက္ မစ ခ်ီးျမႇင့္၍ နိုင္ငံေတာ္ကို ထိန္းသိမ္းအုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့ေလသည္။ ထို ေၾကာင့္လည္း မင္းတရားႀကီးလက္ထက္ တိုင္းနိုင္ငံၿငိမ္းခ်မ္းခဲ့ ျခင္း ျဖစ္ေလသည္။ မင္းတုန္းမင္းတရားႀကီးသည္ ျပင္ပေဘးကို သံတမန္ မ်ား နည္းအရ ႀကိဳးစားကာကြယ္ေတာ္မူသကဲ့သို႔ တစ္ဖက္၌ လည္း နိုင္ငံတြင္း စီးပြားေရး၊ အုပ္ခ်ဳပ္ေရး၊ သာသနာေရး စသည္တို႔တြင္လည္း အေျမာ္အျမင္ႀကီးစြာ ေဆာင္ရြက္ခဲ့သည္။ မင္းတုန္းမင္းႀကီးသည္ သာသနာကိုေလးစားေသာ မင္း ျဖစ္သည့္အားေလ်ာ္စြာ ၁၂၃၃ ခုႏွစ္တြင္ ပိဋကတ္သုံးပုံကို ပဥၥမသဂၤါယနာတင္ၿပီးေနာက္ ေက်ာက္ျပား ၇၂၉ ခ်ပ္ေပၚတြင္ ကမၸည္းအကၡရာတင္၍ မဟာေလာကမာရဇိန္ ကုသိုလ္ေတာ္ ဘုရားတြင္ စိုက္ထားကိုးကြယ္သည္။

ျမန္မာနိုင္ငံအတြင္း ပထမျပန္ စာေမးပြဲမ်ားကိုလည္း မင္းတုန္း မင္းတရားႀကီးလက္ထက္တြင္ က်င္းပေပးခဲ့သည္။ ( ပထမျပန္ စာေမးပြဲ-။)

သာသနာေရးသာမက ပညာသင္ၾကားေရး ကိုလည္း မင္းတုန္းမင္းသည္ အားေပးသည္။ မွူးသားမတ္သား၊ မင္းညီမင္းသားတို႔ အဂၤလိပ္စာသင္ၾကားေစရန္ ခရစ္ယာန္ဘုန္း ႀကီး ဆရာမွတ္၊ ျပင္သစ္ ဗရင္ဂ်ီဘုန္းႀကီး ဘီဂန္းဒက္တို႔အား လည္း ေျမရာႏွင့္ေငြေၾကး ေထာက္ပံ့သည္။

အေနာက္နိုင္ငံမ်ားသို႔လည္း ပညာေတာ္ သင္ ၉ဝ ေက်ာ္တို႔ကို ေစလႊတ္၍ စက္မွုလက္မွုအတတ္မ်ားကို သင္ေစသည္။ ယင္းတို႔တြင္ ဒီပဲယင္းဝန္ေထာက္ ဦးျမဲ၊ ညီ ဦးခဲ၊ ဖန္ခ်က္ဝန္ ဦးဖန္၊ ေက်ာက္ေျမာင္း အတြင္းဝန္ ဦးေရႊအိုး၊ ျမင္းဝန္ ဦးေအာင္သူ တို႔ပါသည္။ စီးပြားေရး တိုးတက္ေကာင္းမြန္ေစရန္ ပညာေတာ္သင္မ်ား ျပန္လာေသာ အခါ စက္မွုလက္မွုလုပ္ငန္း႐ုံမ်ားကိုဖြင့္ေစသည္။ ေနျပည္ေတာ္ တြင္ ဆန္၊ သၾကား၊ ကၽြန္းသစ္၊ ပိတ္ေခ်ာ ပိတ္ေကာင္းပိုမို ထုတ္လုပ္နိုင္ေစရန္ ဆန္စက္၊ သၾကားစက္၊ သစ္စက္၊ ရက္ကန္းစက္တို႔ကို ဥေရာပတိုက္မွ ဝယ္ယူတည္ေထာင္သည္။ ယင္းစက္႐ုံမ်ားသာမက ဖန္ခ်က္စက္၊ စာပုံႏွိပ္စက္၊ ဒဂၤါးစက္၊ လက္နက္ကိရိယာစက္ စသည္တို႔ကိုဖြင့္လွစ္၍ သားေတာ္ မကၡရာမင္းသားအား ႀကီးၾကပ္အုပ္ခ်ဳပ္ေစသည္။ ေရႊနန္းေတာ္ ႀကီးအတြင္း ေဆာက္လုပ္ေသာ စာပုံႏွိပ္တိုက္ေတာ္မွ ပထမဆုံး ပုံႏွိပ္ေသာစာအုပ္မွာ ေယာအတြင္းဝန္ဦးဘိုးလွိုင္ စီရင္ေရးသား ေသာ ကာယာႏုပႆနာက်မ္း ျဖစ္သည္။ တိုင္းသူျပည္သားမ်ား သက္သာေခ်ာင္ခ်ိေရးအတြက္ ေငြေၾကး လြယ္ကူစြာသုံးစြဲနိုင္ရန္ မင္းတုန္းမင္းတရားႀကီးသည္ ၁၂၂၉ ခုႏွစ္မွစ၍ ေဒါင္းတံဆိပ္ ဒဂၤါမ်ားကို သြန္းလုပ္သုံးစြဲေစသည္။ နိုင္ငံေတာ္တြင္ ပုဂံေခတ္ကစ၍ အျမစ္တြယ္ခဲ့ေသာ ကံေကၽြးခ်ပေဒသရာဇ္စနစ္ႏွင့္ အခြန္ေတာ္ ေကာက္ခံစနစ္တို႔ကို ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲ၍ ၁၂၂၉ ခုႏွစ္က စတင္ကာ စနစ္တက်၊ အခြန္ေတာ္ခန႔္ခြဲသည္။ ေရွးက နယ္စား ၿမိဳ႕စား ရြာစားမ်ားက အခြန္ေတာ္ကို ေကာက္ခံၿပီးလၽွင္ မိမိတို႔အတြက္ ေဝပုံစုကိုႏုတ္ ကာ ဘ႑ာေတာ္တိုက္သို႔ေပးပို႔ရာ ယင္းတို႔က ပို၍ေကာက္ခံ လၽွင္ ဆင္းရဲသားတို႔ နစ္နာရသည္။ ထိုေၾကာင့္ မင္းတုန္းမင္း ၏ လက္ထက္တြင္ နယ္စားပယ္စားမ်ားျဖင့္လည္းေကာင္း၊ ၿမိဳ႕စားရြာစားမ်ားျဖင့္လည္းေကာင္း မင္းတိုင္းေၾကး အခြန္ေတာ္ စသည္ မေကာက္ခံေတာ့ဘဲ ဝင္ေငြႏွင့္ အိမ္ေထာင္စုအလိုက္ သာ စည္းၾကပ္ေသာ သႆေမဓ အခြန္ေတာ္ကို ေကာက္ခံေစ သည္။ အမွုထမ္းအရာထမ္းမ်ားကိုလည္း ေရွးကကဲ့သို႔ ၿမိဳ႕စား ရြာစား မေပးေတာ့ဘဲ သႆေမဓခြန္ေကာက္ခံရေငြမွ လစာ ရိကၡာေတာ္မ်ား ေပးကမ္းခ်ီးျမႇင့္ေလသည္။ ေနျပည္ေတာ္ အရပ္ ေလးမ်က္ႏွာ၌ သက္ႀကီးရြယ္အိုတို႔ မွီခိုေနထိုင္ရန္ သူအို႐ုံမ်ား ထားသည္။ နာမက်န္းသူတို႔အတြက္လည္း ေနျပည္ေတာ္တြင္ သူနာ႐ုံ ၁ဝ ႐ုံထား၍ အတြင္းလူနာ၊ အျပင္လူနာအျဖစ္ ကုသ ေပးသည္။ သမားေတာ္ ၃ ေယာက္စီ အလွည့္က်ကုသရသည္။ လယ္ေျမေပါမ်ားေသာ ျမန္မာနိုင္ငံ ေအာက္ပိုင္းကို အဂၤလိပ္တို႔ သိမ္းယူထားသျဖင့္ မင္းတုန္းမင္းသည္ မိမိနိုင္ငံေတာ္ပိုင္နက္တြင္ ေတာမ်ားကိုခုတ္ထြင္ရွင္းလင္း၍ လယ္လုပ္ ငန္းကို အႀကီးအက်ယ္လုပ္ကိုင္ေစသည္။ မိုးနည္းသျဖင့္ စပါးစိုက္ပ်ိဳးရန္ မိုးေရအလုံအေလာက္ မရသည္ကို မူးျမစ္ေဒသ ၌လည္းေကာင္း၊ လယ္တြင္းကိုးခရိုင္ (ေက်ာက္ဆည္ခရိုင္) ၌ လည္းေကာင္း ရွိေသာဆည္ေဟာင္း ေျမာင္းေဟာင္းမ်ားကို ထပ္မံျပဳျပင္သည္။ မိတၳိလာကန္မွစ၍ ကန္အေျမာက္အျမားကို လည္း ျပဳျပင္သည္။ မႏၲေလးၿမိဳ႕ အေရွ႕ဘက္ နႏၵာကန္ကို ျပဳလုပ္၍ လယ္ပယ္တည္ကာ လယ္သမားမ်ားကို စရိတ္ေၾကး ေငြ ေထာက္ပံ့သည္။ ကုန္စည္မ်ားကို ဘုရင္တစ္ဦးတည္း ေရာင္းဝယ္ခြင့္ကို ဖ်က္သိမ္း၍ အဂၤလိပ္နယ္ထဲသို႔ ကုန္စည္မ်ား လြတ္လပ္စြာ ေရာင္းခြင့္ျပဳသည္။

နိုင္ငံသူ နိုင္ငံသားတို ထက္ေအာက္စုန္ဆန္ခရီးသြားလာမွုလြယ္ကူေစရန္
ေရနန္းစၾကာ၊ ေရနန္းယာဥ္သာ၊ ျမနန္း စၾကာ၊ စၾကာယာဥ္မြန္၊ စၾကာယာဥ္ပ်ံ၊ တုယာဥ္ပ်ံခ်ီ၊ တုယာဥ္ ပ်ံေက်ာ္ဟူေသာ မီးသေဘၤာခုနစ္စင္းကိုလည္း ဝယ္ယူအသုံးျပဳ သည္။ အဂၤလိပ္မင္းပိုင္ ျမန္မာနိုင္ငံႏွင့္ ျမန္မာမင္းပိုင္ ျမန္မာ နိုင္ငံတို႔သည္ မင္းအခ်င္းခ်င္း ဆက္ဆံမွုေကာင္းေသာေၾကာင့္ တစ္ေၾကာင္း၊ ခရီးသြားလာမွု လြယ္ကူသျဖင့္တစ္ေၾကာင္း၊ မင္းတုန္းမင္းတရားႀကီး လက္ထက္ေတာ္၌ တစ္နိုင္ငံတည္း ကဲ့သို႔ အကူးအသန္းအဆက္အဆံမျပတ္ ရင္းႏွီးျမဲရင္းႏွီးၾက သည္။ အထက္ျမန္မာနိုင္ငံမွ ကင္းဝန္မင္းႀကီး အစရွိေသာ ျမန္မာမွူးမတ္မ်ား အဂၤလိပ္မင္းပိုင္ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕သို႔ေရာက္ေသာ အခါ ၿမိဳ႕သူၿမိဳ႕သားမ်ားက အေရးတယူ ျပဳစုခဲ့ၾကသည့္ အနည္း တူ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ရွိ ေရႊတိဂုံေစတီေတာ္၌ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕သူၿမိဳ႕သားမ်ား ကေရႊခ်၍ ထီးတင္လိုေသာအခါ မင္းတုန္းမင္းႀကီးက ရတနာ ကိုးပါး စီျခယ္ေသာ ထီးေတာ္ကို လည္းေကာင္း၊ လုံးေတာ္ျပည့္ ေရႊခ်နိုင္ေအာင္ ေရႊဆိုင္းမ်ားကိုလည္းေကာင္း ေပးပို႔လွူဒါန္းခဲ့ ေလသည္။ မင္းတုန္းမင္းတရားႀကီးသည္ နိုင္ငံေတာ္အတြင္း ဆက္သြယ္ေရး ပိုမိုလြယ္ကူေစရန္ ေၾကးနန္းတိုင္မ်ားကိုလည္း စိုက္ထူ အသုံးျပဳခဲ့သည္။ ထိုမၽွသာမက ေခတ္ႏွင့္ ေလ်ာ္ညီစြာ ေန႔စဥ္ ျဖစ္ပ်က္ေပၚေပါက္လ်က္ရွိေသာက်ိဳးေၾကာင္းခ်င္းတ မ်ား၊ သတင္းမ်ား၊ အႀကံဉာဏ္ ေပးခ်က္မ်ားႏွင့္ ေဝဖန္ခ်က္ မ်ားကို တိုင္းသူျပည္သားတို႔ ပြင့္လင္းစြာ ဖတ္ရွုေရးသားနိုင္ၾက ေစရန္ မင္းတုန္းမင္းတရားႀကီးသည္ ၁၂၃၆ ခုႏွစ္တြင္ ရတနာပုံေနျပည္ေတာ္ သတင္းစာကို ထုတ္ေဝေစခဲ့သည္။ စာတည္းမွာ ဖိုးဝဇီရျဖစ္သည္။

လဆန္း ၇ ရက္၊ ၁၃ ရက္၊ လဆုတ္ ၇ ရက္၊ ၁၃ ရက္ေန႔မ်ားတြင္ ထုတ္၍ တစ္လ ၄ ႀကိမ္ ထြက္ေလသည္။ မင္းတရားႀကီးသည္ သတင္း စာေရးသားမွုတြင္ အခ်က္ ၂၆ ခ်က္ႏွင့္ လြတ္လပ္ခြင့္ေပးခဲ့ သည္။

မင္းတရားႀကီးအား ယင္းသို႔ ျပည္တြင္းလုံျခဳံေရး၊ နိုင္ငံတြင္း စက္မွုလက္မွုထြန္းကားေရး၊ နိုင္ငံေတာ္ စည္ပင္ သာယာေရးစေသာ နိုင္ငံအုပ္ခ်ဳပ္ေရး၌ အေျမာ္အျမင္ႀကီး၍ ထက္ျမက္ေသာ ညီေတာ္ ကေနာင္မင္းသားက အျမဲတေစ ဂ႐ုစိုက္ ၍ အကူအညီေပးခဲ့သျဖင့္ ေအာင္ျမင္ခဲ့သည္။ မင္းတရားႀကီး မူကား ေလာကီေရးရာမ်ားထက္ ေလာကုတၱရာေရးရာမ်ားတြင္ အာ႐ုံစိုက္သျဖင့္ နိုင္ငံကာကြယ္ေရး၊ စစ္တပ္မ်ားေခတ္မီေရး၊ လက္နက္ တပ္ဆင္ေရးတို႔တြင္ လစ္ဟင္းခဲ့သည္။ မင္းတရား ႀကီးသည္ သတၱဝါတို႔၏ အသက္အႏၲရာယ္မ်ားေစသည္ဟုယူဆ ကာ လက္နက္ဆန္းမ်ားထြင္ျခင္းကို ပိတ္ပင္ခဲ့ေလသည္။ အေျမာ္အျမင္ႀကီးစြာႏွင့္ ယင္းကဲ့သို႔ မင္းတရားႀကီးတို႔ ညီေနာင္ ၂ ပါး ႀကိဳးပမ္းေဆာင္ရြက္ေနစဥ္ ၁၂၂၈ ခုႏွစ္တြင္ စည္းလုံးညီညြတ္မွုကိုပ်က္ျပားေစေသာ နန္းတြင္းလုပ္ႀကံမွုႀကီး ေပၚေပါက္လာသျဖင့္ ေလွေလွာ္ရင္း တက္က်ိဳး ျဖစ္ခဲ့ရေလ သည္။ ညီေတာ္ ကေနာင္မင္းသားအား မင္းတုန္းမင္းႀကီးက အိမ္ေရွ႕အရာ ေပးအပ္သည္ကို မေက်နပ္ေသာ သားေတာ္ ျမင္းကြန္းႏွင့္ ျမင္းခုန္တိုင္မင္းသားတို႔ ပုန္ကန္သျဖင့္ နိုင္ငံ ေတာ္ကို ေခတ္သစ္ နိုင္ငံေတာ္ျဖစ္ေအာင္ ထူေထာင္ခဲ့ေသာ ကေနာင္မင္းသားႀကီး တိမ္းပါးခဲ့ေလသည္။

မင္းတုန္းမင္းႀကီးမူကား ၿမိဳ႕ေတာ္အတြင္း ဝင္ႏွင့္သျဖင့္ သီသီကေလး လြတ္ေလသည္။ တစ္ဖန္ အိမ္ေရွ႕ ဘုရားလြန္ေလေသာ္ အိမ္ေရွ႕မင္း သားေတာ္ ပန္းထိမ္းမင္းသား ေရႊဘိုသို႔ထြက္၍ ပုန္ကန္သည္ကို ဖမ္းဆီးကြပ္မ်က္ရသည္။ ထို အခ်ိန္မွစ၍ မင္းတရားႀကီးသည္ သားေတာ္မ်ားကို အိမ္ေရွ႕ မေပး၊ အေႁခြအရံ အမွုထမ္းတို႔ကို ႐ုပ္သိမ္းထားသည္မွာ နတ္ရြာစံသည္အထိ ျဖစ္သည္။ ထိုေၾကာင့္လည္း မင္းတရားႀကီး နတ္ရြာစံေသာအခါ ထီးေမြ နန္းေမြကိစၥ ရွုပ္ေထြးခဲ့ရေလသည္။ ၁၂၄ဝ ျပည့္ႏွစ္ ဝါေခါင္လတြင္ မင္းတရားႀကီး က်န္းမာေတာ္ မမူ၍ တိုင္းေရးျပည္ေရးတို႔ကို ေဆြးေႏြးေဆာင္ရြက္ျခင္းမျပဳနိုင္ ေသာ အေျခအေနေရာက္ေလေသာ္ ဆင္ျဖဴမရွင္မိဖုရားႀကီးႏွင့္ အလိုပါ မွူးေတာ္မတ္ေတာ္တို႔တိုင္ပင္၍ သားေတာ္ သီေပါ ၿမိဳ႕စားသီေပါမင္းအား ေတာ္သလင္းလျပည့္ေက်ာ္ ၉ ရက္ေန႔တြင္ အိမ္ေရွ႕ ႏွင္းေလသည္။

မင္းတရားႀကီး၏ေရာဂါေတာ္သည္ တိုးသည္ထက္တိုးလာကာ သကၠရာဇ္ ၁၂၄ဝ ျပည့္ႏွစ္ သီတင္းကၽြတ္လဆန္း ၆ ရက္ အဂၤါေန႔၌ သက္ေတာ္ ၆၄ ႏွစ္၊ နန္းစံ ၂၆ ႏွစ္တြင္ နတ္ရြာစံလြန္ေတာ္မူသည္။ မင္းတုန္းမင္း ႀကီးတြင္ ရတနာေဒဝီ မိဖုရားေခါင္ႀကီးအျပင္ အိမ္နိမ့္စံစဥ္က ေကာက္ယူေတာ္မူေသာ ေျမာက္နန္းမိဖုရား မယ္သဲ၊ ဘႀကီး ေတာ္ႏွင့္ မိဖုရားေခါင္ႀကီးမယ္ႏုမွျမင္ေသာ အလယ္နန္းမိဖုရား ဆင္ျဖဴမရွင္တို႔အပါအဝင္ ထင္ရွားေသာ မိဖုရား ၄၅ ပါး ရွိ၍ သားေတာ္ ၅၅ ပါး၊ သမီးေတာ္ ၅၃ ပါး ေပါင္း ၁ဝ၈ ပါး ရွိ သည္။

မင္းတုန္းမင္း၏ အေလာင္းေတာ္ကို မႏၲေလးၿမိဳ႕တြင္ သၿဂႋဳဟ္၍ အရိုးျပာသာဒ္ တည္ထားလ်က္ရွိသည္။ မင္းတရား ႀကီး နတ္ရြာစံရာ ေရႊနန္းေဆာင္ကို သားေတာ္ သီေပါမင္း လက္ထက္ ဖ်က္၍ အတုမရွိေက်ာင္းေတာ္ႀကီး ဝင္းအတြင္း၌ ဖ်က္သိမ္းသည့္ ပႏၷက္ပုံအတိုင္း ေရႊနန္းေတာ္ေက်ာင္း ေဆာက္ လုပ္ လွူဒါန္းထားသည္။မင္းတရားႀကီးကား သေဘာျပည့္ဝသည္။ အေျမာ္ အျမင္ႏွင့္ ျပည့္စုံသည္။ ျပည္သူ႔အက်ိဳးကို ၾကည့္သည္။ စစ္ကို မလိုလား၊ သနားတတ္သူျဖစ္သည္။ ရတနာသုံးပါးကို အလြန္ ေလးစား ရိုေသသည္။

မင္းတရားႀကီး၏ ကုသိုလ္ေတာ္မ်ားကား မႏၲေလး ေတာင္ေပၚတြင္ တည္ေဆာက္ထားေသာ တန္ေဆာင္း ျပာသာဒ္ ေတာ္ႀကီးႏွင့္တကြ ဗ်ာဒိတ္ညႊန္းေရႊရပ္ေတာ္ႀကီးဘုရား၊ ေတာင္ ေျခရွိ မဟာသက် မာရဇိန္ေက်ာက္ေတာ္ႀကီးဘုရား၊ စႏၵမုနိ ဘုရားႏွင့္ မဟာေလာက မာရဇိန္ေစတီေတာ္၊ ထိုေစတီေတာ္ အတြင္းရွိ ပိဋကတ္သုံးပုံ ေက်ာက္ခ်ပ္ႏွင့္ အုတ္ဂူ ၇၂၉ ခုစီ၊ ရန္ကင္းေတင္ေျခရွိ မဟာေက်ာ္ေစတီေတာ္၊ ေရႊတိဂုံေစတီ ထီး ေတာ္ႏွင့္ လုံးေတာ္ျပည့္ ေရႊဆိုင္းေတာ္ခ်ျခင္း၊ ဘုရားပြင့္ေတာ္မူ ရာ မဟာေဗာဓိပင္ေတာ္ အေနာက္ေျမာက္ဘက္တြင္ အုတ္ဇရပ္ ေတာ္ႀကီးတစ္ေဆာင္၊ အစၥလာမ္ဘာသာဝင္တို႔ အထြတ္အျမတ္ ထားသည့္ မကၠာၿမိဳ႕ ဘုရားဝတ္ျပဳသည့္ေက်ာင္းအနီး စတုဒီသာ ဇရပ္ႀကီးတစ္ေဆာင္ႏွင့္ ပ႒ာန္းေဟာ သိမ္ႀကီးတစ္ေဆာင္၊ မဟာေဗာဓိ ဒကၡိဏသာခါ လက္ယာေတာင္ကိုင္းကို ျမတ္စြာ ဘုရား အရပ္ေတာ္ပမာဏအတိုင္း ႐ုပ္ပြားေတာ္ျမတ္ ထုလုပ္ ကိုးကြယ္သည့္အျပင္ အပၸရာဇိတပလႅင္ေျမကို ဌာပနာသြင္း၍ တစ္မိုက္ ေလးသစ္ခန႔္ ေရႊခ်ေစတီေတာ္ ထုလုပ္ၿပီးလၽွင္ မွန္အိမ္ထည့္သြင္းကာ ရွစ္ေသာင္း ေလးေထာင္ေသာ ရဟန္း ရွင္လူ အေပါင္းတို႔အား တစ္ဆူက်စီ ေဝငွေပးေစေတာ္မူသည္။ ေရႊၿမိဳ႕ေတာ္ အေရွ႕ေျမာက္ဘက္တြင္ အတုလေဝယန္ အုတ္ ေက်ာင္းေတာ္ႀကီး၊ အေရွ႕ျပင္တြင္ ေက်ာင္းရံ ၂ဝ ႏွင့္တကြ မဟာအတုလဘုံစံ ေရႊေက်ာင္းေတာ္ႀကီး၊ အေနာက္ဘက္တြင္ ေက်ာင္းရံ ၂ဝ ႏွင့္တကြမဟာေဇာတိကာရာမတိုက္ရတနာဘုံစံ
ေက်ာင္းေတာ္ႀကီးတို႔ကို ေဆာက္လုပ္လွူဒါန္းေလသည္။ ထိုမၽွ မက ေရႊၿမိဳ႕ေတာ္ဝန္းက်င္၌ အုတ္ဇရပ္ေတာ္မ်ား၊ ဓမၼာ႐ုံ ဇရပ္မ်ား၊ တရားတင္းကုပ္မ်ား၊ ေရကန္မ်ား စသည္တို႔ကို ေျမာက္ျမားစြာ လွူဒါန္းေတာ္မူသည္။ သာသနာေတာ္ စင္ၾကယ္ ရန္ ဟူေသာ ရည္ရြယ္ခ်က္ျဖင့္ မင္းတုန္းမင္းတရားႀကီးသည္ ၁၂၁၇ ခုႏွစ္တြင္ ဆရာေတာ္မ်ားႏွင့္တိုင္ပင္၍ ဓမၼဝိနယအမိန႔္ ေတာ္ျပန္တမ္းကို မင္းမိန႔္ႏွင့္ ထုတ္ျပန္သည္။ သို႔ရာတြင္ မင္းတရားႀကီး ရည္ရြယ္ေတာ္မူရင္းသို႔ မေရာက္ဘဲ ယင္းဓမၼ ဝိနယစာတမ္းကို အေၾကာင္းျပဳ ဂိုဏ္းကြဲမွု စေသာ မလိုအပ္ သည့္ ျဖစ္ရပ္မ်ား ေပၚေပါက္ခဲ့ရသည္။ မင္းတရားႀကီးသည္ ျပည္သူျပည္သား အေပါင္းတို႔အားလည္း သီလႏွင့္ ကုသိုလ္ တရား မေမ့မေလ်ာ့ေစရန္ လစဥ္လဆန္း ၅ ရက္ေန႔ ေရာက္ တိုင္း ဂ႐ုဓမၼ အမိန႔္ေတာ္ ျပန္တမ္းႀကီးကို ျပည္တြင္းျပည္ပ လွည့္လည္ဖတ္ၾကား စည္လည္ေစသည္။ ယင္းသို႔ျဖင့္ သာသနာ ေနေရာင္လေရာင္ပမာ ထြန္းေျပာင္ေစရန္ မင္းတရား ႀကီး အားေပးခ်ီးေျမွက္ေတာ္ မူသည္။ မင္းတုန္းမင္းတရားႀကီးလက္ထက္ သာသနာေရးသာ မက စာေပလည္းထြန္းကားသည္။ ကဗ်ာ လကၤာဘက္၌ စာ ေကာင္းေပေကာင္းႀကီးမ်ား ထြန္းကားခဲ့သည့္နည္းတူ စကားေၿပ ဘက္၌လည္း ယခင္ေခတ္မ်ာကထက္ ပိုမိုေကာင္းမြန္ေသာ စာ ႀကီးေပႀကီးမ်ားကို ေတြ႕နိုင္သည္။ မင္းတရားႀကီးလက္ထက္တြင္ ေဘာလယ္ဟူေသာ ကဗ်ာသီခ်င္းတစ္မ်ိဳးႏွင့္ ညဉ့္ခ်င္းၿပီး ျပဇာတ္အေရးအသားမ်ား ေပၚေပါက္လာသည္။ ဘႀကီးေတာ္ လက္ထက္ ေရးသားေသာ မွန္နန္းရာဇဝင္သည္ ၁၁၈၃ ခုႏွစ္ အထိသာ ေရာက္သျဖင့္ မင္းတုန္းမင္းတရားႀကီး လက္ထက္ ဆက္လက္ေရးသားေစရာ ကုန္းေဘာင္ဆက္ မဟာရာဇဝင္ဟူ၍ ေပၚေပါက္လာသည္။ ထိုမင္းလက္ထက္ ထင္ရွားေသာ စာဆို ေတာ္မ်ားကား ဦးေရႊျခည္၊ စေလဦးပုည၊ လွိုင္ထိပ္ေခါင္တင္၊ ေယာအတြင္းဝန္ ဦးဘိုးလွိုင္၊ ကင္းဝန္မင္းႀကီး ဦးေကာင္း၊ မန္လည္ဆရာေတာ္ စသည္တို႔ျဖစ္သည္။

မင္းတုန္းမင္းတရားႀကီးသည္ ျမန္မာနိုင္ငံႏွင့္ ကုန္းေဘာင္မင္းဆက္၏ ဒုတိယ ေနာက္ဆုံး ဘုရင္ျဖစ္ၿပီး ၁၈၀၈ ခုႏွစ္ ၊ ဇူလိုင္လ (၈) ရက္ေန႔တြင္ အမရပူရ၌ ေမြးဖြားခဲ့သည္။ ငယ္နာမည္မွာ ေမာင္လြင္ျဖစ္သည္။ ညီေတာ္ ကေနာင္မင္းသားႏွင့္အတူ ေရႊဘိုသို႔သြားကာ ေနာင္ေတာ္ ပုဂံမင္းအား ပုန္ကန္ၾကသည္။ ပုန္ကန္သည့္အစီအစဥ္ ေအာင္ျမင္ကာ ကုန္းေဘာင္မင္းဆက္၏ ၁၀ ပါးေျမာက္ ဘုရင္ျဖစ္လာသည္။ ဘုရင္ ျဖစ္လာၿပီးေနာက္ ေနျပည္ေတာ္ကို မႏၲေလးသို႔ ၁၈၅၄ တြင္ ေျပာင္းေရႊ႕နန္းစိုက္ခဲ့ၿပီး ညီေတာ္ ကေနာင္မင္းသားႀကီး ကို အိမ္ေရွ႕စံ အျဖစ္ အပ္ႏွင္းခဲ့သည္။ မင္းတုန္းမင္းတရားႀကီး လက္ထက္တြင္ ကေနာင္မင္းသားႀကီး၏ စီမံခန႔္ခြဲမွုျဖင့္ ၿဗိတိန္ ၊ ျပင္သစ္ ၊ အီတလီႏွင့္ အေမရိကန္ နိုင္ငံမ်ားသို႔ ပညာေတာ္သင္မ်ား ေ

ျပည္ေထာင္စုရဲ့ သူရဲေကာင္း သီဟသူရ ဒုတပ္ၾကပ္ Za Kaia

ျပည္ေထာင္စုရဲ့ သူရဲေကာင္း သီဟသူရ ဒုတပ္ၾကပ္ Za Kaia

Zomi History   9:59:00 PM

By: Salai Van Cung Lian (UK)

ဗမာ႔တပ္မေတာ္သမိုင္းတစ္ေလ်ွာက္တြင္ သူရသတၱိဆိုင္ရာ စြမ္းရည္ဘြဲ႕တံဆိပ္မ်ားထဲ၌ ဒုတိယ အျမင့္မားဆံုးတံဆိပ္ျဖစ္သည္႔ သီဟသူရ ဘြဲ႔တံဆိပ္ျဖင္႔ ဂုဏ္ျပဳ၊ ခ်ီးျမွင္႔ျခင္းခံရသူ ၄၆ ဦးထဲတြင္ ခ်င္းအမ်ိဳးသား မ်ိဳးခ်စ္သူရဲေကာင္း ဒုတပ္ၾကပ္ Za Kaia (ကိုယ္ပိုင္အမွတ္ ၅၀၉၉၆) သည္လည္း တစ္ဦးအပါအ၀င္ျဖစ္သည္။ ျခေသၤ့ကဲ့သို႔ ရဲရင္ျခင္းဂုဏ္ပုဒ္ေဆာင္ သီဟသူရဘြဲ႔သည္ မိမိအသက္အႏၱရယ္ ကိုမငဲ့ကြက္ပဲ၊ က်ေရာက္သည့္တာ၀န္ကို အထူးေက်ပြန္စြာ ထမ္းေဆာင္ေသာ တပ္မေတာ္သားမ်ား ႏွင့္ အရပ္သူအရပ္သားမ်ားအား ခ်ီးျမွင့္ျခင္းျဖစ္သည္။ Za Kaia သည္ဟြာလ္းငိုးမ်ိဳးႏြယ္စုမွျဖစ္ျပီး Pu Ngaih Thula ႏွင္႔ Pi Thang Ngovi တို႔၏သားျဖစ္သည္။ ၁၉၂၆ ခုႏွစ္တြင္ ခ်င္းျပည္နယ္ေျမာက္ပိုင္း၊ တီးတိန္ခရိုင္၊ ဇိမ္းသဲ (Zimte) ရြာတြင္ဖြားျမင္သည္။ သူအရြယ္ေရာက္ျပီး အသက္ ၂၀ ျပည္႔ေသာအခါ အျခားခ်င္းအမ်ိဳးသားမ်ားနည္းတူ စစ္တပ္ထဲသို႔၀င္ေရာက္ခဲ့သည္။ ထိုအခ်ိန္ကမူ ခ်င္းျပည္နယ္တြင္(ျဗိတိသ်ွအစိုးရ၀န္ထမ္းမွအပ) လယ္ယာလုပ္ငန္းမွလြဲ၍ အျခားလုပ္ကိုင္ရန္ လုပ္ငန္းမ်ား မရိွခဲ့ေပ။ ျဗိတိသ်ွတပ္မေတာ္မွ လစာေကာင္းေကာင္းေပးသည္႔အျပင္၊ တပ္မေတာ္သည္ ခ်င္းမ်ိဳးသားတို႔အတြက္ အေကာင္းဆံုးပညာေရး ရရွိႏိုင္သည္႔ေနရာျဖစ္သည္။ ေနာက္ျပီး ခ်င္းေတာင္တန္း ျပင္ပသို႔ စြန္႔စားႏိုင္ေသာ အခြင့္အေရးမ်ားသည္း ရရွိနိုင္ခဲ့သည္။ သူသည္ ေမျမိဳ႔ (ျပင္ဦးလြင္) ရိွ အမွတ္ (၂) ဗမာ႔ေသနတ္ကိုင္တိုင္းရင္းသားတပ္ တြင္ စတင္ အမႈထမ္းခဲ့သည္။ ၁၉၄၈ ခုႏွစ္တြင္ ဒုတပ္ၾကပ္အျဖစ္ ရာထူးတိုးျခင္းခံရျပီး တပ္စိတ္ (တပ္သား ၁၀ ဦး)တပ္မွဴးျဖစ္လာခဲ့သည္။ လြတ္လပ္ေရးရကာစတြင္ ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ တည္ျငိမ္ေအးခ်မ္းမႈမရိွဘဲ အခက္အခဲမ်ား၊ ပဋိပကၡေပါင္း စံုမ်ားႏွင့္ ျပည့္ႏွက္ေနခဲ့ရာ ျပည္တြင္းစစ္ၾကီးနဲ႔ ရင္ဆိုင္ခဲ့ရသည္။ ၁၉၄၉ ခုႏွစ္ ဒီဇင္ဘာလတြင္ ဒုတပ္ၾကပ္ Za Kaia ပါ၀င္သည္႔ အမွတ္ (၂) ဗမာေသနတ္ကိုင္တပ္ရင္းမွ၊ တပ္ခြဲ”ဂ” (အင္အား ၁၅၀ ခန္႕) သည္ကယားျပည္နယ္သို႔ ခ်ီတက္ခဲ့ၾကသည္။ ဒီဇင္ဘာ ၁၂ ရက္ေန႔တြင္ “ဂ” တပ္ခြဲႏွင့္ Karen National Defence Organization (KNDO) တပ္ဖြဲ႔မွ အင္အား ၈၀၀ ခန္႔တို႔သည္ လြိဳင္ေကာ္ျမိဳ႔အေနာက္ဖက္ရွိနန္းမိခံုရြာအနီး၌ ျပင္းထန္စြာ တိုက္ပြဲဆင္ႏြဲခဲ့ၾကသည္။ ဒုတပ္ၾကပ္ Za Kaia ႏွင္႔ တပ္ခဲြသည္ လူအင္အား၊ လက္နက္အင္အားခ်င္းမမ်ွ၍ အက်ပ္ေတြ႔ခဲ့ရသည္။ ဒုတပ္ၾကပ္ Za Kaia ႏွင္႔ သူ႔တပ္စိပ္သည္ ခံတပ္လိုင္းတစ္ခုမွ KNDO တပ္သားမ်ားအား ျပန္လည္ခုခံခဲ့ၾကသည္။ တပ္ခြဲတစ္ခြဲလံုးသည္ KNDO တပ္သားမ်ား၏ ပိညပ္ျခင္းကိုခံရသျဖင္႔ ေရွ့မတိုးႏိုင္ျဖစ္ခဲ့ရသည္။ ဒီလိုနဲ့ ဒုတပ္ၾကပ္ Za Kaia ကတပ္ခဲြမွဴးထံတြင္ “ဗိုလ္ၾကီး ငါတို႔ဒီတိုင္းဆက္သြားရင္ေတာ႔ မျဖစ္ေတာ႔ဘူး ငါတို႔အားလံုးေသကုန္ၾကလိမ့္မယ္။ ေနာက္ျပန္ဆုတ္မွျဖစ္ေတာ႔မယ္။ တပ္ခြဲတစ္ခြဲလံုး ေနာက္ဆုတ္ပါ။ ငါနဲ႔ငါ႔တပ္စိတ္က ငါတို႔အသက္ကိုစေတးျပီး ဒီခံတပ္လိုင္းမွာက်န္ရစ္ခဲ့မယ္။ တပ္ခြဲတစ္ခြဲလံုး ဆုတ္ခြာနိုင္ရန္ ခံပစ္ေပးမယ္” ဟုေျပာၾကားခဲ့ျပီးေနာက္တပ္ခြဲမွဴးသည္ ဆုတ္မိန္႔ေပးခဲ့ရေတာ႔သည္။ ဒုတပ္ၾကပ္ Za Kaia ႏွင္႔ သူတပ္စိတ္သည္ ေနာက္ဆံုးခံတပ္တြင္ က်န္ရစ္ျပီး တိုးလာေသာ KNDO တပ္သားမ်ားအား အရွံဳးမေပးဘဲ ဆက္လက္ခုခံခဲ့ၾကသည္။ KNDO တပ္သားမ်ားမွ လက္နက္ခ်ရန္ အၾကိမ္ၾကိမ္လွမ္းေအာ္ေသာ္လည္း လက္နက္မခ်၊ သူ႔ေဘး၌က်ဆံုးခဲ့ေသာ ရဲေဘာ္တို႔ထံမွ က်ီမ်ားဆက္ယူရင္း တိုင္းျပည္အတြက္ အသက္ေပးတိုက္ပြဲ၀င္ခဲ့ရသည္။ ဒုတပ္ၾကပ္ Za Kaia ႏွင္႔ သူ႔တပ္စိတ္သည္ အမွတ္ (၂) ဗမာ႔ေသနတ္ကိုင္တပ္ရင္း မွ တပ္ခဲြ “ဂ” တစ္တပ္ခြဲလံုး စနစ္တက် ေအာင္ျမင္စြာ ခြာစစ္ဆင္ႏုိင္ရန္ ရြပ္ရြပ္ခၽြံခၽြံ သက္စြန္႔ႀကိဳးပမ္း ကာကြယ္တုိက္ ခုိက္ခဲ့ေသာေၾကာင့္ ဒုတပ္ၾကပ္ Za Kaia အား ျပည္ေထာင္စုဗမာႏုိင္ငံေတာ္မွ ၁၉၅၁ ခုႏွစ္တြင္ အမိန္႔အာဏာ – ၄/အထူး/၅၁ အရ သီဟသူရဘြဲ႔တံဆိပ္အား ခ်ီးျမွင္႔ခံရျခင္းျဖစ္သည္။ ထိုအခ်ိန္က ၀န္ၾကီးခ်ဳပ္ဦးနု ခ်င္း၀ိေဒသတိုင္းျမိဳ႔ေတာ္ (ေနာက္ခ်င္းျပည္နယ္) ဖလမ္းျမိဳ႔သို႔လာေရာက္ခဲ့စဥ္က ၀န္ၾကီးခ်ဳပ္ကိုယ္တိုင္ သီဟသူရ ဒုတပ္ၾကပ္ ၏မိခင္ထံသို႔ သီဟသူရ ေရႊတံဆိပ္ႏွင္႔ ေငြသား ၅၀၀၀ က်ပ္ခ်ီးျမွင္ခဲ့သည္။ ေနာက္ျပီး သူမိခင္အား သူ႔သားမွခံစားရမည္ ပင္စင္လစာတစ္လ ၄၀ က်ပ္လည္း ရရွိေစခဲ့သည္။ 
Reference: http://www.myanmartatmadaw.net/2014/02/blog-post.html
Za Kaia story as written in “MI HUAISENTE CHAWIMAWINA” magazine pages 69, 70. blished by W.O II Khuangliankhama, Tahan-sanmyo. Many thanks to Pu Ro Dinga. +++++++++++++++++++++++++++ သူ႔အေၾကာင္းအား Wikipedia တြင္လည္းဖတ္ရွဳႏိုင္ျပီျဖစ္သည္။ Pleae Click >>>>>>>>> https://en.wikipedia.org/wiki/Za_Kaia

Ref: Chin World Media

ခ်င္းနယ္ခ်ဲ႔ေတာ္လွန္ေရးေခါင္းေဆာင္ ဗိုလ္ခိုင္ကမ္း၏ တစ္ဦးတည္းေသာသား Subedar Major Ngin Zam (O.B, B.G.M)

ခ်င္းနယ္ခ်ဲ႔ေတာ္လွန္ေရးေခါင္းေဆာင္ ဗိုလ္ခိုင္ကမ္း၏ တစ္ဦးတည္းေသာသား Subedar Major Ngin Zam (O.B, B.G.M)

Zomi History   9:46:00 PM

 ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္း ႏွင္႔ ခ်င္းေတာင္တပ္ရင္း (Chin Hills Battalion) သမိုင္း
Salai Van Cung Lian (UK)
▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄

ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္းသည္ ၁၉၄၆ ခုႏွစ္၊ စက္တင္ဘာလတြင္ ဗမာႏိုင္ငံေတာ္အလုပ္အမွဳေဆာင္ေကာင္စီသို႔ ဒု-ဥကၠဌအျဖစ္ခန္အပ္ျခင္းခံရျပီး ကာကြယ္ေရးႏွင္႔ႏိုင္ငံျခားေရးဌာန (Defence and External Affairs) အားတာ၀န္ယူေဆာင္ရြက္ခဲ့ရာမွ ထိုအခ်ိန္ ဗမာ႔တပ္မေတာ္တြင္ သက္တမ္းအရင္႔ဆံုး ႏွင္႔ အေတြ႔အၾကံဳအရွိဆံုးတပ္ရင္းျဖစ္ေသာ ခ်င္းေတာင္တပ္ရင္းအား တပ္ရင္းစိုက္ရာ မိတၳီလာျမိဳ႔သို႔ သြားေရာက္ လည္ပတ္စစ္ေဆးခဲ့ျခင္းျဖစ္သည္။

၁၉၄၅ ခုႏွစ္ ကန္ဒီသေဘာတူစာခ်ဳပ္အရ ဗမာ႔အမ်ိဳးသားတပ္မေတာ္ (Burma National Army) ႏွင့္ ျဗိတိသ်ွတို႔လက္ေအာက္တြင္ အမႈထမ္းခဲ့ေသာ တိုင္းရင္းသားစစ္္တပ္မ်ားအား ပူးေပါင္းျပီး ေခတ္သစ္ဗမာ့တပ္မေတာ္ ဖြဲ႔စည္းခဲ့ၾကသည္။ ေခတ္သစ္ဗမာ႔တပ္မေတာ္တြင္ အရာရွိ ၂၀၀ႏွင့္ အျခား စစ္သည္ ၅၂၀၀ ပါ၀င္ေသာ ေသနတ္ကိုင္္တပ္ရင္း (၁၅) ခု ပါ၀င္ခဲ့သည္။ ထို ေသနတ္ကိုင္္တပ္ရင္း ၁၅ခုွတြင္ ဗမာ့ေသနတ္ကိုင္တပ္ရင္း (၆) ခု၊ ခ်င္းေသနတ္ကိုင္တပ္ရင္း (၂) ခု၊ ကခ်င္ေသနပ္ကိုင္တပ္ရင္း (၂) ခု၊ ကရင္ေသနတ္ကိုင္တပ္ရင္း (၃) ခု၊ ဗမာ့တပ္မအမွတ္ ၄ (ေဂၚရခါး) ႏွင္႔ ခ်င္းေတာင္တပ္ရင္း (Chin Hills Battalion)တို႔ ပါ၀င္ခဲ့သည္။

ခ်င္းေတာင္တပ္ရင္း (Chin Hills Battalion) ႏွင္႔ ခ်င္းေသနတ္ကိုင္တပ္ရင္း (Chin Rifle) နဲ႔မတူပါဘူး။ ခ်င္းေသနတ္ကိုင္တပ္ရင္း (၁) ႏွင္႔ (၂) တို႔သည္ ၁၉၄၅ ကန္ဒီကြန္ဖရင္းအျပီးတြင္ ဗမာ့တပ္မတာ္သစ္အျဖစ္ ဖြဲ႔စည္းခဲ့ျခင္းျဖစ္သည္။ ခ်င္းေတာင္တပ္ရင္းသည္ ျဗိတိသ်ွတို႔ ခ်င္းေတာင္နယ္ကို အုပ္စိုးျပီးေနာက္ ၁၈၉၄ ခုႏွစ္တြင္ Military Police Battalion (စစ္ရဲတပ္ရင္း) အျဖစ္ စတင္ခဲ့သည္။ ၁၈၉၄ ခုနွစ္မွ၍ ခ်င္းေတာင္တန္း ႏွင္႔ နာဂေတာင္တန္းတို႔အတြက္ လံုျခံဳေရးအျဖစ္တာ၀န္ယူေဆာင္ရြက္ခဲ့သည္။ ပထမကမၻာစစ္ၾကီး ျဖစ္ပြားလာေသာအခါ ဤတပ္ရင္းမွတပ္သား (၅၆) ဦးတို႔သည္ ျဗိတိသ်ွတို႔ဘက္မွစစ္တိုက္ရန္ Indian Division နွင္႔အတူ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံသို႔ စစ္မွူထမ္းရင္း တပ္သား (၄၂) ဦးအသက္ေပးလွူခဲ့ရသည္။ ခ်င္းေတာင္တပ္ရင္းထဲတြင္ ျဗိိတိသ်ွနွင့္အတူလိုက္ပါလာေသာ ေဂါရ္ခါး၊ ဂါ၀ါလီလူမ်ိဳးမ်ားအျပင္ ခ်င္းလူမ်ိုဳးမ်ားလည္း ပါ၀င္ခဲ့သည္။ ၁၉၄၂ခုႏွစ္ ဒုတိယကမၻာစစ္တြင္လည္း ဖက္ဆစ္ဂ်ပန္တို႔အား တိုက္ခိုက္ရာတြင္ အဓိကအခန္းက႑မွ ပါ၀င္ခဲ့သည္။ ဤတပ္ရင္းမွ တပ္ခြဲနွစ္ခြဲသည္ ရွမ္းျပည္ရွိ ေရြွလီတံတားအား ကာကြယ္ရာတြင္ ရန္သူမ်ား၀ိုင္ရံျခင္းမွ ျပန္လည္လြတ္ေျမာက္လာခဲ့သည္။ ျဗိတိသ်ွတပ္ဖြဲ႔မ်ား အိႏြိယသို႔ဆုတ္ခြာရာတြင္ ဂါန္ေဂါ-တမူး-အင္းဖာလ္ လမ္းမၾကီးအားလံုျခံဳေရးယူခဲ့ၾကျပီး မိုင္(၃၀၀) ေက်ာ္ရွည္လ်ားေသာ ခံစစ္လိုင္းအား ခုခံသည္႔တပ္ရင္းျဖစ္သည္။ ၁၉၄၅ တြင္လည္း ဖက္စစ္ဂ်ပန္တို႔အား အမိခ်င္းျပည္မွ လည္းေကာင္း၊ မင္းဘူးနယ္မွ ဧရာ၀တီျမစ္ကမ္းတစ္ေလ်ာက္ တံတားမ်ား သိမ္းပိုက္ျပီး ေနာက္ျဗိတိသ်ွစစ္တပ္ႏွင္႔ မဟာမိတ္တပ္မ်ားအသံုးျပဳရန္အတြက္ ေရွ႔တန္းမွ တိုက္ပြဲ၀င္ခဲ့သည္႔ တပ္ရင္းျဖစ္သည္။ ဒုတိယအမၻာစစ္အျပီး ေခတ္သစ္ဗမာ႔တပ္မေတာ္ဖြဲ႔စည္းေသာအခါ တပ္ရင္း၏သမိုင္းအစဥ္အလာကို ထိန္းသိမ္းရင္း ခ်င္းေတာင္တပ္ရင္း (Chin Hills Battalion) နာမည္ကိုဆက္လက္ထိန္းသိမ္းခဲ့ၾကသည္။ ထိုအခ်ိန္ေခတ္သစ္ဗမာ႔တပ္မေတာ္ထဲတြင္ သက္တမ္းအရင္႔ဆံုး ႏွင္႔ အစဥ္အလာအၾကီးဆံုးတပ္ရင္း အျဖစ္ရပ္တည္ခဲ့သည္။ ၁၉၄၆ ခုႏွစ္တြင္ တပ္ရင္းသည္ရာထူးတိုးျခင္းခံရျပီး ခ်င္းေတာင္တပ္ရင္း (Chin Hills Battalion) မွ ခ်င္းေတာင္တပ္ရင္း-တင္႔ကားဖ်က္တပ္မဟာ (Chin Hills Battalion - Anti-Tank Regiment) အျဖစ္နာမည္ေျပာင္းျပီး ၃ လက္မေမာ္တာ ႏွင္႔ ၈၇ လက္မ တင္႔ကားဖ်က္ေသနတ္တို႔ပိုင္ဆိုင္ခဲ့သည္။ ဒုတိယကမၻာစစ္မတိုင္မီတြင္ ဖလမ္းျမိဳ႔သည္ ခ်င္းေတာင္တပ္ရင္း၏ ရံုးစိုက္ရာျမိဳးျဖစ္ျပီး၊ စစ္ၾကီးျပီးဆံုးသည္ေနာက္ပိုင္း မိတၳီလာျမိဳ႔တြင္တပ္စြဲခဲ့ၾကသည္။

ထိုသို႔တပ္စြဲခ်ိန္တြင္ ႏိုင္ငံေတာ္အလုပ္အမွဳေဆာင္ေကာင္စီမွ ဒု-ဥကၠဌ၊ ကာကြယ္ေရးႏွင္႔နိုင္ငံျခားေရး၀န္ၾကီး ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္းမွ တပ္ရင္းအားလာေရာက္စစ္ေဆးရန္ျဖစ္သည္။ ခ်င္းေတာင္တပ္ရင္းမွာ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္း စစ္ေဆးခဲ့ေသာ ပထမဆံုးတိုင္းရင္းသာတပ္ရင္း ျဖစ္သည္ႏွင္႔အမ်ွ တပ္ရင္အရာရွိမ်ားႏွင္႔တပ္သားမ်ားသည္ အလြန္ပင္စိတ္လွဳပ္ရွားၾကသည္။ တပ္ရင္းမွ တပ္သားမ်ားသည္ ခ်ီတက္ပြဲေျမျပင္တြင္ တပ္ခြဲအလိုက္တန္းစီျပီး ဗိုလ္ခ်ဳပ္အားေစာင္႔ၾကိဳခဲ့ၾကသည္။ ဗိုလ္ခ်ဳပ္သည္ ေမာ္ေတာ္ယာဥ္တန္းျဖင္႔ ေခ်တက္ပြဲရင္ျပင္သို႔ ၁၉၄၆ ခုႏွစ္ ေအာက္တိုဘာလ ၁၀ ရက္ေန႔၊ နံနက္ ၁၀နာရီ ၂၅ မိနစ္တြင္ စိုက္ေရာက္ခဲ့သည္။ ထို႔ေနာက္ဗိုလ္ခ်ဳပ္သည္ ျဗိတိသ်ွစစ္အရာရွိမ်ားသူ႔ေနာက္လိုက္ပါရင္း တပ္ရင္း၏ အေလးျပဳျခင္းကိုခံခဲ့သည္။ ေနာက္ျပီး ဂုဏ္သေရရွိစြာတန္းစီၾကေသာ တပ္ရင္းအားစစ္ေဆးျခင္းျပဳလုပ္ခဲ့သည္။ ထိုသို႔စစ္ေဆးရင္း တပ္သားတို႔၏ တိုက္ပြဲအေတြ႔အၾကံဳ နွင္႔ အမွဳထမ္းသက္တမ္းမ်ားအား ေမးျမန္းျခင္းျပဳလုပ္ျပီးေနာက္ တပ္ခြဲအားလံုးမွ ခ်ီတက္ပြဲေျမျပင္သို႔ ခ်ီတက္ျပီး ဘင္ခရာအသံမ်ားျဖင္႔ ဗိုလ္ခ်ဳပ္အားခ်ီတက္အေလးျပဳခဲ့ၾကသည္။ ထို႔ေနာက္တပ္ရင္းအရာရွိၾကီးမ်ား၊ ျဗိတိသ်ွအရာရွိၾကီးမ်ားနွင္႔အတူ အုပ္စုလိုက္ဓာတ္ပံုရိုက္ၾကသည္။ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္းသည္ တပ္ရင္းမွဴး Major. Barnett Hutchinson ႏွင္႔ လိုက္ပါသူအျခားျဗတိသ်ွအရာရွိမ်ားႏွင္႔ မေတြ႔ဆံုဘဲ ခ်င္းဗိုလ္ၾကီး Ngin Zam ႏွင္႔ႏွစ္ဦးတည္းေတြ႔ဆံုေဆြးေႏြးခဲ့သည္။ ခ်င္းဗိုလ္ၾကီး Ngin Zam ႏွင္႔လည္း ႏွစ္ဦးတည္း ဓာတ္ပံုရိုက္ၾကသည္။

Subedar Major Ngin Zam (O.B, B.G.M) သည္ ခ်င္းနယ္ခ်ဲ႔ေတာ္လွန္ေရးေခါင္းေဆာင္ ဗိုလ္ခိုင္ကမ္း၏ တစ္ဦးတည္းေသာသားျဖစ္ျပီး ခ်င္းေတာင္တပ္ရင္းသို႔၀င္ေရာက္ခဲ့သည္။ ဖက္ဆစ္ဂ်ပန္ေတာ္လွန္ေရးတြင္ ရြပ္ရြပ္ခြ်ံခြ်ံတိုက္ခိုက္စြမ္းေဆာင္မွဳေၾကာင္႔ ျမန္မာနိုင္ငံသူရဲေကာင္းမွတ္တမ္းတင္တံဆိပ္ (Burma Gallantry Medal) အား ဒီဇင္ဘာ ၁၆ ရက္ေန႔ ၁၉၄၃ ခုနွစ္တြင္ ခ်ီျမွင္႔ခံရသူျဖစ္သည္။ ေနာက္ျပီး ျဗိတိသ်ွအစိုးရမွ ခ်ီျမွင္႔ေသာ Order of Burma (O.B) ခၚ ျပည္ေထာင္စုစည္သူသဂၤဟ ကိုလည္းခ်ီးျမွင္႔ျခင္းခံရသူျဖစ္သည္။ ျမန္မာတစ္ႏိုင္ငံလံုးတြင္ ထိုဘြဲ႔ျဖင္႔ခ်ီးျမွင္႔ခံရသည္ ပုဂိုလ္ ၃၃ ဦးထဲတြင္တစ္ဦးအပါအ၀င္ျဖစ္သည္။ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္းသည္ Subador Major Ngin Zam (OB, BGM) ႏွင္႔ေအာက္ပါကဲ့သို႔ ေဆြးေႏြးခဲ့ၾကသည္။

ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္း: ဗိုလ္ၾကီး၊ ခ်င္းေတာင္တပ္ရင္းထဲမွာ မ်ိဳးႏြယ္စုဘယ္ေလာက္ပါသလဲ။

Captain Ngin Zam: တပ္ရင္းထဲမွာ မ်ိဳးႏြယ္စု ၈ ခုပါ၀င္ပါတယ္။ ဇာေဟာင္၊ စီးယင္း၊ ဟားခါး၊ ေခါင္ဆိုင္ (ထားဒို-ကူကီး)၊ ဟြာလ္ငိုး၊ စင္ထန္း၊ ကူမာယူနီ (Kumauni) ႏွင္႔ ျမန္မာျပည္ဖြား ေဂၚခါးတို႔ျဖစ္ၾကပါတယ္။

ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္း: ဟာတပ္ရင္းထဲမွာ မ်ိဳးႏြယ္စုေတြအမ်ားၾကီးဘဲ။ ဘယ္လိုဆက္ဆံျပီး ဘယ္ဘာသာစကားသံုးစြဲၾကပါသလဲ။

Captain Ngin Zam: အမိန္႔ေပးတဲ့အခါၾကေတာ႔ အဂၤလိပ္လိုေပးတယ္။ တပ္ထဲမွာေတာ႔ အူးရ္ဒူ (Urdu) ဘာသာစကား သံုးၾကပါတယ္။ (Urdu ဘာသာစကား ပါကိစတန္ႏွင္႔ အိႏိၵယႏိုင္ငံအခ်ိဳ႔ေဒသမွာသံုးစြဲသည္႔ ဘာသာစကားျဖစ္သည္။)

ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္း။ တပ္သားေတြ ဗမာလိုေျပာတတ္ၾကလား။ ဗမာစကားေကာ နားလည္ၾကရဲ့လား။

Captain Ngin Zam: တပ္ရင္းအင္အားကေတာ႔ ၈၀၀ ရွိပါတယ္။ အဲဒီထဲမွာမွ အေယာက္ ၆၀ ေလာက္ကသာ ျမန္မာလိုေျပာတတ္ၾကတယ္။

ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္း။ ဗမာျပည္ေျမျပန္႔ေဒသရဲ့ အပူဒဏ္ကို တပ္သားမ်ား ခံႏိုင္ၾကရဲလား။

Captain Ngin Zam: အခုခ်ိန္ကေတာ႔ ေဆာင္းဦးမို႔လုိ႔ ခ်င္းေတာင္ရာသီးဥတုႏွင္႔ သိပ္မကြာပါဘူးဆိုေတာ႔ တပ္သားေတြခံႏိုင္ပါတယ္။

ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္း။ အခုတပ္သားဘယ္ေလာက္ ေဆးရံုေရာက္ေနပါသလဲ။
Captain Ngin Zam: ၁၂ ေယာက္ရွိပါတယ္။ ဒါေပမယ္ စိုးရိမ္ရမယ္႔အေျခမွာရွိတဲ့သူ မရွိပါဘူး။

ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္း။ စစ္တပ္ထံမွ ရိကၡာခြဲတမ္း (Rations) ေရာေကာင္းေကာင္းရၾကရဲ့လား။

Captain Ngin Zam: Yes Sir! ကြ်န္ေတာ္တို႔လိုသမ်ွအားလံုး ေထာက္ပံ့ေရးရံု (Supply Depot) မွေထာက္ပံ့ေပးပါတယ္။

ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္း။ ဗိုလ္ၾကီး ငါတို႔ဗမာျပည္ၾကီးဟာ နယ္ခ်ဲ့ျဗိတိသ်ွလက္ေအာက္ကေနလြတ္ေျမာက္ျပီး မၾကာခင္ လြတ္လပ္ေရးရေတာ႔မယ္။ ျဗိတိသ်ွအရာရွိေတြဟာ မၾကာခင္ဗမာျပည္ကေန ထြက္ခြာသြားေတာ႔မွာျဖစ္ပါတယ္။ တပ္မေတာ္ထဲမွာရွိတဲ့ တပ္ရင္းအားလံုးဟာ ငါတို႔တစ္ေတြကဘဲ ကြက္ကဲအုပ္ခ်ဳပ္ေတာ႔မွာျဖစ္ပါတယ္။ ဒီေန႔ကြ်န္ေတာ္ ဒီခ်င္းေတာင္တပ္ရင္းအား လာေရာက္လည္ပတ္ခြင္႔ရတာ အလြန္၀မ္းေျမာက္ ဂုဏ္ယူမိပါတယ္။ အထူးသျဖင္႔ တပ္ရင္းရဲ့စည္ကမ္းရွိမွဳ၊ တပ္ရင္းရဲ့သမိုင္းအစဥ္အလာကို ထိန္သိမ္းမွဳ၊ တပ္ရင္းရဲ့တာ၀န္သိတတ္မွဳ၊ သိစၥာရွိမွဳ ႏွင္႔ ရိုးသားမွဳမ်ားအားလံုး စဥ္ဆက္မပ်က္ထိန္းသိမ္းရမွာျဖစ္ပါတယ္။ လြတ္လပ္တဲ့ ဗမာျပည္ ဖြိ႔ျဖိဳးတိုးတက္ရန္အတြက္ တာ၀န္သိတတ္၊ ရိုးသားျပီး သစၥရွိတဲ့ ဒီတပ္ရင္းမ်ိဳး လိုအပ္မွာျဖစ္ပါတယ္။ စည္းကမ္းႏွင္႔သစၥာမရွိတဲ့ တပ္မေတာ္ဟာ ႏိုင္ငံအတြက္ အသံုး၀င္မွာမဟုတ္ပါဘူး။ ဒါ႔အျပင္တိုက္ပြဲလည္း ဆင္ႏႊဲႏိုင္မွာမဟုတ္ပါဘူး၊ ငါတို႔တစ္ေတြ စည္းစည္းလံုးလံုး ၾကိဳးစားအလုပ္လုပ္ဖို႔လိုပါတယ္။ တစ္ေယာက္နွင္႔တစ္ေယာက္အေပၚ ယံုၾကည္မွဳရွိဖို႔လိုပါတယ္။ ႏိုင္ငံေတာ္အတြက္ အားလံုးပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ျပီး သင္႔ျမတ္စြာေနထိုင္ၾကဖို႔လိုပါတယ္။ အဲဒီလိုစည္းလံုးမွဳမရွိဘဲ တစ္ေယက္တစ္ေပါက္ လွဳပ္ရွားၾကမယ္ဆိုရင္ လြပ္လပ္ေရးဆိုတဲ့အႏွစ္သာရဟာ ငါတို႔တစ္ေတြ ခံစားၾကရမွာမဟုတ္ပါဘူး။ တို႔တစ္ေတြ အတူစဥ္းစား အလုပ္လုပ္ျပီး တပ္ရင္း၏ ဆံုးခန္းသည္႔တိုင္ တိုက္ခိုက္သည္႔ စိတ္စြမ္းပကား ႏွင္႔ ရဲရင္တဲ့အားမာန္ကို လုံး၀ထိန္းသိမ္းရမယ္။ တပ္ရင္း၏ သမိုင္းအစဥ္အလာကိုလည္း လံုး၀ထိန္းသိမ္းဖို႔လိုပါတယ္။ ေနာက္ေနာင္အခ်ိန္ရလို႔ရွိရင္ အလည္ျပန္လာခဲ့မယ္။ ဒီတပ္ရင္းရဲ့ စည္းကမ္းရွိျပီး ေျဖာင္႔မတ္တဲ့စစ္သား ႏွင္႔ အရာရွိၾကီးမ်ား ေတြ႔ရတာ အလြန္ပင္ ၀မ္းေျမာက္ဂုဏ္ယူမိပါတယ္။

ေနာက္ျပီးဗိုလ္ခ်ဳပ္ဟာ ညေန ၄နာရီ ၁၅ မိနစ္အခ်ိန္တြင္ တပ္ရင္းမွျပန္လည္ထြက္ခြာခဲ့ပါတယ္။ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္းသည္ ပင္လံုစာခ်ဳပ္တြင္ ခ်င္းကိုယ္စားလွယ္တစ္ဦးျဖစ္ေသာ ဦး၀မ္ကိုေဟာႏွင္႔ေတြ႔ဆံုေသာအခါ သူ ဗိုလ္ၾကီး Ngin Zam ႏွင္႔ေတြ႔ဆံုတဲ့အေၾကာင္း၊ သူဟာဗမာလိုေကာင္းေကာင္းေျပာတတ္တယ္၊ ဒါေပမယ္႔ တပ္ရင္းဘာသာစကားအျဖစ္ Urdu သံုးစြဲတဲ့အေပၚ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ဟာစိတ္မ်က္မိေၾကာင္း၊ ဗိုလ္ခ်ဳပ္သည္ ခ်င္းေတာင္တပ္ရင္းအား အထင္ၾကီးသည္႔အေၾကာင္း မ်ားျပန္လည္ေဆြးေႏြးခဲ့ၾကပါတယ္။ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ကတိေပးခဲ့တဲ့ ဒုတိယအၾကိမ္ အလည္အပတ္ဟာ မျဖစ္ေျမာက္ခဲ့ရွာပါဘူး။ ၁၉၄၇ ခုႏွစ္ ဇူလိုင္လ ၁၉ ရက္ေန႔မွာ အျခားအာဇာနည္ေခါင္းေဆာင္ၾကီးမ်ားႏွင္႔အတူ တိုင္ျပည္နွင္႔လူမ်ိဳးအတြက္ အသက္ဆံုးရွံဳးခဲ့ရပါတယ္။ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္း စစ္ေဆးခဲ့တဲ့ တစ္ခုတည္းေသာ ခ်င္းတပ္ရင္းျဖစ္သည္႔ ခ်င္းေတာင္တပ္ရင္း-တင္႔ကားဖ်က္တပ္မဟာ ဟာလည္း ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္းလာေရာက္စစ္ေဆးသည္ တစ္ခုတည္းေသာ တပ္ရင္းအျဖစ္ သမိုင္းတြင္ခဲ့ေလသည္။

ခ်င္းေတာင္တပ္ရင္း-တင္႔ကားဖ်က္တပ္မဟာ သည္သူတို႔သမိုင္းအစဥ္အလာကို ထိန္းသိမ္းရင္း ႏိုင္ငံေတာ္ၾကီးတည္ျငိမ္ေအးခ်မ္းေရး ႏွင္႔ ျပည္ေထာင္စုဗမာႏိုင္ငံေတာ္ၾကီး မျပိဳကြဲေရးအတြက္ ရြပ္ရြပ္ခြ်ံခြ်ံဆက္လက္တိုက္ပြဲ၀င္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ၁၉၄၆ခုႏွစ္တြင္မူ မင္းဘူး ႏွင္ မေကြးနယ္မ်ား တြင္ ခိုးသား၊ ဓျမတို႔အား နွိမ္နင္းနိင္ခဲ့သည္။ ၁၉၄၇ တြင္မူ က်ိဳင္းတံုနယ္တြင္ တိုက္ပြဲ၀င္ခဲ့ၾကသည္။ ၁၉၄၈ တြင္လည္း ဗမာျပည္ကြန္ျမဴနစ္ပါတီ တို႔အားနိမ္နင္းရာတြင္ နာမည္ေက်ာ္ၾကားသည္႔တပ္ရင္းျဖစ္သည္။ အထူးသျဖင္႔ ပုဂံ၊ ေညာင္ဦးအနီးရွိ ငါ႔သေရာက္တိုက္ပြဲတြင္ ရန္သူ (၆၀) က်ဆံုးျပီး၊ အေယာက္(၈၀) အားဖမ္းဆီးနိုင္ခဲ့သည္။

၁၉၄၈ခုႏွစ္တြင္ ဗမာျပည္လြတ္လပ္ေရး ရရွိလာေသာအခါ ျဗိတိသ်ွအရာရွိမ်ား ေနရပ္သို႔ျပန္သြားၾကျပီး ဒု-ဗိုလ္မွဴးၾကီး Lian Cin Zam အားတပ္ရင္းမွဴးအျဖစ္ခန္႔အပ္ျခင္းခံခဲ့ရသည္။ ၁၉၄၉ ခုႏွစ္သည္ ဤတပ္ရင္းအတြက္ အက်အဆံုးမ်ားခဲ့သည့္ တိုက္ပြဲမ်ားႏွင္႔ ရင္ဆိုင္ခဲ့ၾကရသည္။ ၁၉၄၉ ခုႏွစ္၊ ဇန္န၀ါရီလ (၁၅) ရက္ေန႔တြင္ ကယားျပည္နယ္မွ ပေဒါင္းတို႔ေရးအခင္းေၾကာင္႔ တစ္တပ္ရင္းလံုးနီးပါး လြိဳင္ေကာ္သို႔ ေတာင္ၾကီးမွတဆင္႔ ခ်ီတက္ရန္ ေျမာက္ပိုင္းတိုင္းစစ္ဌာနခ်ုပ္မွ အမိန္႔ထြက္လာသည္ႏွင္႔တစ္ျပိဳင္နက္ တပ္ရင္းမွဴး ဒု-ဗိုလ္မွဴးၾကီး Lian Cin Zam ကိုယ္တိုင္ဦးေဆာင္ျပီး လြိဳင္ေကာ္သို႔တပ္ခ်ျပီးေနာက္၊ တပ္ခြဲတစ္ခဲြသည္ ကယားျပည္နယ္၊ ဖာလိုင္ရြာသို႔ ခ်စ္ၾကည္ေရးခရီးစဥ္အတြက္ ခ်ီတက္စဥ္ Karen National Defence Organization (KNDO) တို႔၏ ျခံဳခိုတိုက္ခိုက္ျခင္းကိုခံခဲ့ရသည္။ ထိုတိုက္ပြဲတြင္ အရာရွိႏွစ္ဦးအပါအ၀င္ (၂၉) ဦး က်ဆံုးခဲ့ရျပီး (၄၉) ဦးအဖမ္းခံရသည္။ အဖမ္းခံရသူမ်ားသည္ ၀န္ၾကီးခ်ဳပ္ဦးနုႏွင္႔ ဗိုလ္မွဴးခ်ဳပ္ေစာၾကာဒိုးတို႔၏ ေဆာင္ရြက္ခ်က္ေၾကာင္႔ ျပန္လည္လြတ္ေျမာက္ေသာ္လည္း သူတို႔၏ လက္နက္မ်ားမွာမူ သိမ္းဆည္းျခင္းခံခဲ့ရသည္။

၁၉၄၉ ခုႏွစ္ ေဖေဖာ္၀ါရီလတြင္ ျပည္တြင္းစစ္မီးေတာက္ေလာင္လာေသာအခါ ဗိုလ္ေနာ္ဆိုင္းေခါင္းေဆာင္ေသာ ကခ်င္တပ္ ႏွင္႔ KNDO တို႔သည္ မိတၳီလာျမိဳ႕ကို ေဖေဖာ္၀ါရီ (၂၀) ရက္တြင္ သိမ္းပိုက္ ခဲ့ရာ၌ ဒုဗိုလ္မွဴးၾကီး Lian Cin Zam သည္ မိတၳီလာျမိဳ႕တြင္ KNDO တို႔၏ အက်ယ္ခ်ဳပ္ျခင္းခံရသည္။ ဒုတပ္ရင္းမွဴး ဗိုလ္မွဴး L.W.C Hitch Cock (အဂၤလိပ္-ဗမာကျပား) ဦးေဆာင္ေသာ တပ္ခြဲႏွစ္ခြဲသည္ သာစည္ျမိဳ႕တြင္ပင္ ေသာင္တင္ခဲ့ရျပီး KNDO တပ္သား (၃၀၀၀) ေက်ာ္တို႔၏ စိန္ေျပာင္းဒဏ္ကို ေန႔တိုင္းခံေနရသည္။ သာစည္ျမိဳ႕တြင္ ခ်င္းေတာင္တပ္ရင္းမွ တပ္ခြဲ ႏွစ္ခြဲ၊ ဗမာ႔တပ္ရင္း (၆) မွ ဗိုလ္မွဴးတင္ေမာင္၏တပ္ခြဲ ႏွစ္ခြဲႏွင္႔ ေျခလ်င္တပ္ရင္း (၄) မွ ေဂၚရခါးတပ္ခြဲ (၁) ခြဲျဖင္႔ သာစည္ျမိဳ႕တြင္ KNDO တပ္အင္အား (၃၀၀၀) ေက်ာ္တို႔အားခုခံခဲ့ၾကသည္။ KNDO တို႔၏ထိုးစစ္ဆင္မႈအား အၾကိမ္ၾကိမ္တြန္းလွန္နိုင္ခဲ့ၾကသည္။ ၁၉၄၉ ခုႏွစ္ ဧျပီ (၅) ရက္ေန႔တြင္ စစ္ကူအျဖစ္ ခ်င္းတပ္ခြဲတစ္ခြဲ ေရာက္ရွိလာသည္။ ဧျပီ (၇) ရက္ေန႔တြင္ KNDO တို႔သည္ သာစည္ျမိဳ႕အား ေနာက္ဆံုးအၾကိမ္ ထိုးစစ္ဆင္ျပီးေနာက္ သာစည္ျမိဳ႕မွဆုတ္ခြာသြားၾကျပီး၊ ဧျပီ ၇ ရက္ နံနက္ပိုင္းတြင္ ေနာက္မွေရာက္ရွိလာေသာ ခ်င္းတပ္ခြဲ ႏွင္႔ သာစည္ျမိဳ႕အား (၂) လၾကာခံထားေသာ စစ္သားမ်ားေပ်ာ္ျမဳးစြာ ေတြ႔ဆံုခဲ့ၾကသည္။ သာစည္တိုက္ပြဲတြင္ ခ်င္းတပ္ခြဲမွ (၃၉) ဦး ျပည္ေထာင္စုျမန္မာႏိုငငံေတာ္ကို ကာကြယ္ရင္းအသက္ေပးလွဴခဲ့ၾကသည္။ ထို႔ေနာက္ မိတၳီလာရွိ ဒုဗိုလ္မွဴးၾကီး Lian Cin Zam ထံမွ ဆက္သား ေရာက္ရွိလာျပီး မိတၳီလာမွ KNDO တို႔သည္လည္းဆုတ္ခြာသြားျပီျဖစ္ေၾကာင္း သတင္းရေသာအခါ ဗိုလ္မွူး Hitch Cock ေခါင္းေဆာင္ေသာ ခ်င္းတပ္ခြဲတို႔သည္ မိတၳီလာသို႔ခ်ီတက္ခဲ့ၾကသည္။ ဗိုလ္မွူးၾကီးတင္ေမာင္ သည္သူ႔စာအုပ္ တိုင္ျပည္ကႏုႏု၊ မုန္တိုင္းကထန္ထန္ထဲတြင္ “ေဂၚရခါး ႏွင္႔ ခ်င္းရဲေဘာ္တို႔၏ စိတ္ဓာတ္ႏွင္႔ သစၥာရွိမႈကို ကြ်န္ေတာ္သည္ ဘယ္ေသာအခါမွ ေမ့မည္မဟုတ္၊ ကြ်န္ေတာ္သည္အျမဲသတိယေနမည္ျဖစ္သည္” ဟုေရးသားခဲ့သည္။

ဗိုလ္ေနာ္ဆိုင္းေခါင္းေဆာင္ေသာ ကခ်င္တပ္ႏွင္႔ KNDO တပ္တို႔သည္ ေတာင္ငူတြင္ ျပန္လည္စုစည္းၾကျပီး၊ ထိုမွတဆင္႔ ရန္ကုန္သို႔ခ်ီတက္လာခဲ့ရာ ပဲခူးျမိဳ႔ေျမာက္ဘက္ရွိ ဒိုက္ဦးအားသိမ္းပိုက္လိုက္ၾကသည္။ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေန၀င္းသည္ မိတၳီလာသို႔ အေရးေပၚ သြားေရာက္ခဲ့ျပီး၊ ဒုဗိုလ္မွဴးၾကီးတင္ဦး ဦးေဆာင္သည့္ ဗမာ့ေသနတ္ကိုင္တပ္ရင္း (၆) မွ တပ္ခြဲ (၂) ခုအား ဒုဗိုလ္မွဴးၾကီး Lian Cin Zam ဦးေဆာင္သည့္ ခ်င္းေတာင္တင္႔ကားဖ်က္တပ္ရင္းသို႔ ပူးေပါင္းေစခဲ့သည္။ ထို႔ေနာက္ ၁၉၄၉ခုႏွစ္ ဇြန္လ ဒုတိယအပတ္တြင္ ခ်င္းေတာင္တင္႔ကားဖ်က္တပ္ရင္းအား မိတၳီလာမွ မဂၤလာဒံုသို႔ ေလယာဥ္ျဖင့္ အၾကိမ္ (၃၀) သယ္ယူပို႔ေဆာင္ခဲ့သည္။ မဂၤလာဒံုမွ ဒိုက္ဦးသို႔ စစ္တပ္ကားျဖင့္ သြားေရာက္ခဲ့ျပီး၊ ဗိုလ္ေနာ္ဆိုင္းတပ္ႏွင့္ KNDO စစ္သား (၁၀၀၀) ခန္႔တို႔ႏွင့္ ကတုတ္ဘုရားၾကီး ႏွင္႔ ဒိုက္ဦးတို႔တြင္ မ်က္နွာခ်င္းဆိုင္ အျပင္းအထန္တိုက္ပြဲ ျဖစ္ပြားခဲ့သည္။ ဤသို႔ျဖင့္ ခ်င္းေတာင္တင္႔ကားဖ်က္တပ္ရင္း KNDO တပ္ဖြဲ႔အား ရန္ကုန္သို႔ မေရာက္ေအာင္ ဟန္႔တားခဲ့သည္႔ တပ္ရင္းျဖစ္သည္။ ဤတိုက္ပြဲတြင္ ခ်င္းေတာင္တပ္ရင္း-တင္႔ကားဖ်က္တပ္မဟာ ႏွင္႔ ဗမာ႔ရင္းမွ တပ္သားနွင္႔ အရာရွိေပါင္း (၂၂၅) က်ရွံဳး၊ ဒဏ္ရာရရွိခဲ့သည္။ ဒု-ဗိုလ္မွဴးၾကီးဟရန္ထီးယိုး ဦးေဆာင္ခဲ့သည္႔ ခ်င္းေသနတ္ကိုင္တပ္ရင္း (၁) သည္လည္း အင္းစိန္စစ္မ်က္ႏွာတြင္ တိုက္ပြဲေပါင္းမ်ားစြာႏွင္႔ ရင္ဆိုင္ျပီး KNDO တို႔အား အင္းစိန္မွေမာင္းထုတ္ရာတြင္အဓိကအခန္းက႑ မွပါင္ခဲ့သည္။ တပ္ရင္းမွဴးဟရန္ထီးယိုးမွာ ေမွာဘီတိုက္ပြဲတြင္ ႏိုင္ငံေတာ္အတြက္ အသက္ေပးလွဴခဲ့ရသည္။ ဒု-ဗိုလ္မွဴးၾကီး ဆြန္ခုိေပါင္ဦးေဆာင္ေသာ ခ်င္းေသနတ္ကိုင္တပ္ရင္း (၂) သည္လည္း ေမာ္လျမိဳင္၊ မုတၱမ၊ သထံု ႏွင္႔ တနသၤာရီေဒသတို႔တြင္ KNDO နွင္႔ မြန္ကာကြယ္ေရးတပ္မေတာ္ (MNDO) တို႔အားတိုက္ထုတ္ရာတြင္လည္းေကာင္း အင္းစိန္တိုက္ပြဲတြင္လည္းေကာင္း သက္စြန္႔တိုက္ပြဲ၀င္ခဲ့သည္႔ တပ္ရင္းျဖစ္သည္။ ဗမာျပည္ေထာင္စုၾကီးျပိဳကြဲမည္႔ရန္မွ ကာကြယ္ရာတြင္ ခ်င္းတပ္ရင္းမ်ားသည္ မိမိအသက္ကို ပဓာနမထားဘဲ ျပည္ေထာင္စုၾကီးတည္ျမဲေရးအတြက္ ရြပ္ရြပ္ခြ်ံခြ်ံတိုက္ပြဲ၀င္ခဲ့ၾကသည္။ ဗမာျပည္စစ္ရံုးခ်ဳပ္မွတ္တမ္းအရ ၁၉၄၈ ဇန္န၀ါရီလမွ ၁၉၅၀ ခုႏွစ္အထိ တိုင္ျပည္အတြက္ ခ်င္းတပ္ရင္းမ်ားမွ ၁၇၇ ဦးက်ရွံဳး၊ ၁၅၃ ဒဏ္ရာရ၊ ၁၆ဦး ေပ်ာက္ဆံုးခဲ့သည္။

ခ်င္းေတာင္တင္႔ကားဖ်က္တပ္ရင္းသည္ ၁၉၄၉ ေႏွာင္းပိုင္းတြင္ ၅၅ႏွစ္ၾကာထိန္းသိမ္းလာခဲ့သည္႔ ခ်င္းေတာင္တပ္ရင္း မွ ခ်င္းေသနတ္ကိုင္တပ္ရင္း (၃) အျဖစ္သို႔ ေျပာင္းလဲရန္ စစ္ရံုးခ်ဳပ္မွ စီစဥ္ရာတြင္လည္း ဤတပ္ရင္းမွအျပင္းအထန္ကန္ကြက္ခဲ့ၾကသည္။ တပ္ရင္းမွဴး Lian Cin Zam က ကန္႔ကြက္စာအမွတ္ ၃၈၁၊၀-၁၊ ၾသဂုတ္လ (၄) ရက္ ၁၉၄၉ ေန႔စြဲတပ္ စာတြင္ နာမည္ေျပာင္းလဲျခင္းႏွင္ပတ္သက္၍ စစ္ေရးရံုးခ်ဳပ္သို႔ တပ္ရင္းအားလံုးကိုယ္စား အျပင္းအထန္ ကန္ကြက္ခဲ့သည္။ ထိုစာတြင္ တပ္ရင္းမွ စစ္သည္၊ အရာရွိမ်ားအားလံုးက နာမည္ေျပာင္းလဲျခင္းကို ကန္႔ကြက္ေၾကာင္း၊ တပ္ရင္းသည္ ဗမာ႔တပ္မေတာ္တြင္ သက္တမ္းအရင္႔ဆံုးျဖစ္ေၾကာင္း၊ တပ္ရင္းအမည္မွာ ျဗိတိသွ်တို႔ေခတ္မွ ရရွိေသာ နာမည္ျဖစ္ေသာ္လည္း တပ္ရင္းသည္ ျပည္ေထာင္စု ေပၚတြင္ သာသစၥာရွိစြာအမွဳထမ္း တိုက္ပြဲ၀င္ခဲ့ေၾကာင္း၊ ဤတပ္ရင္းသည္ တပ္ရင္း၏ (၅၅) ႏွစ္ၾကာသမိုင္းအစဥ္အလာကို ဆက္လက္ ထိန္းသိမ္းလိုေၾကာင္း စသည္ျဖင္႔ ကန္႔ကြက္ေသာ္လည္း မေအာင္ျမင္ခဲ့ေပ။ ခ်င္းေတာင္ေသနတ္ကိုင္ တပ္ရင္းသည္ သူ၏ၾကီးမားလွေသာ (၅၅) နွစ္ၾကာ သမိုင္းအစဥ္အစဥ္အလားအား ဖ်က္သိမ္းျခင္းခံရျပီး ခ်င္းေသနတ္ကိုင္တပ္ရင္း (၃) ျဖစ္လာခဲ့သည္။ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္းမွာၾကားခဲ့သည္႔ တပ္ရင္း၏ ၾကီးမားတဲ့သမိုင္းအစဥ္အလာကို ထိန္းသိမ္းရမည္ဆို႔သည္ မွာၾကားခ်က္အား တပ္ရင္းမွတပ္သားႏွင္႔အရာရွိၾကီးမ်ား ျမင္ေယာင္မိၾကသည္။ ဗိုလ္ခ်ဳပ္သာရွိခဲ့လ်င္ ဆိုတဲ့အေတြးမ်ား၀င္လာမိသည္။ တပ္ရင္္မွဴး Lian Cin Zam သည္လည္း ၁၉၅၂ ခုႏွစ္ မတ္လ (၂၇) တြင္ ဗမာ႔တပ္ရင္း (၁၅) သို႔ေျပာင္းေရႊ႕တာ၀န္ယူေစခဲ႔သည္။ တပ္ရင္းမွဴး Lian Cin Zam သည္ ၁၉၅၆ တြင္ စစ္ေဆးရံု၌ ေသဆံုးခဲ့ရျပီး သူ၏ရုပ္ကလာပ္အား အစိုးရပိုင္ေလေၾကာင္းမ်ားမွ ကေလးျမိဳ႕သို႔ သယ္ေဆာင္ခြင္႔မရဘဲ၊ သူ႔မိသားစုႏွင္႔ ဗမာ႔ေရနံကုမၸဏီတို႔၏ စီစဥ္မွဳျဖင္႔ ဗမာ႔ေရနံကုမၸဏီပိုင္ေလယာဥ္ျဖင္႔ သယ္ေဆာင္ခဲ့ရသည္။ ႏိုင္ငံေတာ္အတြက္ အသက္ကို ပဓာနမထားဘဲ တိုင္းျပည္ႏွင္႔လူမ်ိဳးအတြက္ ရြပ္ရြပ္ခြ်ံခ်ြံတိုက္ပြဲ၀င္ခဲ့သည္႔ သူရဲေကာင္းတစ္ဦးျဖစ္ေသာ္လည္း သူကြယ္လြန္သည္႔အခ်ိန္တြင္မူ လ်စ္လ်ဴရွဳျခင္းခံခဲ့ရသည္။

တစ္ခ်န္က ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္း ေလးစားျခင္းခံခဲ့ရသည္႔ တပ္ရင္း၊ ဒီလိုတပ္ရင္းမ်ိဳးတိုင္းျပည္ ကာကြယ္ရန္သာမက၊ တိုင္းျပည္ဖြံ႔ျဖိဳးေရးအတြက္လိုအပ္သည္ဟု ဗိုလ္ခ်ဳပ္မွအတင္ၾကီးခဲ့သည္႔တပ္ရင္း၊ တစ္ခ်ိန္ကဗမာ႔တပ္မေတာ္ထဲတြင္ သက္တမ္းအရင္႔ဆံုးတပ္ရင္း၊ အေတြ႔အၾကံဳအရွိဆံုး တပ္ရင္း၊ ၾကီးမားတဲ့သမိုင္းအစဥ္အလာကို ပိုင္ဆိုင္ခဲ့တဲ့ တပ္ရင္းဟာ ယေန႔အခ်ိန္တြင္မူသမိုင္းအျဖစ္သာ က်န္ရစ္ေတာ႔ရွာသည္။
++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

ကိုးကားစာမ်ား။

1) The Chin Hills Battalion Manuscripts, The British Library, London. BL Reference MSS EUR E250
2) The History of Chin Hills Battalion by Major (later Lt.Col) A.C Moore, the then Chin Hills Bn Commanding Officer
3) Chin Hills Battalion files supplied to me by Lt.Col. P.C Moore (son of Lt.Col A. C. Moore)
4) ဖလမ္းအဆင္႔ျမင္႔တန္းေက်ာင္း (၇၅) နွစ္ျပည္႔မဂၢဇင္း မွ Bhomu Manv Pu ေရးသားေသာ Bogoke Aung San inspects the Chin Rifles ေဆာင္းပါး
5) The Outbreak of the KNDO and MNDO article by Lt.Col Thian Khaw Khai, published in Yangon Siyin Baptist Church, Silver Jubilee Magazine (Supplied to me by Pu Thang Za Dal, Hamburg. Germany)
6) Building The Tatmadaw: Myanmar Armed Forces since 1948 by Maung Maung Aye
7) The Saturday Born by Ex. Burma Prime Minister U Nu
8) ဗိုလ္မွူးၾကီးတင္ေမာင္ေရးသားေသာ တိုင္ျပည္ကနုနု၊ မုန္တိုင္းကထန္ထန္
9) http://www.hut-six.co.uk/WW2data/WO373-31.html
10) https://www.thegazette.co.uk/…/362…/supplement/5474/data.pdf

Src: Chin World Mesdia

ZNC Founder Pu Pum Za Kap Tangthu

ZNC Founder Pu Pum Za Kap Tangthu

Zomi History   7:18:00 PM

ZNC Founder Pu Pum Za Kap in zan ni (26 Jul 2009) in Zangkong pan in hong nusiata hi. Atangthu theihloh aphamawh om ahih manin tutadih akikaikhawm zo pak teng anuai aa bang hi.

Pu Pum Za Kap pen Thangsing, Ngaihte beh sungpan  India gam, Manipur State Suangdai Khua Hausapa tapa hi. Apu apa khanga kipan tuni dong mah Suangdai ah siahkai lai uhi. Zangkong Bahosi Building 41, Room 18 ah zi Nu Ciin (Naulak) tawh tanu 5 tawh om uhi. Tanu 3 na Lia Zamnu pen kawlgambup ah Lasiam Minthang khat hi'n Zomite in aki saktheih pih ahmah khat hi.

1. Pu Pum Za Kap pen gam le minam it mahmah hi-a a kam bek tawh genlo zaw in sepkhiatna  tawh  tangthu hoih tampi hong nusiat  hi.


2. 1988 Kum Kawlgambup buaina hong om ciangin Mipi makaih General Strike Committee pan Minam zui-in kihel ding hong gel uh ciang ei Zomite zong Chin National Unity cih min tawh kiding in amah zong makai n kihel hi. Bek thamlo in Siamsinte apiak Zopuan kop 30 (Numei pasal) zong hih lungphona ah kisilh hi.

3. SLORC kici Galkap Kumpi hong kah ciangin Party phuat ding lampi  hong ahimanin Zomite in zong Zomi National Congress ki phuan hi. Zangkong ah Zomi Innlelo nei, sumlepai nei, pilna siamna nei tampi a om hangin Makai ding leh Innlelo neihsa tawh mapang ding om zolo himanin Pu Pum Za Kap in Minam  itna tawh President maikaipi vaipuak la in York Road a inn sapna ah ZNC Head Quater dingin zang sak hi. ZNC Sign Board zong suangpah ahih man in a innnei te tawh buai uh hi.

4. Zomi te tangthu ah a om ngeinai lo gam itna la le zawlla  te ahi Lengtong series sponsor sem in a phuankhia masa pen hi. Zogam pan Zangkong ciahlekuan sumbei khem peuh sik in Zomi Khangno tampitak pantah zo hi. Tua akipan in Suan Mang, Gohau(anung lam ciang) te unau’ makaih Lengtong Band pan Lengtong Pauno, Cingsan, Lengtong Kamkhen  cih bang in Zomite Studio Music Tangthu hong ki pan khia hi. Hih Lengtong late hangin India gam a teng Zomite le Kawlgam a teng Zomi te kikal kizopna tampi hangto sak hi. 

Biakna lam ah zong Dorcus Team kici Cingsan te unau Pasian La khumna ding sponsor pia hi.  

Zongeina lapi zong Kam Gin Mang(Tamu), Kham Min Thang (Kawlpi) cihte makai in  studio ah khum ngiat uha Pu Kap in sponsor sem hi. Tuni dong Zomite sungah a kizang mahmah khat hi.

5. Sagaing, Zuathit Kyi Khua a om Nationalities Development University ah Zopuan kop(numei, pasal) 30,  1986 kum pawl in apiak khiat pen tuni dong mah aki zanglai suak hi. 
Zangkong Zomi Siamsin te a ding zong 1986 kum kim pawl in Zopuan kop (numei, pasal) 30 piakhia hi. 1988 gambuai khit ciangin a tunna ki thei nawn lo hi.
Cidam in Khual azin zawh lai'n Zangkong ah Siamsin te sum kisam peuh mah sum le pai tawh ahih theih zah in huh hi. 

6. Zomi sungah sumbawl sumnei tampi a om hangin Pu Pum Za Kap bangin gam le minam ading a sumngam, a piakhia ngam mi tam lo hi. Pu Pum Za Kap pen kum 60 val bek leitung ah anuntak hangin Zomi ta ding a mang ngeilo  tangthu tampi hong nusiat hi.  Zomi tading supna lian mahmah hi. A dam lai a zi, a tate ading thu ngetsak ciat ni.  

Zingciang sun nai 1 in kivui ding hi.

Pu Pum Za Kap’ thubul let kammal “Gam leh Minam a it theilo peuhmah master brain nei kici theilo hi”

Lungzuang khuangai kawm,

Sawlna ombang in,

Thangboi

Zangkong.

Pu Pum Za Kap hong nusiatna tungtaang ah Norway ZNC-LA pan Dahpihna thupuak

          Zomi te ii i deih mipi thuneihna leh suahtakna, mihingte ngah ding hamphatna, dikna leh thumaanna, mihing khat leh khat ki zahtakna , ki-itna ki lemna, nopna lungmuanna leh daihna, mipite khantohna ding vaihawmna i ngah theihna dinga Kawlgam sungah tuma kum 20 paisa lai-a hong dingkhia i Zomi political party ZNC President masa Pu Pum Za Kap hong nusiat ni-in gamsung gam pua a om Zomi political activist khempeuh in i mimal in a hi zongin, kipawlna min tuamtuam te tawh a hi zongin dahna hong pulaak kawmin ama tungah zahtakna kong pia uh hi.

           Tua tawh kizui mahin Kawlgam democracy ki ukna hong om theihna dinga, politic lam tawh kisai makaihna na hong sepsak leh Zomi min tawh hong dinkhiatpih ZNC party makai te sung pan hong nusia sa, Pu Vungh Za Pau, Pu Khual Za Nang leh Pu Gin Thang te banah khua tuamtuam pan activist hong nusia sa Zomi makai dang khempeuh zong phawk kawmin, amau te tungah zong zahtakna kong pia uh hi.

          Tua mah bangin Zomi, Zogam leh  Zo minam te suahtakna dinga nasepna ah nuntakna, guh leh ban, inn leh lo, sum leh paai, thagui thataang, neihsa lamsa hong suplawh sa mimal a kua mapeuh leh Zomi te i khangui kizom a thumaanna leh cihtakna, siangthona, itna deihsakna leh thukhualna hoihna te hangah thongkiat khaukhih leh bawlsiatna hong thuak lawh Zomi khempeuh zong kong phawk uhaa, ka lungsim sungtawng uh pan kong thuakpihna uh hong pulaak kawmin zahtakna kong pia  uh hi.

          Hong nusiat a zi a ta, a u a nau, a it a ngaih a lawm a gual, a mipih a sa pih, a minam ading in leh Pasian gam a dinga a seppih khempeuhte tungah Pasian Khasiangtho hehnepna hong tung kim ta hen cih ka thungetna uh hi aa, ama lungtup leh ama deih Zogam leh Zo minamte suahtakna, ngahding kilawm hamphatna te hong om theihna ding vaihawmna leh kalsuanna te hong picin theih semsem na dingin, Kawlgam kumpi vaihawmna leh ki ukna haksatna tampi sungah hangsan taka amah i Pu Pum Za Kap maban tuni donga hong zop sak hong dampih lai Pu Chin Sian Thang leh a seppih/a vaihawmpih Zomi Zogam political activist khempeuh Pasian in hong makaih sak hen la, amah i Pu Pum Za Kap hong  deihsak i Zomi Zogam sungah matut gualzawhna suahtakna leh picin na nopna daihna ki-it kilemna te ataka muhtheih dingin Pasian in ama nungsang ah a om lai Zomite maban khempeuh lam tuamtuam panin thupha hong piak sak ta hen.

          Hong nusiat lampi hoihte ko khangno te in ka tunna peuh uh panun hong it Zomi Zogam leh Pasian Gam adingin a hoih thei pen leh a etlawm thei pen dingin ka hih theih zahzah un a maban teng kong na zomto zel ding uh hi cih Norway ZNC-LA panin ZNC phungpi ah leh Pu Pum Za Kap Innkuanpih te tungah thu kong puak uh hi.

Pasian, Gam leh Minam ading deihna itna nasepna leh thungetna  kiukhat pan,

ZNC-LA Norway tangin,

Hong phawk mah mah hong dahkhawm,

Sia Thang Khan Thawn Suante

Pu Chin Sian Thang Tangthu

Pu Chin Sian Thang Tangthu

Zomi History   11:34:00 PM

PU CHIN SIAN THANG BIOGRAPHY

Pu Chin Sian Thang pen Zampi khua Tedim huam, Chin State ah April 6, 1938 in Pu Sum Hang leh Pi Niang Khan Cing sung akipanin piang hi. Pianpih sangam nga te lak ah amah a u pen hi aa, sanggam numei 3 leh pasal 1 neih hi. Tan 10 Mandalay ah kum1958 in zo a, Yangon University ah BA kum 1967 in zo aa, LLB kum 1968 kumin zo kik leuleu hi. Azi Don Khen Niang tawh tapa 5 leh tanu 3 neih hi. A sang kah sungin Chinhill Student Union leh Rangoon University Chin Student Association ah Makaipi President sem hi.

　

Taunggyi Conference ah June 8-16, 1961 Mualtung mi khempeuh makai ki muh khopna ah pai-in thugenna nei hi. Tua hunin Chin Student makaipi a sem laitak ahihi. Kum 1971 a ki panin Sitni hong ki pan hi. Kum 1986 in Kalay Township ah Sitni makaipi hong ngah hi.

August 4, 1988 kumin Zomi National Congress minam party hong pan khia uh hi.

May 27, 1989 kumin ZNC Annual Meeting Tedim Zogam ah hong bawl uhhi.

1990 kum General Election ciangin Parliament member in pang hi. Tua sung mahin CRPP leh UNA member khat ah ki hel hi.

　

Kawlgam sung ki ukdan ding General Ne Win hong bawl khiatte mipi mai ah hong ki tangko ciangin Pu Chin Sian Thang in Federal system siksan in ki vaipuak ding thu na sung hi. Federal tawh kisai thu a sunna hangin Oct3 0,1972 akipan March 4,1974 kikal Ye-Kyi-Aing Military Intelligence Detention Camp,Yangon ah lut a, tuani mah in Mandalay Thong ah suanto kik uhhi. Mandalay Thong ahihleh Kawlgam sung adingin a lipkhap huai pen Thong ( Jail ) ahihi.

　

March 3, 1992 zingsang nai 4:00 pawl in Kawlpi a tenna inn ah Palik ten man uh aa, Zangkung ah March 19,1992 in suakta hi.

May 10, 1993 in Kawlpi a teenna inn ah ki man kik leuleu aa, ki khahkhia zel himah leh misim nai simin kha khat sung bang etcik ngah den hi.

Oct 10-24,1996 kumin kumpi ten kemcip leuleu uhhi.

Sept 6, 1998 a kalsung damlohna hong ngah in, March 14, 1999 teh damloh luat manin Sakura Clinic, Sanchaung, Zangkung ah om hi.

　

Sept 15-17, 1999 teh kumpi ten MI-14 Quarter, Botataung Township, Zangkung ah na kepsak leuleu uhhi.

　

Oct 16,1999 in UNDP office ah Pu Chin Sian Thang leh makai tuamtuam ten UN a Assistant Secretary-General, Alvaro De Soto tawh Meeting aneih man un amah pen thudot dingin Nov3,1999 a ki pan June 14,2001 in Military Intelligence Quarter ah kumpi ten na kepsak leuleu hi.

　

Sept 28, 2007 pan Oct 30,2007 sung mahin Saffron Revolution hangin Insein thong sungah om kik leuleu hi.

　

Tawm khat genbeh kik leuleu leng

1990 kumteh Kawlgam buppi General election ah Tedim-II apan MP dingin hong telcing hi. ZNC tup leh ngimte kician tak in gen khiatna nei hi. Kawlgambup ah ‘Zomi’ min cih akigen khiatna hangin Kawl kumpi in kum 1992 in gambuppi a party tuamtuamte phiat ding cihthu hong tangko mahleh ZNC in bel amau kivaihawm theih nang in na pang tinten den hi.

ZNC leh party tuamtuamte kawl kumpin aphiat sawm lai in Pu Chin Sian Thang leh ZNC a pawlte gamthu minam thu ah na khawl tuanlo in, Kawlgam sunga pawlpi 23 kipawl ten United National League for Democracy(UNLD) phuan khia uhi. ZNC in inntekna la in Pu Chin Siang Thang mahin makaipi sem hi.

Feb12,1998 in party tuamtuam Pi Aung San Suu Kyi te makaihna in National League for Democracy, Shan National League for Democracy, Mon National Democratic Front, Arakan Democracy League leh Zomi National Congress kipawl khawm in Committee Representing for the People’ Parliament (CRPP) phutkhia uhi. Amau galkap kumpi kiang ah thusun 4 ana ngette uh ahihleh :-

1) Kum1990 a teelcing aom makaite a ciamteh ding.

2) Galkap kumpi leh Mualtungmi ban ah NLD te kiho khawm theih nang.

3) Mipi Parliament akin theipen a neih zawh nang leh

4) Kawlgam sung ah mipi suaktak takin kivaihawm leh thugen theih nang ban ah Human Rights zahtak sak nang ahhi.

Kum 2001 in Mualtungmi party tamzaw kiphiatta ahihman in ZNC inntekna nuai mah ah United National Alliance (UNA) kicih hong phutkhia in, party 12 pha uhihi. Amah UNA spokeperson dinmun sem hi. Oct 2013 in ZNC kum 23 cinna Kawlpi ah ki zangin Kawlgam Nainganzi ah Kawlte leh Taiyinta leh Galkap kumpi tawh kilem kikna dingin National Reconciliation om theih nang in leh Federal taktak akipuak nang in 2nd Panglong thu kimna (21st century Panglong conference) neih ding ahong puang khiat teh, All Mon Region Democracy Party(AMRDP) in zong mapang khawm dingin ki hel hi.

　

2010 General Election neihna ding ah Kawl kumpi-in 2008 a bylaw adraft thu hangin 2010 Election ah ZNC party kihel lo ding cih Pu Chin Sian Thangin pulak khia hi. Kum 2012 kum mahin ZNC party in Zomi National min Registration a bawl kik uh ciangin Election Commission’s Dy.Director Hla Maung Cho in ‘’Zomi in recognition bangmah neilo hi. Kawlgam a minam 135 sung ah Zomi kicih omlo a, by-election neihna dingah ki hel theilo ding hi cih tangko khia hi. 2012 by-election ah Kawlgam sungah Zomi minam kicih omkei a kicih lai in Zomi aom lam ki ciantak in Dr.C.Thang Za Tuan te tawh pang khawmin na nawt tinten hi.

Kawlgam kumpiten Zomi minam omlo aki cih laitak in muntuamtuam gam tuamtuam panin Zomi khempeuh ki lung kimlo aa, tua laitak in May 28,2012 in document kimtak in Pu Chin Sian Thang, C.Thang Za Tuan te a ki pan Zomi mipil pawl khat in Document kimtak in na submit thei uh hi. Tua hun sung mahin Zomi National Congress pen Zomi Congress for Democracy cih tawh ki laih hi. Tua zawh ni thum khit ciangin Union Election commission apan Zomi pen Kawlgam ah ommah hi, cih thu Tangko kik uhhi.

Augt 2012 in Zomi khawmpi neihna ah Zomi Innkuan USA in Zinmangpi (Guest of Honour) dingin sam uh aa, Pu Chin Sian Thang leh Pu T.Gougin(RIP) te ‘’Zomi National Freedom Award’’ pia uhi. Zomi Innkuan Washington DC aom Zomi tenzong Pahtawina Laipi na pia uhhi. Kum 2013 Zomi Association, Malaysia in Pu Chin Sian Thang zahtak etsakna in ‘’Father of Zomi’’ pia uhhi. April 3, 2013 in ka pianna khua Tuimang ah ZBCM khawmpi om aa, tua lai ah ZBCM ten, "Ngalliam Zuapa", cih pahtawina mah na pia leuleu uhhi.

　

Nov 2015 Kawlgam Election ah mee kuang ZCD min tawh mun 12 ah lui uh aa, mun 6 ah gualzawhna hong la uh hi. Chin party tuamtuam ah mee kuang ki lui hi mahleh zawhna mun khat beek neilo uhhi. Chin State sungah minam minpua party hon khat om aa, tua sungah ZCD bek in gualzawhna hong ngah hi. Lungdam.

　

A kaikhawm:

Thang Thawn Tuang Guite

Source: https://en.wikipedia.org/wiki/Chin_Sian_Thang

            http://zomibiography.blogspot.com/2012/10/vungh-za-pau.html

            http://www.zomidc.org/cinsianthang.htm

PU TUAL KHAW MANG @ Pu Mangtal TANGTHU

Zomi History   2:00:00 AM

PU TUAL KHAW MANG @ Pu Mangtal TANGTHU.

Pu Mangtal.

Pian na

Sukte panin khang 9 na-Khan Thuam, Khan Thuam’ tate: Kam Hau, Pau Kam, Gawh Pau, Za Khai le Za Pau, Gawh Pau’ tapa, Myo-Ok suam makai, Kapteel Ukpipa Thuam Thawng, ThuamThawng’ tapa Ukpi Do Tual; Do Tual’ tapa, Kawlgam suahtakna dingin Zomi, (Tedim) taangin Pinlong Thukimna (PangLong Agreement) letmat a thuh pa, Saizang gam Ukpi Pu Thawng Za Khup, ATM., le Pi Tel Za Kai te sung panin 1935 kum June kha ni 9 ni in, Saizang khua ah suak hi.

Pu Do Tual leh Pi Pum Khaw Man (Mualbeem)te suan leh khaak teng:-

1. Pi Niiang Khaw Lian - Pu Tual Lian Zam ( Muizawl)

2. Pi Ning Za Hau - Pu Son Langh(Saizang)

3. Pu Thawng Za Khup - Pi Tel Za Kai(Saizang)

4. Pi Thawng Za Cing - Pu Thang Za Kam(Muizawl)

5. Ciin Za Go (a neu in si)

6. Pu Thiripyanchi Thawng Cin Thang - Pi Niang Khaw Mang (Tongzang) - Pi Cing Lun Niang (Tongzang)

7. Col Dal Za Kam - Pi Man Kaih Niang (Tedim)

8. Pu Mang Khaw Nang - Pi Khan Man (Saizang)

9. Mang Khaw Pau (a neu in si)

10. Pi Cing Khaw Lun - Pu Suang Cin Pau (Saizang)

Pu Thawng Za Khup leh Pi Tel Za Kai suan leh khaak teng

1. Tual Za Dal (a neu in si)

2. Nu Man Za Go - Pa Song Khan

3. (Nu Mang Do Cing) - (Major Tual Khen Pau)

4. Pa Tual Khaw Mang - (Nu Cing Ngo Niiang)

5. (Lt.Col Lian Khan Thang) - Nu Hau Khan Lun (or) Khin Hnin Aye

6. Nu Lian Khan Vung - Lt.Col Tual Do Dal

7. Thang Cin Zam (a neu in si)

8. Hau Za Niang (a neu in si)

9. Kam Za Lian (a neu in si)

10.Pa Nang Cin Pau - Nu Ciin Do Niang

Mualbeem khua Zeya Kyaw Htin Lt. Col Lian Cin Zam leh Pi Ciin Za Ngul te tanu u pen Nu Cing Ngo Niiang tawh 1963 kum in ki teeng aa, tanu(4) leh tapa(2) nei uh hi.

Pa Tual Khaw Mang leh Nu Cing Ngo Niiang te suan leh Khaak teng:-

A Innkuan pih A tate

1. Nu Kai Za Dim - Pa Pum Za Khai - Cin Lian Tuang

- (MangSian Mung) - Kam Sian Khai - Mung Lian Khual

2. Nu Ngul Lian Cing - Rev.Dr Cin Khua Kham- Cing Sian Lun - Niiang Sian Kim

- Daniel Vum Sian Kham

3. Nu Cing Ngaih Ciin- Major Thang Lian Thawng- Vung Zam Kim - Niiang Sina San - Dal Sum Mang

4. Pa Khup Khan Kam- Nu Dim Lian Cing - Niiang Sian Dim - Mang Sian Khup

5. Zam Khan Lun (a neu in si)

6. Pa Zam Lian Dal - Nu Ngai Nei Kim - Mang Sian Zam - Niiang San Kim

A it mah mah a innkuanpih Nu Cing Ngo Niiang in 2004 kum May kha(29) ni in, Topa aang sung hong zuat san hi.

Sang kahna

1941 kum in Saizang ah sangkah kipan in Galpi khit ciangin Tedim, St John’s Diocesan High School le Tedim State High School ah kah hi. 1954 kumin ZangKong Cushing High School panin tan sawm zo in Rangoon University ah Zato lam sin dingin I.Sc. kah hi. Zato Sang (Medical College) kah thei ding (qualified) napi in zui nawn lo in B.A. kahin English Literature, Political Science le Western History tawh 1959 kumin B.A. zo hi. Master Degree M.A. zop theihna ding (Q, qualified) hi. 1961 kumin Upadi lam B.L. (Bachelor of Law) degree ngah hi.

Rangoon University a kah sungin Zomi sangnaupang kipawlna (Hill Chin Students’ Union) ah a makai lam ah kihel den hi. 1957 kumin Zo Zum (Chin Affairs Ministry) te in Zomi Namni pen February 20 phiat in, December ni 4 ni in khel dingin a vaihawm uh hi. Tua ciangin Zomi sangnaupang te lungkim lo in ‘kankuat’ uh a, ‘Chin National Day Action Committee’ phuan in tua lai ah Chairman (Makaipi) seem hi. 1957 kum February 20 ni in Sangnaupang Innpi (Union Hall) ah “Zomi Namni” a bawl veve uh ciangin, Zo Zum a uliante heh uh a thubawl ding nangawn a sawm uh hi. Ahih hangin Vuanzi U Zahre Lian in, “Sang naupangte’ ngaihsutna sang mahmah hi,”ci zawsop ahih manin bangmah cih thei lo uh hi. Kum(12) a phaak hun in a pa Pu Thawng Za Khup Panglong thukimna letmat thuh ding aa pai aa, a mah leh a ni tapa Lt.Col Tual Do Dal te in va zui uh hi.

Nasepna

1960-1961 - Rangoon University ah English Tutor seem hi.

1961-1963 - Ki uk na lam ah lut in Pegu Division ah nasep sin na a neih khit teh Matupi Township ah Myo-ok (Township Officer)leh Third Class Magistrate Power ngah hi.

1963-1965 - Mandalay Division, Yamethin Township ah Second Class Magistrate power tawh S.D.O (Vuandok zaa) ngah hi.

1965-1968 - Maymyo ah District Treasury Officer, Head quaters Magistrate leh Registrar of Deeds seem hi. Tua hun sungin First class Magistrate Power kipia hi.

1968-1971 - Amarapura ah Speicial Magistrate Power tawh S.D.O (Vuandok) seem hi.

1971-1972 - Mawlaik ah S.D.O seem hi.

1972-1976 - Gamsung kiuk zia kikheel na ding hangin Hakha ah ki puak in Constitution thak tawh kisai mipi lungsim laakna leh Hakha Township Election Commission ah Chairman seem hi.

1976-1978 - Tedim Township people's Council ah zumuk hi.

1978-84 - People's Council nihna kiteel na (Election Commission) chairman tavuan kipia ban-ah Chin State People's Council ah member in ki teel hi.

1984-1988 - Zakhang in Sagaing Division zumpi ah Mangpi seem hi.

1988-1991 - Kalay District ah (Dy.Comissioner) Mangpi seem hi. Tua laitak in District Chairman pen Lt.Col Thein Sein (Tulaitak aa kawl gam Tamada pa ) hi in a mah pen District Secretary seem hi.

1991-1993 - Kachin Gam Putao District ah Mangpi seem hi.

1993-1995 - Chin State, Haka ah Menzi(Commissioner) seem hi.

1995-1996 - Magwe Division ah Menzi(Commissioner) seem hi.

1996-1998 - Director, Ministry of Home Affairs sem hi.

1998 kum June kha in pension la hi.

Mipi aa ding a sep na

1976- Tedim ah a sep sungin Party/Council makaih lamlah na tawh Tedim khua aa dingin UNICEF huhna sialtaang luitui laakna ah vaaihawm hi. Tua ban ah Tedim khuakim, Saizang, Kapteel khua te ading zong tui ngah pih hi. Heilei leh Saek khua, Sialtui leh Suang zang kikaal mawtaw lam tawh nang vaihawm pih in, huhna ngah sak hi.

1989- Kalay District ah Mangpi a sep laiin Kalemyo pan Monywa mawtaw lamthak bawl ding tungsiah ah a puak tohna tawh kizui in tu aa a kizang"Yagyi" lampi a kibawl hi.

Auto Telophone kideih mah aa, a hih hanginTedim ciangciang in ngah kei nuteh hong kicih san hi. Telepone ngah nang Tedim Committee te in a mau ki don tawm Fund tawh Yangon ah kusale pai sak aa, tua a pai te Yangon pan na makaih hi. A kisai zum khempeuh ah a pai uh hangin, ngah zo lo uh hi. A nunung ciang in, a maa meel theih Col(Retd) Zaw Win Zaw YMBA(makaipipa) kiangpai in, ngahzo kei nuteh na ci hi. A hih hangin A man' "Ko kumpite tung khut dawh ngen ding aa hong pai hi kei ung. A leizo ding aa hong pai hi ung" a cih ciang in tua pa in "500-600 lalks bang bei ding , Kuan leizo ding?" ci in a dot teh a man a paipih pa Thang Sing kawk in " Hiah Boss om hi!" a cih teh kumpi tung ah hong panpih ning ci a hih manin Auto Telephone ihngah nang lampi hong ki hong khia hi.

Pension a laak khit ciangin Zangkong bulphuh in, a gam le a lei khantohna ding a deih sakna tawh mun tuamtuam pan huhna ngah theihna ding vaihawm sak hi. Tedim khua banah Saizang khua leh Kaptel khua tuineek, Kaptel Gunleipi te amah mah in a phuutsak a, a ngah pih ahi hi. Tua banah Sialttaang tui kingah khit ciangin thu tuamtuam hangin ki zom zo kimlo ahih manin, tua hun a UNICEF a vai hawmpipa Mr. Mendez (Country Representative) in hong tun kik ciangin, huhna ngen kik in, tui lampi khel na dingin tuizawl 4"HDP te pi 27,000 hong piak beh hi. Ih gam khantoh nading a deihna tawh Australia gam Taangmi (Ambassador) te nupa Tedim gam ah zin pih kawikawi in Australia te huhna tampi kingah tuam hi. 

Zangkong panin “Tedim Association” kici Zomi Tedim mite gam khantoh na ding kipawlna phuan uh a Kumpi te in thukim pihin, kipsak hi. Tedim Association ah President (Pawl makaipi ) ‘term’ khat (kum 3) sung a sep khit ciangin ‘term’ khat sep beh dingin kitel kik hi. 2011(63) veina Zomi namni in ah ZNC in Panglong letmat thuh teng pahtawina NLD zum ah ki pia aa, A pa Pu Thawng Za Khup taangin Uion Hero Award saang hi.

Biakna Upna

U Tual Khaw Mang peen Zogam khanglui biakna abul mahmah panin khangkhia ahih manin Zo ngeina lui, lasakna, laamna, zu le sa neekna te ah nuamsa mahmah hi. A pa in hong sihsan ciangin a Nu lunggulh na tawh a Pa’ hanken ding in Kawlgam Irrawaddy guun naak, Tagaung gam gammaangtu lak ah Zangsial, Chindwin gun gei Mawlaik gamah Sai a mat ciangin a nuai a bangin la phuak hi.

a. Mi in sanglian a kap leh, gual tung a tuanna hi ee,

b. Leen sum kai a sang ka kap aw, zua’ vaang ka ngaih man hi ee.

A suah zawh kum 50 sung Zo ngeina, dawi biakna sungah nop takin a bual piikpeek khit ciangin piang thak in Zangkong I.C.C Pawlpi ah ki-aap hi. 1998 kumin US, Hawaii Haggai Institute te’ ah “Advance Christian Leader Seminar” kah hi. Faith Bible Training Centre ah Diploma zong ngah hi. Saizang khua a apu apa te lamsa innpi peen, tu in AG Biakinnpi leh Ciimnuai Childcare Centre, naupang pattahna sang in zangh in a lungkim mahmah hi. Tua Ciimnuai Childcare Centre dingin Japan kumpi in Inn lianpi khat lamsak in kizo siang dekta hi. Tua banah Saizang khua khung ah mite in Pasian bia in nop takin thu a nget theih nading in pi 50 a sang Concrete Singlamteh golpi khat ama’ hanciamna tawh lamin, 2011 April kha in zo hi.

Topa’ kiang zuat na

Tua bangin Pasian ading le a gam a lei a ding in na semin a om laitakin a lungtang natna suak in thungetna le zatui zaha tawh a kibawl hangin 2011 kum June kha ni 8 ni, nitaak nai 8:30PM hunin Topa’ aang sungah a tawntung a tawlnga dingin hong zuat san hi.

Src: Www.laibusaal.Com