Skip to main content

Puandum & Puanlaisan: Ngeina vangil

Mimal-a hongdong zeuhzeuh Zomi khangthakte' ading dawnna:
Ngeina Puan Taktakte

Zomite-pen kuama' pattah loh-in hong pantah, hong makaih vaanglianpi khat nana om-a, pilna leh bitna-tawh kidim thuciin tuamtuamte leh numei pasal minsel puan/dial te nangawn nana nei-uh ahihman-in Pasian' Min I-phat uhhi! Maranatha!!!

Puandum leh Puanlaaisan-pen Zomi Numei leh Pasal' minsel vangilte hi-a, American Missionary te' hongtun ma-a akigaan ahihi. Siamgat-pen kuama' hong pattah hilo-in, pupate vaaanglianpi khat-in ana-piak siamna ahihi. Khutsiamzil lamsang kipattahna dangte-tawh kibang lo-in, amau' theihtawm bangphial-in akipia suksuk siamna ahihi.

Taangthu cihtheih ahita ka' pa-pen 1929 kum-in suak-a, ama' nu - ka' pi, Pi Ciangcing-pen 1899 kum (kiim)-in suak-hi. Ama' nungakno laai-in Puandum leh Puanlaaisan-pen mi-nuamsa zawdeuh, ankhing kham zawdeuhte bek-in nei-a, niiksiing ahihleh neikim uhhi. Niik teen-khat teen-nih khawngbek-tawh alemtoto-uh (tu-a deihdeih-a laih ziahziah daan hilo, haksa ahihman-in 1 leh 2 ciangbek nei-in dawm mahmah, sawtzangh mahmah-uh) ahihi.

Puandum leh Puanlaaisan te-pen ka' neulaai-in ka' Pi-in bangzah-in piibawl-hiam cih tu-in ka-phawkthak mahmah-hi. Khuadam sa-in apuandum silh le-ung, "kheihkheihkheih, bawkte, bawite, hihte-maw ahunlopi-a kisilh ngeilo" ci-in hongzol-in hong sennsak ziauziau-a, mawksilh peuhmahding hongphal vetlo-hi. Puanlaaisan-pen ko' khua-ah daapzaal kici-a, tua-zong sia-kadawh-pwey khawngciang-in silh nuam-in la khiankhian lehang "hihte ahun-amual omhi" ci-in hongphallo uh-a, sia-kadawh-pwey khawng bangmah-a hong simsaklo-uh ahihi. Ei' ngeina-ah nana-om ngeilo takpi-mah ahihi.

Puandum leh Puanlaaisan-pen Zomite' Ngeina puan thupipente hi-a, 1900 ma-in kinei khin-hi. Puan tung-a meel (color) te-pen khangthak khenkhat-in "pupate-in asan, a-eng bawlthei mahmah kenteh" ci-theiding uhhi. Pupate' meel (color) bawlzia akithei nawnlo hizaw-a, asan-pen kheiisan-tawh bawl-in, a-engpen bepi-teh leh sathau nam khat-tawh bawl uh-a, avompen singhaang-naai leh beelmang-tawh bawl uhhi. A formulae I-theih nawnloh manbek hi-a, pute' hun nangawn-ah thausialphei zepna tekhawng, tembul, naamsaubul leh apaai zepna tekhawng ameel kip mahmah-in kikheel vetlo-hi. Tua ahihman-in meel bawlthei lua mahmah-uh ahihlam umkhial lo-a upding ahihi.

Puan Zatzia

Puandum: Puandum-pen Zomi Numei minsel hi-a, adiak-in tanu neite' ading-in Mokhak Ni - tapa neite' ading-in Molaak Ni-in Mo leh Moliahnu-in silh uhhi. Tua ni-in mokha innteeknu (mo' nu) leh mola innteeknu (mo' teeknu dingpen) te-inzong silh uhhi. Ton ciang-in Tonteeknu-in silh-a, tualo mundang-ah kizangh lo-hi. Numei-in asilh ciang-in adeek vial-in aliangko nihtuak-ah, a-aang lam-ah kaaisuk-a, dial-awh bang-in ok uhhi. Puan baatphei kici-in atunglam-in kikhaisuk zeuzau ngeilo-hi.

Khangcing numei khat asih ciang-in laáng ahihkeileh haankuang-pen Puandum-tawh atunglam-in kizeem-a, tua Puandum-pen haan pan-in kiciahpih kiik ciatciat-hi. Atunglam-a akizeem-pen misi hi-a, Baatphei-a akizeem-pen mihing ahihi.

Puandum-pen ataangpi Zomi Numei kim-in neihding haanciam uh-a, ahizong-in akizatna-pen Pasal Aneih Ni leh Mo Aliah Ni, leh Sih Ni bek-ah kizangh-hi. Mo Aliah Ni-pen ama' ni hilo ahihman-in athupi-pen Pasal Neih Ni leh Sih Ni bek-ah kizangh cihding ahihi. Tua ahihman-in pasal neihding alamen ngam nawnlo Zomi numeite-in Puandum-tawh kizep hunding (Sih Ni) bek ngaak-uh ahihman-in,

"Guallaai-ah dumpuan ka' baatphei ding-aw, haaibang ngaak-in vul ing-e,
"Haaibang ngaak-a ka' vulna-aw, baatphei tungsuah phamna-hiam ci'ng-e!

ci-in laphuak uhhi. Zawlleenna-ah nungaak-in hihla asuutleh angaihpa omthei nawnlo-in kiteen nading manlaang tak-in vaaihawm pah ci-uhhi.

Puanlaaisan: Zomi Pasal minsel Puanlaaisan-pen kimawk silh lo-in, Ton Ni, Miimza, Taangza Aih Ni leh khangcing pasal khat Sih Ni-in kizangh bek-hi. Molaakna-ah silhlo uhhi, banghanghiam cihleh Pupate-in ama' zii-ding akilaak ciang-in ama' lawm itte-tawh atuam-in hunzangh uh-a, mola khawng-in va-kuan kaankaan lo-uhhi. Zek (zehtan bang-a zahtaakna-tawh tang/zuui) bang-in thupiibawl mahmah uh-a, akisawp ciang nangawn-in ka' Pi' hong hilhna-ah, "taangbaan dungzuui-a pho loding, khep nih suah-a khaisukding" hongci ciatciat-hi. Banghanghiam cihleh Puandum mahbang-in pasalte-in veilam liangko tung-ah kuah-in abaatphei-mah ahihman ahihi.

Pasal khangcing khat asih ciang-in laáng ahihkeileh haankuang dungzuui-in kituam-a, haan pan-in kiciahpih kiik ciatciat-hi. Atunglam-ah silhpen misi cihna hi-a, baatphei-pen mihing cihna ahihi. (tu-a Puanlaaisan athaangbawl Zaamnu' silh daan-pen misi cihna ahihi). Hihthu ka' Pi-in hong hilh ahihman-in Puanlaaisan atunglam-a ngawngkhih (necktie) akibawlte cikmah hun-in ka' ok ngeikei-a, awh-zong kasawm vetkei-hi, deihzong ka' deih vetkei-hi, banghanghiam cihleh thutheihloh vaailua leh pupa' ngeina thaangzat vaailua sa kahihman ahihi. Aneite'nzong nana phuumcip lel le-uhcin pupa' laukha laambang apaak zawtam cici-ing.

Tanghciin-tawh mehpak lehang: Tanghciin-pen pupa' hun adiak-in tualgaal laai-in khua akisaatleh akhuakhua-a kidona hun hi-a, tua ama' khua ahuu, ahum leh ahonkhia Ngalliam tebek akipia ahihi. Akizatna-pen, Gaal Aih Ni leh Sa Aih Ni bek-ah kizangh-a, Vaphual Mul tot-in Ngalliam pa-in lumsuih laamna alaam kawm-a abaatphei ahihi. Tua Ngalliamte asih ciang-in laáng ahihkeileh haankuang-pen atunglam-in Tanghciin-tawh kituam-hi. * Tu hun-a bangmah sep gina nei ngaplo Tanghciin khawng kipia ziauziau, biakna siate-khawng pia mawkmawk, kuama' piakzong hilo, akizuak lei-in puan-a khuui-a silh maimai cihte minam it te' ading-in laaitang nat-huai mahmah-hi. Tuabang ahihte-zong ataktak-in minam ngeina thaangbawlna hi-a, haii cihtak-a ahaii hilel-hi. Amau-houh pil akisa tata hizaw laaideep-uh. Tuabang puante silh lohding, khiahbawl-a, piakding akilawmte bekmah piakding ahihi. Haii gamtat lua mahmah hihang!!!!

Azuunding:

Minam Ngeina azuun ding-a akipan kipawlna tudong om naailo cihtheih-hi. Malaysia-ah ZOCUS om-a, Kawlgam-ah omlo-hiam cihtheih khop-in Ngeina Vaai athei ki-omlo dinmun ahihi. ZOMUS -in music lambek, ZOLUS-in literature lambek, ZCLS-in Zolai mahmahzong apuah azuun sang-in Christian thutheihna lambek-mah, Zomi lah ahi Christian-zong ahi veve honkhat paampaih laailaai cihbangte kinei-a, NGEINA Azuun Pawl om naailo-hi, Ngeina mahmah-zong thei naailopi-a "Zuunding" cihbel apiang theilo-mah ahihi. Ngeina puan thupite uutbangbang-a abawl-houh atung-ateng keekkeek hi zawsop uhhi, hong heetkhaakleh bawkzek hiding I-hihteh ki-meetkhia sak lelni.

Ngeina theihna-in minam itna aguipipente' lak-ah khat ahihi. "Zomi it mahmah saam naveng-in I' Ngeinate ka' theih omkei" cihpen "Pasian um mahmah-ing, Amah kua-hiam theikeng" cihtawh akibang ahihi. Minam theih kuul-a, Pasian theih kuul-hi. Pupa' khekhaap theih kuul-a, Pupa' Ngeina theih kuul-hi. Social thinkers, Philosophers, Scientist I-suak zong-in I' minam leh I' ngeina theih kuul-hi.

Hunkhat laai-in, siamsinna lam-ah thahaat ahihman-in Romanisation langpan sawm-a Church of England hong kiphuh hang-in Italian te naakpi-in hong haanciam uh-a, tu-in leitung-a ulian, mihau pente' lak-ah Italiante naaktam mahmah uhhi. Australia ngial bang-ah Minister honmaangkhat Italiante ahihi. A' Ngeina-uh khahsuah lo-hi, a-awsuah-uh khahsuah lo-hi. English apau ciangbang-in asiamlo kisa khadekdek zawzeen taleh athu-in naakzawh mahmah, tel mahmah-uh ahihman-in accent-tawh examination kibawl lo-hi. Pau lehlehlel uh-a, lian mahmahlel uhhi. "Makaai khat nahihteh na' Teizaang awsuah khia photphot in" cihte ahaiivaai nana-hi zawsop lelmawk-hi, banghanghiam cihleh mite-in accent bangmah ahihlohlam theita, akammal, adeihna theician peuhleh, zanghsiam peuhleh cihte honghi zawta-hi. Khangthakte-in hih ".... awsuah tuamtuam I-neihte 'zaaknop' I-saktheih naaikeileh gualbaanlo, khuapimilo (unmodern, uncivilised) I-hihlaai gige lamtak phawkni. Lampaam singsaat pak hang-eih.....

Ngeina: Puandum, Puanlaaisan, Tanghciin, Khéphiau te-pen akimawkzat omlo-hi. Khéphiau bangpen nupite-in silhdelhna-ah akah ciang-a akikhuhna-uh, sihgaalna puan hipenpen-hi, tualo-in mawkzatlo uhhi. Khangthakte-in lungngaih ding-ah, namdang khat-in Puanlaaisan-pen pheiituam khawng-in hongzanghleh thusuahding, Court tunding I' mawhpuak ahihi. Hihte-ah mapangding "Simbeng-zong kim ciitciat tangzaang kiguang" acih mahbang-in amapang diakding kipawlna kisam-hi. Mimal maaitang etna-tawh, "ko' kipawlna thulu mahmah zongtawh kisai khakei" cih thapaai tepawl a-omloh dingzong naakpi-in thupi dinghi. Tutung-a Zomi numei khat-in Puanlaaisan hong thaangbawl bangpen naakpi-a a serious mahmah hi-a, Yangon-ah ZOCUS a-om keileh Zomi minpua kipawlna a-omleh tua kipawlna min-tawh Court kitun akuul ahihi. Numei' khat-in akawng nuaisiah atuam nading genloh Puanlaaisan-pen numei' duangtung limlim-ah akibaang ngiat loding ahihi. Hihte Pupa' Ngeina hi-a, Pasian zahtaakna-zong ahihi.

Akitheikhial Tankimna:

Gender Equality-pen developing country background ansi khempeuh ataangpi-in "Numei leh Pasal Kikim" sa-kha uhhi. Naakkhialh mahmah uhhi. Gender Equality amuiituum masa-pen "Numei inzong vote khia theiding" cih pan-a hong kipanto hi-in: Numei ahihna-tawh simmawhbawl lohding, sila bang-a zat lohding, mawk vuakvuak lohding, mawk maak loding, ukcip locing cih-a kipan ahuampi genna hi-a, numei leh pasal kikim, kibang thei ngeilo-hi. Numei-in pasal' thatangbang nei ngeilo ding-a, pasal-in niin neilo-in naupaai ngeilo dinghi (zatosiampite' bawlte atuam). Pasal-in pasal ahihna-tawh mawhpuak nei-a, numei-in numei ahihna-tawh mawhpuak nei-hi. Ei' hihna ciatciat theihding, ei' mawhpuak ciatciat theihding, ei' kizepna ciatciat theihding ahihi.

Tua ahihman-in Zomi numei ahihleh pasal aneih ni leh lukhuneelkaai akhuk ni-in Puandum-tawh kizeem lel henla, pasal-in gaalmat samat-hun hi nawnlo ahihman-in leitung buppi-a akizanghthei (Asia gam-a akipia mawkmawkte ahilo) lailam lawhcinna lianpi aneih ni leh zii aneih ni-in tanghciin-tawh kizeem lelleh kilawm mawhlo dinghi. Akibatna uh-a, asih ciang-uh'n numei' haankuang Puandum-tawh kituam henla, pasal' haankuang Puanlaaisan-tawh kituam tahen! Tualo lasakna-peuh, kikhopna-peuh, zuaugen ding-a pulpit ngahni peuh-in hih puante-tawh kizeem liatluat lohding mihing vaai ahihi. Tu-a Zopuan akici khialkha Tedimpuan ahihleh designer te-in aphal naakleh khutdawh ngetna ahzong silhtheih hilel ding-a, mikheemna-ahzong silhtheih hilel dinghi, banghanghiam cihleh abawlte mahmah-in "Zomi cihbang om ngeikei, eimi bek-om" ci ahihman-in thupi laakluat nading omlo-a, ahizong-in Puandum, Puanlaaisan, Tanghciin, Khéphiau cihte zek bang-a akizangh, Ngeina Puan Thupipente ahihi.

Zuun Nading:

Hihthu honggin nading-in Zaamnu hong kizangh hi-a, "Kua-in ta-ya suai-ding?" cih kitheilo zahdong-in Zomi Minam Kipawlna tualniam I-hihlam kithei-hi. Tua ahihman-in Ngeina Azuun ding-in kipawlna kician neihding kisam-hi.

ZOCUS-pen Zomi Culture Uplift Society ahihman-in Kawlgam lamkaai-bek enpak lehang Zogam: Tedim, Tonzaang, Cikha, Thuklai, Laaitui, Kawlpi, Mandalay leh Yangon peuhmah-ah phuhloh aphamawh ahihi. Kipawlna-pen mawkphuh thapaihding hilo-a,

Thuthei leh avei khempeuh kizasak masading
Lungdeih sinthu suut khawmding
Tuplehngiim kician sinsen-a Statement bawlding
Statement of Purpose-tawh kituak-a kalsuanding
Thukhunpi-in Statement of Purpose tawsawnding
Culture ahihleh Literature leh Music and Dance zong kihelding
Awsuah (Accent) thoihna leh phungvuhna kihelding
Kipawlna-in ahuamna munlehmual sehkip neiding
Bawhzuih ding leh pelhding kigii khunna seh sinsending
Hihteng akizawh takteh Kawl Gamukte' kiangpan Registration ngen/ngah-ding
Makaai dingkhawng kituh pahmalam loding
Makaai te-in, "Zomi Culture Uplift" ahihlam, ama' aituam nasep aseem ahihlohlam kitheiding, mipi-inzong makaaite-tawh sisan kinaaina peuh-tawh ameet laaknopna neilo pahding, minam tuihual-tawh tonkhawm theiding.
Hihbang kalsuanna I-kipat keileh I-ngeina lianpente nangawn hongki thaangbawl seemseem ding-a, mi-in ciamnuih alsawhna, cimphawng, kizepna khelnono cihbang ciangbek-in hongbawl dinghi. ZOCUS Kipat nading alungluut teng-tawh kamkum khopding kigingkhol den-ing, kigingkhol den ni!

Ngetna: Puanlaaisan-pen numei khat-in kawngnuai tuamna-a hong zatna tung-ah ZO-AW, Zomi National Council (Kawlpi), ZOMUS, ZOCUS, ZOLUS, ZAM, ZAA, ZAUS, LZI, WZC, ZCD, GZA khempeuh-in "Condemnation Letter" hong gelhciat le-uhcin na' manphatna-uh kimu dinghi. Gap akuulleh gapding ahihi. Liausum aneih keileh mimal-in huhciat zaw lehang-a, tein 10 khawng gaam pongpong lehang, asumbel kidong zawvet bilbel ding-in "gapmin" publicly-a kitheizaaksak ding, tua hileh namdangte'n I' ngeina hong zahtaak theipan dinghi. I' sawmleh gapsum keizong huh lelding hi'ng. "Zomi Pupa' Ngeina Puanlaaisan thaangbawl ahihman-in Tein 10 kigaam-hi" ci-in Kawl News ah suak limlimding,........

Zomi Pasian' Thupha!

Zokhai

Comments

Popular posts from this blog

Zomi: Who They Are

Zomi Total population ca. 2,500,000 Languages Various Kuki , Mizo , Chin , Naga , Paite Religion Christianity , Animism , Buddhism , Laipian Related ethnic groups Naga , Meitei , Hmar , Mizo , Kuki Zomi [1] is the name of a major tribe found in various parts of South and South East Asia. The term Zomi meaning, Zo People [2] is derived from the generic name 'Zo', the progenitor of the Zomi. They are found in northwestern Myanmar, northeastern India and Bangladesh. Anthropologists classify them as Tibeto-Burman speaking member of the Mongoloid race. In the past they were little known by this racial nomenclature. They were known by the non-tribal plain peoples of Myanmar, Bangladesh and India as Chin, Kuki, or Lushai. Subsequently the British employed these terms to christen those 'wild hill tribes' living in the "un-admiral. They are Zomi not because they live in the highlands or hills, but are Zomi and call the...

Proxy for Myanmar

Address ah 79.125.28.242 leh Port ah 443 194.12.240.149 443 87.120.58.129 8080 141.24.249.129 3124 128.59.20.227 3124 212.93.193.83 443 212.93.193.82 443 212.93.193.84 443 212.93.193.72 443 70.20.10.30 80 70.20.10.40 80 203.81.166.6 > 8080 124.30.27.20>8080 121.243.32.138>3128 82.75.182.22>9000 190.146.127.152>444 71.235.209.187>8080 203.81.166.20 > 8080 203.81.166.21 > 8080 203.81.163.66 > 80 70.20.10.30 > 80 70.60.20.30 > 80 72.52.96.31 > 80 203.163.81.66:80 70.85.16.16 :80 က usa proxy 203.81.1...

Zawgyi KeyBoard Installer For Windows 7

Zawgyi Font for Bit 64 1. Firstly, install the file. The File is Zawgyi Font for Windows 7 . 2. Download this software, its a keyboard for  Zawgyi. 3. Go to "Text Services and Input Language" in Control Panel >>Fonts; and Select "Zawgyi Myanmar Unicode L" Then all will be ok! If you still have some problems on Bit 64, you can run Alpha Zawgyi and then, run the given file from Mediafire . That is "ZawGyil_amd64.msi, ZawGyil_i386.msi and ZawGyi_ia64.msi". Among all these three, you can choose whatever u wanna install, which of them is ok, that means you run one ".msi" file from the downloaded file. It will solve your problems. If you still have problem on installing Zawgyi keyboard on Windows 7, You add this IEZawgyiGtalkFont . Download this and run it. There will be ok! Zawgyi Keyboard Installer for Bit 32. Zawgyi Keyboard Installer for Bit 32 is to run Alphazawgyi only. If you run Alpha Zawgyi , everything is ok.