Skip to main content

Tedim pau tawh Zolai Kibawlcilna

1910 kumin Hakha khua panin Cope topa, Tedim khua ah hong kituahto hi. Cope topa hong tun ciangin Sia Thuam Hang leh Sia Pau Suante, Christian na hikhinta a hihmanin Cope topa in "Sihzang pau" na thei masa pen hi. 1919 kum kipatlamin "Tedim Thukizakna" ci-in lai hawmkhiat ding a ngaihsun hi. Kamhau gam sungah (tu lai Tedim, Tonzang leh Cikha township teng-Sihzangkual hihel lo) kampau nam tuamtuam om hi cih thei a hihmanin Kamhau gambup huam dinga a hawmkhiat nop Tedim Thukizakna pen bang pau zang ding cih khensat theilo hi. Tua ciangin Tedim Vuandok Zum khang-a paang kungpi nuai-ah Kamhau gamsunga siahkai cingteng Hausa lian teng khempeuh khawmin kikupna a bawl hi.Tua lakah Pa Ngul Lang zong va ki hel kha-a,a ma ciaptehna a nuai a bang ahi hi.

@ "Tua kikhopna ah 'Jack, the Giant Killer' kici laibu sunga thugen Sihzangpau tawh a bawlsa, laimai 20 bang a pha ding, "Hat Lian Bu" ci-a laibu min a vawh pen sung panin hong simkhia hi. "Na tel uh hiam?" ci-a a dot ciangin a tel sinsen tamlo uh a hihmanin, "Tua hihleh bang pau a bawl ding ih hiam" ci in dong hi.
@ Tuimui hausapa Mang Za Thang in: Ko Paite pau-in bawl lehang kuama'n theilo ding uh hi. Tedim khuapi-a kizang kampau tawh bawl lehang kitelkim pen ding hi,' ci-a a gen ciangin Haiciin hausapu Tual Pum in, 'Tua Tuimui hausapa gen pen a maan(dik) hi.' ci in a thukimpih hi.
 @Hiangzang hausa pu Zam Khaw Thang in: "Ko Thahdo pau-in om leh kuama'n theilo ding hi; Tedim khuapi-a kizang kampau-in om hen,' a cih ciangin Hangken hausa pu Kam Pum, 'Tu-a Hiangzang hausapa gen pen a maan hi,' ci-in thukimpih hi.
@Saalzang hausa pu Zaang Khua Lian in zong, "Ko Zo te' pau-in om leh kuama'n tello ding hi; Tedim khua-a ki zang pau mah hi leh kitelkim pen ding hi," ci-a, Mantuang beh Phaitu hausa pu Khan Thawng in, "Saalzang hausapa gen pen maan hi," ci in thukimpih leu leu hi. Tuabangin siahkai cingteng hausa lian 6te in a gen uh ciangin a nial ding omloin Tedimpau-in ki bawl hi," ci in Pu Ngul Lang in ciamteh hi.
Tua zawh 1919 october kha panin Tedimpau tawh Tedim Thukizakna, khasimin Cope topa in a hawmkhia hi. Sanga kisin ding laibu khempeuh zong a bawl dingin kumpi in Cope topa mah sawla, Tedim, Falam, Hakha pau tawh a bawl laibu 35 a pha hi. England kumpi in zong 1927 kumin pahtawina KAISAR I HIND minphatna pia hi. "Sangmang" pen "Missionary" cihna hi lo hi.(Source: Agape Thuthang Lom7,Hawm 42.
Etkaakhuai Theih huai thu Pawlkhat.:
1. Tua hun in KamHau uk kici Tedim Gam(Township) sung ah a khua zui khua 100 vaal ah pau (aw kaih) nam 10 val bang na om khin hi. Tua tein: Sihzang, Teizang, Khuano, Phaileeng; Losau, Paihte, Dim, Saizang; Zo; Thahdo; Hualngo cih te a hi hi.
2. Kamhau uk sungpan a khua neuneu te Tedim khua-ah ki lal a Tedim khua a tun uh ciangin pautaang zat ding khat ahong piangkhia pen "Tedim pau" ki ci hi.
3. Kamhau uk sung Tedim khua pan in thu tuam tuam hang in ki lal khia zeel a nuai a khuathak te kisat kik zeel a hih man in tua khau te ah Tedim pau(awkaih) hong zang suak uh hi. "Tedim Pau" a zang khua te Tedim; Ngennung; Lailui; Gawngmual; Lamzang; Haupi; Lezang; Anlangh; Gamlai; Tongsial; Buanli; Taaklam; Tonzang; Tungtuang; Mualkawi; Tuitum; Cikha; Kansau; Kansauzang; Khuadam; Mauvom; Seitual; Singgial
4. Zomi te sungah Falam; Hakha leh Tedimpau tawh laibu 35 bang hong bawl sak a, Kamhau uk sungah paunam tampi leh awkaih kilamdang tampi sungpanin a kitaangzat pen ahi "Tedim pau" tawh lai hong bawlsak sawn sawn a hih man in baih sahetlo hi ding hi ven "Zopau a baih kei hi" a na cia hi hi.
5. Hih Ih "Tedim Pau" pen Zomi te Pautaang(common dialect) hi ih cih theihna dingin a nuai a thu te lung ngaih huai hi, @"Zomi" cih minam sungah kua minam teng kihel cih teltak in hong ki sehkhiatphot kul ding hi.
@Zomi cih Pulaakna tuam tuam:
1. Zomi=Chin State bup, Kabaw Kale Valley Chin mi a kici teng.(ZBC view)
2. Zomi=Chin State,Kalay Kabaw Valley leh Kawlgam zang sung a teeng Asho Chin te.(ST Hau Go View)
3. Zomi=Chin State,Kalay Kabaw Valley; Kawlgam sung a Chin te leh Kawlgam-India gamgi dung a om te: e.g Paite; Gangte. Vaiphei, Hmar, Mizo leh Thahdo.(Kawlgam+India) (Dr. Vum Son's view)
4. Zomi=Tedim,Tonzang,Cikha Township a teng leh India Churanchanpur(Lamka) kiim a teng Tedim pau a thei teng.(Tu lai Zomi movement view)
5. Zomi=Tedim, Tonzang; Cikha Township leh Kawlgam Zaang dunga "Tedim" pau a thei teng.(Traditional view)
@ Zomi sungah kua mi teng kihel cih a kiciat ma teng: tuam a ukna a ngah ma teng/Mipi khempeuh thukimna tawh tua teng hi ci a kikhensat ma teng taang pau (Common language) ding a hi "Zomi Pau" cih bang ki seh thei nai lo ding hi. Tu ciang ciang Tedim, Tonzang, Cikha Township leh Kawlzang Zomi te a ding in ih taang pau "comon language pen "Tedim Pau" bek om pan a hi hi. Mi namdang te tawh ih ki gawm sawm lai leh Ih taang pau "Common language" pen ngak lai kul ding ahi hi. "Min nai lo" cih mah hi zeel ding hi .A hun nai lo pi in "Zomi Pau" pen "Tedim Pau" pen "taangpau" ih koih mawk leh ki pumkhatna ki sia thei ding hi. A tung a Zomi pulaakna(definition nam 5 te en kaak phot dihni) 5. A taktakin ci leeng tu a "Zokam-Zomi te Pau" ih cih cih pen "Tedim Kam" ih cih nopna na hi gige hi.(Sia Khoi Lam Thang) Tua ahih leh Mi tampi huamnuam in: Thahdo te kiang ah "Zomi te Common language pen "Zokam-(Tedim pau )" hi cileng hong letkhan ding uh hiam? Paite, Mizo, Hmar, Hakha, Falam, Matu leh Asho te'n e leh! A hun tung nailo; Min nai lo a hih man in ngaklah kei ni. Ih Zogam makai mipil te in limtak ngaihsun in hong geel ding in lamen hang. Ih Zolai, Tedim pau mah sim tangtang in, pau tangtang mah leeng ih pau ih lai te zong ong khang tuam ding ahih manin, hih bang aa, ei lai khawng sim zel in hun ih piakna te hangin ih pau ih lai in khantoh lam a manawh hi zaw hi.

Comments

Popular posts from this blog

Zomi: Who They Are

Zomi Total population ca. 2,500,000 Languages Various Kuki , Mizo , Chin , Naga , Paite Religion Christianity , Animism , Buddhism , Laipian Related ethnic groups Naga , Meitei , Hmar , Mizo , Kuki Zomi [1] is the name of a major tribe found in various parts of South and South East Asia. The term Zomi meaning, Zo People [2] is derived from the generic name 'Zo', the progenitor of the Zomi. They are found in northwestern Myanmar, northeastern India and Bangladesh. Anthropologists classify them as Tibeto-Burman speaking member of the Mongoloid race. In the past they were little known by this racial nomenclature. They were known by the non-tribal plain peoples of Myanmar, Bangladesh and India as Chin, Kuki, or Lushai. Subsequently the British employed these terms to christen those 'wild hill tribes' living in the "un-admiral. They are Zomi not because they live in the highlands or hills, but are Zomi and call the...

CHIN, ZOMI, MIZO, ZO cihtawh kisai Debate

CHIN, ZOMI, MIZO, ZO cih minvai tawh kisai India gam aom ih mipihte kikupna, Debate bawlna hi. Sausimsim in alunglut velvelte bekin atawpdong simzo bekding hi. This is the outcome of the debate about our nomenclatures like Chin-Kuki-Mizo-Zomi on FaceBook – Zolengthe Group. The debate Vaphual shows that every one of us clearly know who we are – We are Zo, but some opined that Kuki nomenclature should be used as it is recognised nationaly and internationally. This is the starting point of the debate: Dear friends, MIZO=ZOMI, then is it something like both side of a coin? If it is so, then there is no chance of sitting under one administrative umbrella. Another Point: Mizo or Zomi ~ Which one should be the right word? I know You will say both. But according to Pu T. Gougin, Founder President of Zomi National Congress, “The land come first and then the people” therefore, it should be Zo… Mi….. that means Zo = Land and Mi = People. He further argued that MIZO is a wrong word; ...

Dr. Chin Do Kham Tangthu

Dr. Chin Do Kham Biography Education     Scholar in Residence for Ph.D. Educational Studies Program at Trinity International University, Chicago, USA, May 2003-August 2005.D., Intercultural Studies, Trinity Evangelical Divinity School of Trinity International University, Chicago, 1998.Min.(Doctor of Ministry in Pastoral Leadership), Oral Roberts University, Tulsa, OK, 1994.Special Study Program at Jerusalem Center for Biblical Studies, Israel, 1996. Educational Administrative and Teaching Experiences Adjunct Professor of Missions and Leadership at Myanmar Evangelical Graduate School of Theology (MEGST), Myanmar since Fall 2008 to PresentAssociate Adjunct Professor of Graduate School of Theology at Global University, Springfield, MO, USA 1996-present.Professor and Director of M.A. Missions Program and taught Leadership and Missions courses for M.A./M.Div./D.Min. courses at Oral Roberts University (2006-2008)Dean of Students and Professor of Missions/Leadership at Asia Pacific T...