Skip to main content

ZOMI IN KOICHIANG HUAM HIAM?

ZOMI IN KOICHIANG HUAM HIAM?

~Written by B Muan Ngaihte


# The Term "ZOMI" meaning ZO People or ZO MAN is derived from the Generic name "ZO" the Progenitor of the ZOMI.  - By. Sukte T.Hau Go


Zomi ichih chiang in Zo suan, Zo Tate chihna ahihi. I theihsa mahbang in Zomi te pen British Kumpi in ei hondong hetlo in amau deihdan leh Hoihsakdan in Gam thum (India, Myanmar leh Bangladesh) ah hon khenzaak.uhhi. Khenzaak a i omciang in Mituam-satuam kisakna lianpi leh ki chiziatna liantak in isung ah vaihawm hi.Huaikia leng hilo in Burma ah CHIN, India ah KUKI lehMIZO ci in mintuam ciat in hon khenzak uhhi. Huaiziak in Zomi-Zosuan in koiciang huam hiam chih hiai ah awlmawhna liantak tawh lai kahon gelh hi.


MUN-LEH-MUAL

Mun -le-mual, inten-loutenna ah denlam a i gensa mahbang in Gam thum ah khenzak in i omta uhhi.
Khenzak a i omna gam chiat uah mi-le-sa hihna nei in i khosa uhhi. India ah lomkhat i khosa ua, Bangladesh (Chitagong Hilltrack) lak ah tamkhop i khosa ua, Myanmar ah atamzawsem khosa in khenzak in i omtauhhi. Mahni omna mun ciat ah kip mahmah in Gam leh leitang humna in mahni sanggam mahmah tawh ki gamla leh ki-keelki mahmah in i om zawmah uhhi. Himahleh tuhun ciang in Pasian hehpihna tawh kikawmtuah thei in Internet tungtawn bang in kinaizaw sem a thu-le-laa kikum a kikawm tuah thei in i omta uhhi. Pasian in Abraham kiang ah "Na siikna ciangciang na gam ahi diing" acih bang in ei Zomite zong i omna mun ciangciang i gam ahi hi.


PAU-LEH-HAM

Pau-le-Ham ah zong i omna atuam dungzui in Pau tuam lawmlawm kei le zong awkaih tuamciat zek in i omta uhhi. A nai pen aa gen in Kawlgam leh India Zomi te lak ah Pau leh Haam kibang hinapi in i omna atuam ziak in akaih tuamthei aa, Pau awkaih tampi inei uhhi. Zomi te lak ah TEDIM, LOSAU, TEIZANG,DIM, KHUANO, SAIZANG, THADOU, LUSHAI, leh PAITE PAU ci in DAPZAL, BUKPI, NGENNUNG, LOUSAU, LAMZANG, VAAL , ban ah VAIPHEI, SIMTE, GANGTE, MATE, THANGKHAL, KOM, etc. etc. ci in Pau Awkaih tampi kinei hi. Hiai Pau Awkaihte pen Minam hilo hi. Ban ah Zomite in Pau Awkaih hizah ziazua ineih lak ah Pau kibanglo zekzek tampi om hi. Ahihleh ZOMI te Pau pen Bangpau hidiing hiam? Ci a buai pawlkhat om uhhi. Pawlkhatte in Zomi na hihleh Zopau (Tedim Awkaih) in pau in ci uhhi. Diklua hi... Ahangbel Tedim Pau/Awkaih pen ei aa mah hi. Himahleh, lungsim zai leh lungsim lian ineih a, I Zomi sung aa pau om khempeuh te i ZOPAU ahi ci a i saan’theih hoih sa ingh. Zomi te Pau- le-Haam a i kideidan louh uh thupi diing hi.


Linguistics te genna ah "Pau kici pen ahun asawt dungzui in kikheng kheng thei hi..." huaiziak in, Zomite Pau in kideidan in buaikei ni, ngaklah kei lehang Pau kici hong kigawmmang lel diing hi. Naga te zong Pau kitheituah lo uh a, Meitei Pau peuh in kiho uh... Ahihhang in NAGA in kip mahmah uhhi. Ettehna khat genle hang, Unau Mizo te in Zosuan te Khempeuh "ZOFA / ZO HNAHTHLAK INNI / KANNI" cici napi in LUSHAI / DUHLIAN Pau a paulo te Mizo bang in pomlo mawk uhhi. Ei Zomi te in tuapen i ciinloh a, I Pau khempeuh Zomite pau ahi ci a i pomsiam a, i ki iit mahmah hoih diing hi. Pau kichi pen i omna atuam ciang a tuam hilel a, Innkuan khat bangleng muntuam ciat a i teen leh Pautuam ciat in kipau lel hi. Pau pen Minam hilo a, Minam pen Sisan hizaw hi.

"Dialect is not our Identity, there can be locational variation in our Dialects" hilel hi.


BEH-LEH-PHUNG

Ei Zomite pen Namdang banglo tak in Beh leh Phung nei minam te ihi uhhi. Hiaipen i thupina uh ahihi. Huaite lak ah adiak in SAILO, KHUPTONG, HAOKIP, SINGSON, HRANGCHAL, SINGSIT, HANGZO, SAMTE, NAULAK, GUITE, NGAIHTE, KHAUTE, SUANTAK, CHHAKCHUAK, TLAU, etc.etc. ci in Beh tampi inei uhhi. Hiai Beh le phung te pen Zosuan ngen kihi hi. Zomi te pen i pau- i ham in ahonkhen hang, I Beh Iphung in hon gawm hi. Huaiban ah Beh-le-Phung tawh kisai i theihkhelh sek uleh i paipih tawntung uh khat hoih kasak hetloh khat ah... Zomi te pen Beh-le-Phung nei ihi. Kikhenzaak a, Gamtuam ciat a i om uh ciang inIp Ipau Ihaam tuam in,Beh khat natawm kituam suak vek kha hi.


BEH kici pen I Gui a hon suangtu mintam akiphuak a tampen hi. Etsakna di’n, Kou NGAIHTE te bang Zo suan Zomi nuai a Pu NGAIHTE suan le khaak te ka hi uhhi... Khanggui ka suutna uah Zo a kipan ka suut uhhi. Pu Ngaihte hunlai in NAM KE / TRIBE a kikhenna omlo hi. Himahleh bangcik a kipan hiam in TRIBE aa kikhenna hong om in SIMTE, ZOU, PAITE leh adiak in Kawlgam ah tampi ka om uhhi. Pawlkhat in NGAIHTE nahih uleh SIMTE na hi uh peuh cimawk uhhi. Ka dawnna bel Pu Ngaihte hunlai in Simte, Paite, Zou,e etc.etc. a kikhenna omlo hi. Tribe in i kikhen kha ua,i omna ciat ki hi mai hi. Huaiziak in, Zomi ihi ciat uh, ka ci hi. Baan ah, Suantak, Khaute, etc,. na hihleh Vaiphei na hi, etc. etc. I kicih a i lungsim aa hiai bang ngaihsut leh paidaan i neihpen dik hetlo hi.


Government in Divide and Rule Policy aneih a, Tribe a ahon khenzaak pen sawt nai hetlo hi. Mikhat suan,Innku Innkuan khat Minam tuamtuam hithei cihbang omlo a, huaiziak in Behkhat Nam tuamtuam a kikhen chih bang
om theilo hi. Government in ahon khenzaak pen i na pomkha ua, mawk paihkhiak theih ahikei. Himahleh, ZOMI kahi ci a i pom a, Zomi ihihna i letsak mahmah diing thupi in ka koih hi.


THUKHITNA

Tua atung a igen suk diudeute mahbang in Zosuan- Zomite pen muntuam aa iten mahbang in min tuam leh Pautuam ngen aa omkha in i kikhenzaak uhhi. Himahleh i pu uh ZO ahihman in Zomi kihi hi.I TOPIC aa zomi IN KOICIANG HUAM HIAM icih mahbang in Pawlkat in Pau kitheituah aa Inndongta aa kivaihawm te Zomi hipah ci uhhi. Himahleh Khang tampi paisa aa khenzaak a omte ihihman in Zosuan pawlkhat in Inndongta bang nei nawnlo in Ngeina tuampi khat zui in na khosa uhhi. Zomi ichihpen Sisan ahi a, I sisan i laih theikei hi. Ban ah Pawlkhat leuleu in, Zomi kichi pen Zomi ka hi acite Zomi hi, nang Zomi hiteh, ichih a aman apomkei aa Zomi hike'ng, achihleh Zomi vachih teitei phatuamlo hi, chi uhhi. Dik naciang bel omkha ding hi. Himahleh MINAM pen Sisan aa om ahihman in Zomi kaci hi cikei in utkeita mahle uh Zosuan-Zo Sisan ahihna uh beilo hi. Tuaman in Zomi i iit a Zomi Nam i iit taktak leh Zosuante Gawmkhawm dan i siam a, iitna i neih kisam kasa hi. Zosuan khat in Zomi hi'ng, acihtheih naikei lezong i khentuam a, i tuambawllouh ding ahi hi.


Huaiban ah I Zomi Movement a akitel zo nailo, Zomi a langpang khapawl bang a omtaak lehleng amah Pau awkaih leh a omna Tribe pen gensia aa, hiaite pawl Zomi langpang cihmawk loh a,iittak aa ahihna uh kitheichian sak a, pomdan i siam poimawh hi. Nna khat peuhpeuh a gumtu a omleh a langpang om hamtang a,tuapen a thupiina ahihi. Huaiziak in, Zomite sung ah, Pau-le-Haam, Ngeina, Awkaih, Beh-le-phung, tenna mun zui aa kideidanna pen a omloh teitei diing ahihi.


"ZOMI IN TUIBANG GAWM KEILE'NG SIINGGUAL IN
NUIHCIAM LEEL DIING"


Veina leh Awlmawhna lianpi tawh

B. Muan Ngaihte Zomidiktak
Lamka,Zogam.
+918014391608
bmuanngaihte@gmail.com

Comments

Popular posts from this blog

Zomi: Who They Are

Zomi Total population ca. 2,500,000 Languages Various Kuki , Mizo , Chin , Naga , Paite Religion Christianity , Animism , Buddhism , Laipian Related ethnic groups Naga , Meitei , Hmar , Mizo , Kuki Zomi [1] is the name of a major tribe found in various parts of South and South East Asia. The term Zomi meaning, Zo People [2] is derived from the generic name 'Zo', the progenitor of the Zomi. They are found in northwestern Myanmar, northeastern India and Bangladesh. Anthropologists classify them as Tibeto-Burman speaking member of the Mongoloid race. In the past they were little known by this racial nomenclature. They were known by the non-tribal plain peoples of Myanmar, Bangladesh and India as Chin, Kuki, or Lushai. Subsequently the British employed these terms to christen those 'wild hill tribes' living in the "un-admiral. They are Zomi not because they live in the highlands or hills, but are Zomi and call the...

CHIN, ZOMI, MIZO, ZO cihtawh kisai Debate

CHIN, ZOMI, MIZO, ZO cih minvai tawh kisai India gam aom ih mipihte kikupna, Debate bawlna hi. Sausimsim in alunglut velvelte bekin atawpdong simzo bekding hi. This is the outcome of the debate about our nomenclatures like Chin-Kuki-Mizo-Zomi on FaceBook – Zolengthe Group. The debate Vaphual shows that every one of us clearly know who we are – We are Zo, but some opined that Kuki nomenclature should be used as it is recognised nationaly and internationally. This is the starting point of the debate: Dear friends, MIZO=ZOMI, then is it something like both side of a coin? If it is so, then there is no chance of sitting under one administrative umbrella. Another Point: Mizo or Zomi ~ Which one should be the right word? I know You will say both. But according to Pu T. Gougin, Founder President of Zomi National Congress, “The land come first and then the people” therefore, it should be Zo… Mi….. that means Zo = Land and Mi = People. He further argued that MIZO is a wrong word; ...

Zawgyi KeyBoard Installer For Windows 7

Zawgyi Font for Bit 64 1. Firstly, install the file. The File is Zawgyi Font for Windows 7 . 2. Download this software, its a keyboard for  Zawgyi. 3. Go to "Text Services and Input Language" in Control Panel >>Fonts; and Select "Zawgyi Myanmar Unicode L" Then all will be ok! If you still have some problems on Bit 64, you can run Alpha Zawgyi and then, run the given file from Mediafire . That is "ZawGyil_amd64.msi, ZawGyil_i386.msi and ZawGyi_ia64.msi". Among all these three, you can choose whatever u wanna install, which of them is ok, that means you run one ".msi" file from the downloaded file. It will solve your problems. If you still have problem on installing Zawgyi keyboard on Windows 7, You add this IEZawgyiGtalkFont . Download this and run it. There will be ok! Zawgyi Keyboard Installer for Bit 32. Zawgyi Keyboard Installer for Bit 32 is to run Alphazawgyi only. If you run Alpha Zawgyi , everything is ok.