Skip to main content

Pupa Ngeina Zukholh

Pupa Ngeina Zukholh

Kawl huzaap Zomi te'n Pawi acih pen India lam Zomi te'n Lawm ci uh hi. Ahih hangin hite pen Zopau hilo hi. Zopau iin Ai kicizaw hi. Mimza ai, taangza ai, asamat ai, BA ai, kici hi. Ahih hangin Lawki-hunlai gal-ai , sa-ai cihpen zupi nungin dawibiak ngeina tawh na kizomlua ahihman, ai cihpen lawkivai-lua kisa kha ding hi.
Zomite in gualzawhna leh matutna khatpeuh a om ciangin kipahtawi uh hi. Kasangnaupan lai-in kapa in lai ka-on simin aktawh hong aihsak tawntung hi. Innkuan iin kilungkim mahmah hi. Kalai onman kei aklu hong nesak hi. Thuneuno abat hangin hanciamnopna hong khangsak hi. Nu leh pa hong pahtawina pen ki-angtanpih mahmah hi. Ka uu pen saben uuk ahih ciangin lailam haatlo hi. Ahih hangin vakhu khat amat pen kapa'n aklui khat tawh aihsak hi. Vakhu pen khuttum-cia phalo hi. A aihna aklui pen innkuanmeh cing hi. Tua bang kipahtawina in lungsim cidamsak hi.

Pute Tuukzuu Kholh

Zomi lawkite in tuuktung masa anpalte zuu in sa uh hi. Puute zuu khol uh hi. Zucil kaimasa pen a puupi suah uh hi. Apuu in la-in mawkneeklo hi. A tute cidamna ding leh mimza tangza lazo ding, sumnu sumpa lamzawhna dingin thupha ngetsak uh hi. Zomi te ngeina-ah numeite in pianna nulehpa vakna ding thu ngahlo hi. Go leh gam kitomsak lo hi. Ahih hangin numei nualam pen kipuapaih tuanlo hi. Naupangte in puute zahtakpiakna leh pahtawina itna lahna ding ngeina hoihmahmah nabawl zel hi. Puute tuukzu-kholh pen numeilam pahtawina ahi hi. Puute leh lamphung kineekzolo cih paunak nei uh hi. Tua pen naupangte in nulam ahi puute pen simmawh loh ding deihna hi. Lungsim sungah ngeina kipmahmah aguansak ahi hi. Puute simmawhte damlo hi. Nuamsa lo hi. cin umsak hi. Gilsung damlote in gau-an la ci'n puute kiangah ankhing vasiim uh hi. A tute tungah khasia leh, napu ngoidok hing bang hang hong hici bawl na hiam? cithei uh hi. Ngoidok cihpen gilnathei cihna ahi hi. Tua ahih ciangin damlohna thu khatpeuh a omleh puute kiang taailoh phamawh ahihmanin puute kizahtak hi. Ki -iit mahmah hi. Thupha ngahna-naak ahi hi.

Tanu-mokhak khempeuh kiciamkholin, a zu-kholhni kibangsak uh hi. Lawki-hunin omkhawlna munah aneek uh zuu hipen hi. Anlim sangin zuu pen thupiseh zaw uh hi.Puute pahtawina la vive sa uh hi.

a. Kei kapuu te sen a kapuu te ningzuu bang khum thei naleng nuampeng phuhsak vang e b. Nuampeng phuhsak vang heisa bang paal thei naleng kapal losak vang e.

a. Bualna ngei nuam bualna ngei nuam e, puvon siangsung bualna ngei nuam e, b. Laamna ngeinuam laamna ngei nuam e, puvon pahtang laamna ngei nuam e.

a. Tualnuam e tualnuam e puute sumtual tualtung tualnuam e b. Gam nuam e gam nuam e pupa gamzang gamnem gamnuam e

a. Pupa gamzang tangzang khat a, tangkhat suan zong simtheihloh piang e b. Tang khat suan zong simtheihloh piang a bangaa sunglawh bang kasam hiam aw.

a. Theisen puvon ngalliam bel aw tusuanmel haihkha na cia. b. Gual sang tongdam neem zaw ding a, aduang mel hoih ding aw e.

Dawhdan saknung leh dawhdan khangnung dimin zubeel kigual hi. Zubeel khat mikhat in tutpih hi. Sak leh khang abul leh adawn kidawngin lasa ziahziah hi. Pasalnote kikhelin alai-ah tawnsak keukeu hi. Khuangtumpan akhuang saankeuhkeuh iin hong tawp ciangin, suai..suai..suai suai cin, a tangtawnpa kai-in zuu teepsak hi. A puute a itmanin tawn(laam) hi ci'n pakta mahmah uh hi. Tuukzuu-akmat ci-in ak khattek namat uh hi.. Pawlkhat in sum mat uh hi. Pawlkhat in gangawh hi. Bang bang kimat taleh tukzu-akmat in sum tua zah hong pia ci uh hi.

Tuhun Christian ten zong hih ngeina paikhia tuanlo hi. Zuu tangin cikhum bawngnawi peuh kikhol hi. Antak bungkhat bungnih vapuak thei hi. Pawlkhat in anlim-tuilim vaneekpih hi. Hih pen puute pahtawina pawi limci mahmah ahi hi.Ei Christian khangthak hunin zong puute pahtawina hunnuam limci-takin kibawl thei lel ding hi.

NAU MIN PHUAK

Nidanglai in naudom(midwife) kineilo hi. Numei nausuakte ki-ompih selo hi. Lokuan naseemlai khawng lukhumtawh tun in hong ciahthei hi. Lukhum mongteep hualin naulai hen hi. Heitang tutang peuhtawh naulai tan hi. Bangmah paulap omse lo hi. Pasian in theihna niamte nakpi takin hong donzaw hin ka-um hi. Unau pasal-4 leh numei-8 kapha uh-a, kum khat leh khagiat simin manmanin kanu nausuak den hi. Nau-suahhun atun ciangin patkhau ciptakin ahual khit ciangin gu alutlohna ding cin, khinking tawh zuut zawsop hi. Nau hong suak petmah hi. naulai pen temngilngolh khat la-in tan hi. Puantawh tunin lawhsungah asial khit ciangin anungzui ngakin baallei ek-awng gei-ah tawlkhat hong tu hi. Anungzui hong paikhia aa, sisan honpitawh hong tolkhia lialua hi. Sisantui teng awngvangah anilkhiat khit ciangin, tu khat la in, phaitamah anungzui(alamh) pen amahman vaphuum lel khong hi.

Naumel kimuh khit ciang a thupipen minvawh ding ahi hi. Zomite in naumin deih peuhpeuh kiphuaklo hi. Pasallam leh numeilam kalhelhin kihawmsak ngiat hi. Khangsuutna in kinei hi. Anu apa in amaudeih bang min pialo hi. Naumin tangte kingak aa, amau deih thukimpih keileh kikhasia hi. Sukte vangphatlai in minngei lua kiphuak ngamlo hi. A phuak omleh, ademin koih ngiau ahihman, minngeih kiphuaklo hi. Naumin tangte ngakna-lamin nipi kalkhat sung bang min neilo iin omthei khong hi.

Naumin phuahni ciangin, naumin tangte in vok, ak aneihsunsun hong kengin kine hi. Bangkua sunga khangham pen in, tuiphihin min-aapna kinei hi.Naumin-phuahna akgawh en in, naungek mavak ding leh mavakloh ding genkhol thei uh hi. Tuiphih apaileh ih nau cidam ding akhansung nuamsa ding hi, ci'n hilhkhol thei hi. Khangluite in naumin aphuah ciangin, abeisa hun-a a puu apate khan kilangsak hi. Vung Dah Ciin acihleh aheh adahte hi, ci'n kimupah hi. Tuang Hau acihleh minuamsate ahi ve, kicithei pah hi.

Nidangin Zomite pen Lia leh Taang tawh buai ngeilo uh hi.Min kilawh phetin numei hiam pasal hiam cih kitel pah hi. Numei-min leh pasal-min sawhpawi ngeilo uh hi. Gentehna in, pasal-min Thang Za Cin ahihleh numei-min ciangin Thang Za Cing ci se hi. Akhiatna kibangin numei leh pasal kikhen sinsen hi. Tua zong pilna thuk mahmah hi. Tun khangthak ten khensatzo lo in email sung khawng-a khuttum nakilah vauvau uh, amau olsa mahmah lel hi.

Lawki ten tuiphih lohin naumin phuaklo hi. Christian ihih buangin biakinn mahah apngiatngiat leng lungkim huai pen hi.

Naumin-phuak ni pen ni-thupi khat ahi hi. Khankhat iin khatvei bek kinei thei hi.Naumin phuakte in khuangleh zam tat iin gamlumnuam lualo hi. Kam kinial nuamlo hi. Naukha lau kici hi. Salu suanni leh naumin-phuahni gamlum kikhaam hi. Naungeek kilatin cina thei hi. Zong sithei hi.

NAUCING GUAI

Khangluite pen lungdam kithukzo petmah hi. Ekciang tung zong kiguai, cih paunak om hi.Ahoih khat asep thuneuno nangawn kipahtawi thei uh hi. Lungdam kikokik ngekngek hi. Ei kiangah childcare center omlo hi. Bangkuapi-nu pen naucingin kizang-a innlak sanggam teng in naukhahon uh hi. Naucingte pen kizahtak mahmah hi. Anlim tuilim amuhsunsun uh amau neektang in ciamsak hamtang hi. Tuk-anlaak mankhit ciangin, naucing guai uh hi. Naucing guaihna pen vok tukli nuai kigo ngeilo hi. Kum khat tawntung nau-anpia, azun a eek kisiak ahihman nakpi iin zahtak hi. Tangngansih leh voksahul kinesak hi. Tua ni ciangin zuu leh sa kidiah pikpeekin kivak beklo iin, khuang leh zam tatin zanhak thei uh hi. Khangluite thukhualna pen guicing mahmah kuitung mahmah hi.

SAZAAM

Japan-galma hunin saneek kisangkhaat mahmah hi. Sa-sai omlo hi. Dangka-tang ngahna haksa lua hi. Akpi khat matkhat in kilei hi. Minvawh khat neilo-in akno khat zong kigongam lo hi. Sumtawng-thoih ahihkeh huanthoih cihkhat in zang hamtang uh hi. Saneekna tawmlua ahihmanin lampi zong uh hi. Inn-4 inn-5 kipawlin banpai-in vok go uh hi. Tua pen sazaam kici hi. Vok pen bangcia go dingcih ciangtan uh hi. Pawlkhat in nekhawm hi. Pawlkhat in a kikimin sehhawm uh hi. Sa khamtakin ne uh ahihman sazaam pen ahihzote ki-eng mahmah hi. Hih kipawlna pen a cithei zawdeuhte aa hi. Meigong daipamte kihel zolo hi.

TUKVAK.
Tanghamkin kici ankung leh kiak kikimin a omlaitak lokhawh kikin mahmah hi. Lo-lel ahihman thacial uh hi. Kialhuntawh kituak sawnsawn hi. Thacialte kivaitut zolo ahihman, tuktun(akhawhsa-tun) ciang kivaakpan hi. Tuktun ciangin thacialte kaikhawm iin zuu leh sa akhamtakin neekpih hi. Thacial-vaak tawh kibangnawnlo hi. Pawibawl banglel ahihman nuamsa mahmah hi.

Hih ngeinate pen dawibiakna tawh kisai hilo hi. Amau-hun tawh kituak nuntak khuasakzia ahi hi. Tua banga kikaihkhopnate pen a kingai tengmah ahi hi. Kikholhna tamleh kingaihna leh kiphawkna zong khangpah hi.




Thang Siangh

Comments

Popular posts from this blog

Zomi: Who They Are

Zomi Total population ca. 2,500,000 Languages Various Kuki , Mizo , Chin , Naga , Paite Religion Christianity , Animism , Buddhism , Laipian Related ethnic groups Naga , Meitei , Hmar , Mizo , Kuki Zomi [1] is the name of a major tribe found in various parts of South and South East Asia. The term Zomi meaning, Zo People [2] is derived from the generic name 'Zo', the progenitor of the Zomi. They are found in northwestern Myanmar, northeastern India and Bangladesh. Anthropologists classify them as Tibeto-Burman speaking member of the Mongoloid race. In the past they were little known by this racial nomenclature. They were known by the non-tribal plain peoples of Myanmar, Bangladesh and India as Chin, Kuki, or Lushai. Subsequently the British employed these terms to christen those 'wild hill tribes' living in the "un-admiral. They are Zomi not because they live in the highlands or hills, but are Zomi and call the...

CHIN, ZOMI, MIZO, ZO cihtawh kisai Debate

CHIN, ZOMI, MIZO, ZO cih minvai tawh kisai India gam aom ih mipihte kikupna, Debate bawlna hi. Sausimsim in alunglut velvelte bekin atawpdong simzo bekding hi. This is the outcome of the debate about our nomenclatures like Chin-Kuki-Mizo-Zomi on FaceBook – Zolengthe Group. The debate Vaphual shows that every one of us clearly know who we are – We are Zo, but some opined that Kuki nomenclature should be used as it is recognised nationaly and internationally. This is the starting point of the debate: Dear friends, MIZO=ZOMI, then is it something like both side of a coin? If it is so, then there is no chance of sitting under one administrative umbrella. Another Point: Mizo or Zomi ~ Which one should be the right word? I know You will say both. But according to Pu T. Gougin, Founder President of Zomi National Congress, “The land come first and then the people” therefore, it should be Zo… Mi….. that means Zo = Land and Mi = People. He further argued that MIZO is a wrong word; ...

Dr. Chin Do Kham Tangthu

Dr. Chin Do Kham Biography Education     Scholar in Residence for Ph.D. Educational Studies Program at Trinity International University, Chicago, USA, May 2003-August 2005.D., Intercultural Studies, Trinity Evangelical Divinity School of Trinity International University, Chicago, 1998.Min.(Doctor of Ministry in Pastoral Leadership), Oral Roberts University, Tulsa, OK, 1994.Special Study Program at Jerusalem Center for Biblical Studies, Israel, 1996. Educational Administrative and Teaching Experiences Adjunct Professor of Missions and Leadership at Myanmar Evangelical Graduate School of Theology (MEGST), Myanmar since Fall 2008 to PresentAssociate Adjunct Professor of Graduate School of Theology at Global University, Springfield, MO, USA 1996-present.Professor and Director of M.A. Missions Program and taught Leadership and Missions courses for M.A./M.Div./D.Min. courses at Oral Roberts University (2006-2008)Dean of Students and Professor of Missions/Leadership at Asia Pacific T...