Skip to main content

ZOMITE’ KICIAPTEHNA VAPHUAL THU

1
Vaphual
Zomite kiciaptehna Vaphual
.

Zomite in thumanna leh cihtakna thupi sak uh a, tuate ciaptehna dingin vaphualin a kiciamteh uh hi. A pau a ham uh kithei lo-in, Kawlgam Vaigamah kikhen uh a, ngeina nangawn damdamin ki gamla deuhdeuh ding tawh kibang napi, Zomi kici nam khempeuh in amau leh amau a kiciapteh nadingin “Vaphual” a zang khawm thei uh hi. A tangthu a nuaia bang a hi hi.

Ni dang lai-in Lawi Thang leh Sial Lian kici unau nih om a, Lawi Thang a uzaw hi-in, Sial Lian a nau zaw ahi hi. A neu mahmah lai-un a nu uh si a, a pa un zikik a nei hi. A nukik un Lawi Thang leh Sial Lian it lo-in bangcih leng hih naupang nih tawh kigamla thei ding cih bekbek a ngaihsun thapaai hi. A pasal kiangah, “Hih naupang liakluak nih tawh khuasa khawm theilo ding ka hih manin, na siamsiamin mundangah hawlkhia in” a ci hi. A pa in a tapate nih hehpih huaisa-in it mahmah napi a zi’ phunphun thuak hak sa mahmah hi.
Ni khat a pa in paalbawm lianpi khat a phanphan laitakin a tate hong pai in, “Pa! na bawm phanphan bang ding a hia?” ci-in a dot uh leh a pa un, “Gun a suang no mau ciacia ka puakna ding ka cih hi ven” ci-in a dawng hi. A zawh ciangin a tate sam a, “Tate, hih bawmpi sungah na ta uh hiam hong kisin dih sin vua le” a ci hi. A tate zong lungdam mahmahin, hong kisin teltel uh a, a ta uh hi. Tualai takin a pa un bawmpi kisuanin khuanawl lam a zawtpih vingveng hi.

Mual khat a khup ciangin, “Tate! hih lai-ah hong nusia leng innlam na thei lai ding uh hia?” a cih leh a tate in “Thei mah nung pa! Hih khawng ka sing tom zelna uh hi lo maw” a ci uh hi. Pai leuleu-in mual khat a khup ciangin, a pa in “Tate hih lai-ah hong nusia leng innlam na thei lai ding uh hia?” a ci kik hi. A tate in “Thei buang ee, pa! Pute’ sial pute’bawng ka cincinna uh hi lo maw!” a ci uh hi. Pai leuleu-in mual khat a khup kik ciangin, “Tate! hih lai-ah hong nusia leng, innlam na thei lai ding uh hia?” a cih kik leh, a tate in “Thei nawn kei nung, Bang ci-in maw pa! Hong nusia ken maw pa!” a ci uh hi. A pa un tua lai-ah khawlpih a, a tate hik khawng khah khawng a etsak khit ciangin a ihmu sak hi.

A tate a ihmut sip khit ciangin a pa in a hikte a khahte’ kiangah, “Ka tate in hong sap leh ‘Hawi” na ci un” ci-in vaikhakin, nung hei kawmkawmin a ciahsan hi. A tate a khanlawh ciangin, khua pangsan hun hi ta a, a kiim a paam a et uh leh a pa uh a mu kei uh hi. “Pa, pa aw” ci-in a sapsap uh leh hikte khahte in “hawi” ci-in a na dawng uh hi. Unaute in a cih nang uh thei nawn lo-in, a gil uh kial mahmah a, a kapkap uh hi. Gamlakah nektheih zongin a vaak leihleih uh hi. Nektheih a muh peuhpeuh uh, phalhawmin a ne uh hi.
Ni khat vasa bu khat mu uh a, a u in a va et saisai leh vaphual tui tang khat a na om hi. Khia suk leh lah kitam ding, ne leh lah a nau in ngawl ding ahih manin a u in a kam sungah muanin sing tung pan hong kum suk hi. Leilak a tunma-in vaphual tui taamin valh kha a, vaphual a suak pah hi. A naupa in a upa vaphual a suah ciangin dah mahmahin amah kia a kapkap hi. A u in “Nau aw kapkap kei ou! Nek theih singgah ka muh peuhpeuh hong puak ning aw, Lau ken aw” a ci hi. A u zong singgah zongin a lenlen leh munkhatah gam hoih gam nuam mahmah khat mu a, a naupa samin tua khua-ah a tengsak hi. A naupa in tua khua-ah a sep peuhpeuh lawhcing a, a khawi peuhpeuh pung mahmahin, a sawt lo-in mihau mahmah khat a suak hi. Zi nei-in ta nei-in nuam a sa mahmah hi. Nek leh dawn kiningcing mahmah a, khua hausa nangawn a sem hi. A upa in zong vilkik nawn lo-in kum sau veipi a kikhen uh hi.

Ni khat ni ciangin, a naupa Sial Lian in ton ding hong vaihawm hi. Zu leh sa na khempeuh kicing khin dildel a, a nunung penin a upa a sam nuam hi. Tua ahih manin a upa a sam dingin vasa khempeuh a kaikhawm hi. “Ka upa sam nuam hi veeng, kua in hong sapsak thei ding uh ham a ?” a cih leh Baibek in, “Ken sam thei ning ei” a ci pah buatbuat hi. “Bang ci sap sawm na hia?” a cih leh, “Belek, belek” ka ci ding hi a ci hi. Vasa khempeuh in a nuihsan ngeeingai uh hi. Sial Lian in “Nang sam thei kei ni ciai” a cih khit ciangin, vasa khempeuh a banbanin kisinsak a, a sam thei ding kuamah a mu kei hi. A nunung petpet ciangin, Vavui in, “Kei hong kisin dih ning ee” a ci hi. Sial Lian in “bang ci sap sawm na hia?” a cih leh, Vavui in “Tu, tu, tu, tu git ka ta aw e nau in Tonkhuang kai ee, phual aw hong zo in ka ci,” ka ci ding hi a ci hi. Tua ciangin Sial Lian in “Nang sam thei mah ni ciai “ ci-in a u sam dingin a sawl hi.

Ton kipat ni zingsangin, a u Lawi Thang hong tung huak-huak takpi a, inntual tungah hong laam hi. Sial Lian zong nuam mahmahin, a inntual laizangah hong pai a, a u a muak hi. A u in a mul khat botin a khiatsuk leh, a nau in hoihsa mahmah a a lukhu tungah totin mipi lai-ah a laam hi. Sial Lian lam siam mahmah si, vaphual mul tawh lah kilawm mahmah si ahih manin mi khempeuh in hoihsa-in a eng mahmah uh hi. Papi khempeuh in vaphual mul ngen pah ngeingai uh a, a u in zong a mul neih khempeuh botbotin a khiatkhiat hi. A nu kik in zong a nget leh, vaphual in a ekpeek a, a kamsung Tu-in a si pah hi. Vaphual in a kha a mei a bei dong botbotin khiatkhiat ahih manin a tawpna ciangin leng thei nawnlo-in leilakah hong kia a, a naupa in a tangsaal-ah a kem hi. A nau in a mei a kha a kim dong a kep a vak khit ciangin a khah kik hi.

A u in a len khiat kik ding ciangin, a naupa’ kiangah khitui mualtuang sa in “Nau! hih lai mun sang a nuamzaw gam khat mu khin ka hi aw. Tua lai-ah a tawntung ih tenkhop theih nading ni khat ni ciang hong sam ding ka hi. Tua lai mun nong tunnop leh thumanna leh cihtakna kiptakin len tinten in la, na nuntakpih in aw. Tuate ih gamh a hi. Mangngilh het ken aw Sial Lian!” ci-in a vaikhak khit ciangin a leng khia vingveng hi. Tua huna kipanin tuni dong vaphual ahi a u Lawi Thang leh a naupa SialLian a kimu nawn kei uh hi.

2. Vaphual thu khat leuleu-ah:
Vaphual nupa a kici pen vasa dangte bang lo-in a ki-it pha diakte uh ahi hi. A nu hiam a pa hiam khat a si om leh lungleng lua-in amah guak om nuam salo hi. Van sangpi-ah lengin sangpi atun ciangin lei-ah kikia sakin kisih bawl tangial ci uh hi. Tua banah a bu sungah a tui a nu in a op ciangin, hoih takin a bu khempeuh singnai tawh hu bit sitsetin a luthawl theih nading mun khat bek vangsak a, apa in an zongin vak khia-in a nu an va puak zelzel hi. A hi zongin a om loh kalin mun khat vangsak, keh sak kha leh apa lungkim lo-in “nang ciampel, ka om loh kalin midang tawh kizom hi teh, ci-in an puak nawnlo, don nawnlo ahih manin a nu pen a bu sung pan lah leng khia thei nawnlo-in tua bangin a bu sungah si-in muat cip lel hi, ci-in khanglui te’n na gen uh hi. Ki sihpih ngam zah dong a ki it ahih hangun a ciampel aom ciangin ki nusia ngam mahmah uh hi.

Tua hi a, hih VAPHUAL’ cihtakna leh ki-itna thupi sa-in ei Zomite in Zomi kiciaptehna-in ih nei hi.

Src: Tongsan Media

Comments

Popular posts from this blog

Zomi: Who They Are

Zomi Total population ca. 2,500,000 Languages Various Kuki , Mizo , Chin , Naga , Paite Religion Christianity , Animism , Buddhism , Laipian Related ethnic groups Naga , Meitei , Hmar , Mizo , Kuki Zomi [1] is the name of a major tribe found in various parts of South and South East Asia. The term Zomi meaning, Zo People [2] is derived from the generic name 'Zo', the progenitor of the Zomi. They are found in northwestern Myanmar, northeastern India and Bangladesh. Anthropologists classify them as Tibeto-Burman speaking member of the Mongoloid race. In the past they were little known by this racial nomenclature. They were known by the non-tribal plain peoples of Myanmar, Bangladesh and India as Chin, Kuki, or Lushai. Subsequently the British employed these terms to christen those 'wild hill tribes' living in the "un-admiral. They are Zomi not because they live in the highlands or hills, but are Zomi and call the...

CHIN, ZOMI, MIZO, ZO cihtawh kisai Debate

CHIN, ZOMI, MIZO, ZO cih minvai tawh kisai India gam aom ih mipihte kikupna, Debate bawlna hi. Sausimsim in alunglut velvelte bekin atawpdong simzo bekding hi. This is the outcome of the debate about our nomenclatures like Chin-Kuki-Mizo-Zomi on FaceBook – Zolengthe Group. The debate Vaphual shows that every one of us clearly know who we are – We are Zo, but some opined that Kuki nomenclature should be used as it is recognised nationaly and internationally. This is the starting point of the debate: Dear friends, MIZO=ZOMI, then is it something like both side of a coin? If it is so, then there is no chance of sitting under one administrative umbrella. Another Point: Mizo or Zomi ~ Which one should be the right word? I know You will say both. But according to Pu T. Gougin, Founder President of Zomi National Congress, “The land come first and then the people” therefore, it should be Zo… Mi….. that means Zo = Land and Mi = People. He further argued that MIZO is a wrong word; ...

Dr. Chin Do Kham Tangthu

Dr. Chin Do Kham Biography Education     Scholar in Residence for Ph.D. Educational Studies Program at Trinity International University, Chicago, USA, May 2003-August 2005.D., Intercultural Studies, Trinity Evangelical Divinity School of Trinity International University, Chicago, 1998.Min.(Doctor of Ministry in Pastoral Leadership), Oral Roberts University, Tulsa, OK, 1994.Special Study Program at Jerusalem Center for Biblical Studies, Israel, 1996. Educational Administrative and Teaching Experiences Adjunct Professor of Missions and Leadership at Myanmar Evangelical Graduate School of Theology (MEGST), Myanmar since Fall 2008 to PresentAssociate Adjunct Professor of Graduate School of Theology at Global University, Springfield, MO, USA 1996-present.Professor and Director of M.A. Missions Program and taught Leadership and Missions courses for M.A./M.Div./D.Min. courses at Oral Roberts University (2006-2008)Dean of Students and Professor of Missions/Leadership at Asia Pacific T...