Skip to main content

Rih Bual Tangthu

Sanggam Mizo te in Rih li pen Mizogam a hi a, Burma gam sungah om hi ci a sang laisin bu te ah a sin thu i gen ding hi.
AD 1520 Kum kiimlai in Pu Penglamte Pu Ngamtawnte Lennupa leh Lentang dung Rih kiim ah na khang khia uh hi. Tua hun lai-in Rih Bual ngak Pu leh Pite tawh na khangkhia khawm uh hi ci-in Mar tangthu uk Pu Lal Zara in na gen hi ci-in Pu Zuala in hong gen ngei hi. Rih Bual pen lamdang mahmah in khaguk sung tuisiang in khaguk sung buantui bang in san hi. atungah nin khat zong aom thei lodingin Phialphiah in cingin kem hi. Tuk lai takin Rihtui siangin cim mahmah a, khuadam hun in Rih tui nin mahmah hi.
Rih Bual pen Lungtang tawh ki bangin akiim azai na pen taai thum pha hi. Athuk na pii Sawmguk kiim pha hi. Asung pen Siikbeel bang hi. Tulai takin akiim-ah Mizo gam pan Kawlgam pan Gamdang tuamtuam pan in hong ki en hi. Hoih ki sa mahmah in atungah mite nop takin kisil in tuni dong kua mah zong tui kia lo hi. A Simmawhte bel nungta lo uh hi.

Rih Bual pen Falam township sung hi a, A kiim ah Mizote tengin Zomi gam tangthu sungah Mizo gam a, Rih Bual Lian pen Burma gam ah om hi ci uh hi. Rih Bual pen Tedim panin Taai Sawmthum leh taai sagih pha hi. Rih Bual gei ah Rih Khuadaal khua om-in 2004 kum aki pan Kawl kumpi in Myo hong piak sak ta hi.

Pu Kawm Zing in Rih kiimah Sa na bengin Lo na kho ngei hi. Rih Bual ngak Pu leh Pi te tawh na ki thuah uh a, amaute zong mihingte tungah na thu nuam mahmah uh hi. Pu Kawm Zing Rih nungak melhoih mahmah khat Pi Zing Par tawh hong ki ngai uh a, na ki teng uh hi. Pu Kawm Zing pen na zawng mahmah ahih manin a sunghte in Leibeel hong bawl in la tua tawh na deih bangbang hong ngen in na ci uh hi. Pu Kawm Zing leh Pi Zing Par in tapa khat na nei uh a, amin dingin Kawm na phuak uh hi.


Pu Kawm Zing te in Gan deih ahih manin a sunghte kiang ah Sial, Bawng, Sakol leh Ak cihte Leibeel tawh pai in na nget uh hi. Tua pan in Pu Kawm Zing te Rih Khua ah mihau leh innpi in na om uh hi. Tua thu khua leh tui in atheih uh ciangin Rih ah Leibeel tawh pai in adeih bangbang uh na ngen uh hi. Rih Ngak Pu leh Pi te kiangah Gan a nget uh ciangin Sial adeih uh Leibeel khat leh Sial Khau na keng uh a, tua Leibeel pen Tui nawn-ah koih in tua Sial khau pen Singbul ah khiah in Mual pang lamah pai san uh hi. Cih ciang hong kipia tua ci-in aet sim te ki pia lo hi. Ahi zongin Mual pang lamah ngak le uh Sialte akhau ah kaih lian dingin na koih sak uh hi ci-in Leisan khua Pu Lal Roa Liana in na gen hi.

Pu Kawm suanlekhak te pen tuni ciang dong Kawmmi ci-in pai suak uh hi. Tua Kawmmite pen pil in Bum leh Ai siamte hi ci-in tanglai pek panin tuni dong ki thei hi. Kawmmi te tuhun ciang in Mizo Ram leh Manipur gamte ah teng ta uh hi.

Tanglai in Sa kikap liamten Rih Bual sung na zuan uh hi. AD 1700 kum kiim lai-in Hual Ngo ( Gual Ngo ) Pi Vul Thangi meigong khat in Leibeel kitam khat tawh Ak ngen a, tua hun panin tua ni dong Rih Bual panin bang mah ki nget thei nawnlo hi.

AD 1940 kum in Mikang Bitist kumpi Galkap Mangpa General Kalvin leh alawmte Rih kiim ah buty in na om uh a, Rih Bual pen na lunglut mahmah hi. Tui et na tawh a et ciangin Daimon, Shwe, Ngun leh Suang man pha tuamtuam leh aman niam pen Sai-ha cih bang na mu hi. Tua ciangin Gen. Kalvin Japan tawh ki do sangin hi tui sunga om teng la in cihpih leng ki met zaw ding hi ci-in Rih sungah tua te ala dingin na ki pan hi. Galkap Navyte samin tui sungah tuak sak hi. Atuak masasa kua mah atungah kah kik nawnlo hi. Tua ciangin Maan bung sungah Oxygen tawh tuak sakin aliak kik uh ciangin amite akeugaw sa in lakhia kik uh hi. Tua ciangin Gen. Kalvin in Zomite tangtha la mihingtha 550 tawh Leisan lampang pan in heikhia ding a hong ki pan hi. A zawh kuan lam ninih bang aki sap ciangin Sun kiimlai mah in Rih sung pan Gulpi Samphek khat Van lamah hong ki khawh in phit a, tha khat thu in meilom ki zial a, nasia takin Pingpei in tua miteng Van lamah pei to mang hi. Kua mah lei tuu kik nawnlo hi ci-in Pu Lal Roa Liana Leisan na gen hi.

Tua ciangin Gen. Kalvin heh lua mahmah in Gal vanleng tawh Meepi tang sagih khiat in khat zong puak kham lo hi. Lamdang sa mahmah in Meitei gun ah ava khiat ciangin akhiat ma saksak puak kham a, Tua ciang Rih ah ki leh kik in hong khia kik uh a, ahi zong khat zong puakkham tuanlo hi. Tua pan Gen. Kalvin Zomite pasian lamdang ei, hi susu lai leng beimang ding hihang ci-in, Japan ado dingin hong ki pan kik uh hi. Hi thu pen Zomite i ki saktheih pih Rih Bual tangthu ahi hi.

Gelh - Sunmang Pu.


Rih Bual (Melmuh tongsan)

Comments

Popular posts from this blog

Zomi: Who They Are

Zomi Total population ca. 2,500,000 Languages Various Kuki , Mizo , Chin , Naga , Paite Religion Christianity , Animism , Buddhism , Laipian Related ethnic groups Naga , Meitei , Hmar , Mizo , Kuki Zomi [1] is the name of a major tribe found in various parts of South and South East Asia. The term Zomi meaning, Zo People [2] is derived from the generic name 'Zo', the progenitor of the Zomi. They are found in northwestern Myanmar, northeastern India and Bangladesh. Anthropologists classify them as Tibeto-Burman speaking member of the Mongoloid race. In the past they were little known by this racial nomenclature. They were known by the non-tribal plain peoples of Myanmar, Bangladesh and India as Chin, Kuki, or Lushai. Subsequently the British employed these terms to christen those 'wild hill tribes' living in the "un-admiral. They are Zomi not because they live in the highlands or hills, but are Zomi and call the...

CHIN, ZOMI, MIZO, ZO cihtawh kisai Debate

CHIN, ZOMI, MIZO, ZO cih minvai tawh kisai India gam aom ih mipihte kikupna, Debate bawlna hi. Sausimsim in alunglut velvelte bekin atawpdong simzo bekding hi. This is the outcome of the debate about our nomenclatures like Chin-Kuki-Mizo-Zomi on FaceBook – Zolengthe Group. The debate Vaphual shows that every one of us clearly know who we are – We are Zo, but some opined that Kuki nomenclature should be used as it is recognised nationaly and internationally. This is the starting point of the debate: Dear friends, MIZO=ZOMI, then is it something like both side of a coin? If it is so, then there is no chance of sitting under one administrative umbrella. Another Point: Mizo or Zomi ~ Which one should be the right word? I know You will say both. But according to Pu T. Gougin, Founder President of Zomi National Congress, “The land come first and then the people” therefore, it should be Zo… Mi….. that means Zo = Land and Mi = People. He further argued that MIZO is a wrong word; ...

Zawgyi KeyBoard Installer For Windows 7

Zawgyi Font for Bit 64 1. Firstly, install the file. The File is Zawgyi Font for Windows 7 . 2. Download this software, its a keyboard for  Zawgyi. 3. Go to "Text Services and Input Language" in Control Panel >>Fonts; and Select "Zawgyi Myanmar Unicode L" Then all will be ok! If you still have some problems on Bit 64, you can run Alpha Zawgyi and then, run the given file from Mediafire . That is "ZawGyil_amd64.msi, ZawGyil_i386.msi and ZawGyi_ia64.msi". Among all these three, you can choose whatever u wanna install, which of them is ok, that means you run one ".msi" file from the downloaded file. It will solve your problems. If you still have problem on installing Zawgyi keyboard on Windows 7, You add this IEZawgyiGtalkFont . Download this and run it. There will be ok! Zawgyi Keyboard Installer for Bit 32. Zawgyi Keyboard Installer for Bit 32 is to run Alphazawgyi only. If you run Alpha Zawgyi , everything is ok.