Skip to main content

Kapteel leh A Gam Leitang (Madawk)

(1)KAPTEEL’ TANGTHU ATOM
Kaptel khua in Meitei gungal nitumna lamah khuapi lian khat hi a, kumpi in zong 1966 kum in Sub-Township zum koih in khuapi khat a, a kiciamteh khua ahi hi.
Hun masa lai-in Vaiphei minamte na teeng masa uh a, Meh ui nu khua na kici hi. Hih minamte sawtpi a teen khit uhteh Meitei gam lamah na lal uh hi.
Hih mite a taai zawh uh kum tapi khit ciangin Valte minam na teeng leuleu uh a, tua minamte lakah Kap Teel kici min nei mi khat nan a om hi. Tua pa in Hual singluang gol pipi lik vanvan a, “Kap Teel hi’ng ei, nang hualtum liangluang” ci-in min sial hi kici hi.
Tua Kap Teel in lo vat dingin kuan a, a nu kiangah “Tang ngan 7 na huan inla, zu bel 7 na lup in” ci-in vaikhak hi. Lo vai a ciah ciangin a mah guak ciah a hih manin a nu in “Na lawmte ee” a cih leh “Ka gen bangin hih in” a ci hi. A nu in ankuang 7 lui in zu bel 7 a lup hi. Anne zudawn kimu lo in a zu teng peng gai-in a anlui teng ki ne gai hi.
Tua ni in Kap Teel in gamkuampi khat vat khin in tu ni dong iubn tualai mun pen Sing polo in pawl suak a, Pawlzaang kici hi.

(2)KAP TEEL’ SIHNA
Tua hun laitak in Kilzang Bualtung a kici cihna Suangphei gamah minam khat teeng uha, kulhpi tawh a khua uh um ahih manin khua mah’n sim zolo uh hi.
Kap Teel in “Ke’n sim zo ning” ci in kulh pua panin thal tawh a ngim bek nagnawn kulhtung pan mi kiasuk zaizai in tampi tak si uh hi. Kulh sungah a omlai te sim ding in ki pan a, Kap Teel in ai nei ahih manin zusa bangin ki bawl ziau a, kulh vangah a lut leh tua kulh vangah vaithang na kisiah ahih manin tuang thang ah Kap Teel awk in a si hi.
Hih nun khit ciangin a suan a muan pen uh sita ahih manin a suan a khak abeh a phung teng uh Meitei gam Manipur gam lamah na lal leuleu uh a, Kapteel khua mun ki lawi leuleu hi.
(3)Kapteel Khua Sat Kikna Thu
Pu Thuam Thawng(Sukte) in vai tuamtuam hangin Saizang khua nusiat sawm in Thangkai gam Mualnuam khua sat sawmin ensak hi.
Pu Tual Tun in awilo a hih manin anuai a la tawh na nakho hi.
(a) Lun belh in ma bang pan ee vangkhua khon ee.
Saitui vangkhua laileng din ka awi lo ee.
(b) Ningzu aisa siah bang niang nap hung lai ah solkha deihluat hawm i tan kha ding hi ee…cih latawh na na kho hi .
Pu Thuam Thawng lungkim zo tuanlo ahih manin gungal nitumna lam velsak lueleu a, gam velte in miual in um in galdai hoih a, sabetna dingin zong a gam hoih hi a cih ciangin Pu Thuam Thawng lungkim in khua sat ding hong vaihawm hi.
1867 kumin Saizang khua panin Pu Thuam Thawng makai in beh 17 sung pan mimal (30) tawh Kapteel khua hong sat uh hi.
Hih a satna khua min ding hong kikum uh a, khuasatna munah a teeng nunung pen pa in Kap Teel hi’ng ci ahih manin “Kapteel” khua ci ni, ci in khua min na kipsak uh hi. Tu ni dongin Kapteel khua kipin Pasian in thupha pia a mi tul thumval om in inn zanga val leh mipil misiam tampite piankhiatna Topa’n hong suak sak ina nungta Pasian a kibiakna khuapi in Topa’n hong koih hi.
(4) Kapteel Khuasat Pupi Teng

No. Min Beh Min
1 Pu Thuam Thawng Sukte
2Pu Khaw Za TuangSukte
3Pu Tuang NgamPhiamphu
4Pu Ngak ThangSongput
5Pu Khan TunSongput
6Pu Zuan NengSongput
7Pu Thang KhualSongput
8Pu Neek LutSongput
9Pu Luan KhaiSongput
10Pu Thuk NgaihSongput
11Pu Khat PauThatmun
12Pu Tan NgaihTunglut
13Pu Hen SutTunglut
14Pu Kai TuahZahlangh
15Pu Thang KhupZahlangh
16Pu Son GenZuisang
17Pu En NgaihKop Sam
18Pu Be DokVunglu
19Pu Thang NgulHatlangh
20Pu Gen SutHatlangh
21Pu Lun GenHatzaw
22Pu Gah PhawngBuansing
23Pu Suah AwnBuansing
24Pu Vum KhupGualnam
25Pu Vum AwnGualnam
26Pu Neek TelNgaihte
27Pu Tual PhungMalneu
28Pu Gen SongMalneu
29Pu Pau LaiHalkik
30Pu Tawng Pi ThangKhumciang

(5) Kapteel Gam Ngahna Thu Atom
Kapteel gamin Falam gam uk Pu Con Bik ukna sunga om gam ahi hi. Kum simin Falam ukpi pa tungah ngeina bangin siahpia peuh leh khua kisat thei cih thu o m ahih manin gam ngen dingin Tangpua beh Pu En Ngaih leh a ki thuahpih dingin Mualbem gam Suangzang khua mi Pu Zul Kil hausa gual kicial in Kapteel khua sat theih na’ng palai dingin Saizang khua pan ki pai sak hi.
Falam ukpi Pu Con Bik in Kapteel gam leina dingin sial(120) leh bekhiang kum sim kumthum hal in sial zabo khat ta tawh siah piak dingin thu na pia hi. Hih hun sungin Pu Thuam Thawng in Khuangleng hausapa tanu Van Sangii galmat a kep laitak ahi hi.

(6) Van Sangii Ngahna Thu
Saizang khua ah Pu Gawh Pau a maan laitakin Khuangleng tawh gal kido tawntung uh hi.
Hih hunin Khuangleng khua ah Hausa Thang Hul maang a, PuGawh Pau leh Pu Thang Hul te in vok go in kilemna na bawl ngei uh hi.
Hun sawtpi khit ciangin Saizang khua ah Pu Thuam Thawng hong liat ciangin a sal khawi Vaiphei te taisuah in Khuangleng dong a va delh hi. Hih hun ciangin Khuangleng ah hausapa Than Sanga ahi nong pain a mai zumlo hiam Khuachil gam Leisan a, Hau Pum ka thah na thei hiam? Taanglai a, Sut Hauk a thah theilo na hiam ci-in ko gawp hi.
Pu Thuam Thawng in hih thu a zak ciangin “Leisan a, Hau Pum that taktak nang na hiam” ci-in a dot phatphat ciangin, “Ka hi hi” ci in dawng hi.
Pu Thuam Thawng in tungkha bei sak kei ni tangval dai vel un ci in a galhang tangval te galdai vel sak hi.
Sut Hau pen (Malneu beh) Thang Za Kai pute hi a, Hau Pum pen Tonzang hausapa ahi hi. Galdai a vel sak khitteh hong ciah suk a, galhang teng Tonzang khua, Mualbem khuate ko in simto kik pah uh hi.
Khuangleng hausapa tanu Van Sangii Dimlo khua, Naulak beh Sing Tawng in a hingin man a, Pu Thuam Thawng in sal in khawi hi. Khuangleng hausapa in Pu Thuam Thawng kiangah a tanu Rs. 3000 tawh tat dingin ngen a, phallo hi.
Thuam Thawng in Falam gam ukpipa kiangah gam ngen cih a zak ciangin Khuangleng hausapa Con Bik kiangah na hawha, Kapteel gam leina dingin Pu Con Bik in Van Sangii a na kalh hamtang na ding leh Pu Con Bik tungah Rs. 3000/- tawh a tatkik na ding thu a va gen ciangin, Falam ukpipa Pu Con Bik in Kapteel gam leina dingin Van Sangii na kalh pah hi.

Teltui Zingsol, Compiled by Teltui Von; 2008, P. 7-10

Comments

Popular posts from this blog

Zomi: Who They Are

Zomi Total population ca. 2,500,000 Languages Various Kuki , Mizo , Chin , Naga , Paite Religion Christianity , Animism , Buddhism , Laipian Related ethnic groups Naga , Meitei , Hmar , Mizo , Kuki Zomi [1] is the name of a major tribe found in various parts of South and South East Asia. The term Zomi meaning, Zo People [2] is derived from the generic name 'Zo', the progenitor of the Zomi. They are found in northwestern Myanmar, northeastern India and Bangladesh. Anthropologists classify them as Tibeto-Burman speaking member of the Mongoloid race. In the past they were little known by this racial nomenclature. They were known by the non-tribal plain peoples of Myanmar, Bangladesh and India as Chin, Kuki, or Lushai. Subsequently the British employed these terms to christen those 'wild hill tribes' living in the "un-admiral. They are Zomi not because they live in the highlands or hills, but are Zomi and call the...

CHIN, ZOMI, MIZO, ZO cihtawh kisai Debate

CHIN, ZOMI, MIZO, ZO cih minvai tawh kisai India gam aom ih mipihte kikupna, Debate bawlna hi. Sausimsim in alunglut velvelte bekin atawpdong simzo bekding hi. This is the outcome of the debate about our nomenclatures like Chin-Kuki-Mizo-Zomi on FaceBook – Zolengthe Group. The debate Vaphual shows that every one of us clearly know who we are – We are Zo, but some opined that Kuki nomenclature should be used as it is recognised nationaly and internationally. This is the starting point of the debate: Dear friends, MIZO=ZOMI, then is it something like both side of a coin? If it is so, then there is no chance of sitting under one administrative umbrella. Another Point: Mizo or Zomi ~ Which one should be the right word? I know You will say both. But according to Pu T. Gougin, Founder President of Zomi National Congress, “The land come first and then the people” therefore, it should be Zo… Mi….. that means Zo = Land and Mi = People. He further argued that MIZO is a wrong word; ...

Dr. Chin Do Kham Tangthu

Dr. Chin Do Kham Biography Education     Scholar in Residence for Ph.D. Educational Studies Program at Trinity International University, Chicago, USA, May 2003-August 2005.D., Intercultural Studies, Trinity Evangelical Divinity School of Trinity International University, Chicago, 1998.Min.(Doctor of Ministry in Pastoral Leadership), Oral Roberts University, Tulsa, OK, 1994.Special Study Program at Jerusalem Center for Biblical Studies, Israel, 1996. Educational Administrative and Teaching Experiences Adjunct Professor of Missions and Leadership at Myanmar Evangelical Graduate School of Theology (MEGST), Myanmar since Fall 2008 to PresentAssociate Adjunct Professor of Graduate School of Theology at Global University, Springfield, MO, USA 1996-present.Professor and Director of M.A. Missions Program and taught Leadership and Missions courses for M.A./M.Div./D.Min. courses at Oral Roberts University (2006-2008)Dean of Students and Professor of Missions/Leadership at Asia Pacific T...